Sociale Problemen
11 november 2024: Hoorcollege 1 → Sociale Problemen
Hoe gefundeerd oordeel over problemen?
Hoe cijfers vinden en interpreteren: welke cijfers geven het aandeel … het beste weer? Welke
cijfers zijn relevant? Ook: hoe betrouwbaar zijn de statistieken? Hoe ontstaan maatschappelijke
problemen hierover? Meer ongelijkheid?
PTOB → Problemen - Theorie - Onderzoek - Beleid.
Soorten vragen (bij bv. integratie)
Beschrijvingsvragen → Hoe groot is het probleem?
- Wat is integratie van Nederlanders met een niet Nederlandse achtergrond?
- Hoe groot is integratie?
Trendvragen → Is er een toe of afname/zelfde gebleven?
(Altijd belangrijk voor een socioloog, je moet niet alleen naar nu kijken maar ook verder.)
- Is integratie toegenomen sinds 2000?
Verklaringsvragen → Hoe is het probleem te verklaren?
- Hoe is integratie te verklaren?
Beleidsvragen → Hoe is het probleem op te lossen/te verbeteren?
- Hoe is integratie te verbeteren?
Chapter 1 Introduction
Maatschappelijk probleem vs. Individueel sociaal probleem. Met een sociaal probleem wordt ook
een maatschappelijk probleem bedoeld, maar niet wanneer het sociale probleem alleen maar
individueel is. Sociale problemen hebben vaak, naast de sociale, ook duidelijke politieke en
economische gevolgen.
De werkelijke oorsprong van maatschappelijke problemen ligt over het algemeen niet bij de
intenties van individuen, maar eerder in de samenvoeging van individuele acties tot fenomenen op
het niveau van de samenleving. Het cruciale aspect is dat individuele actoren geen rekening
houden met de effecten van hun gedrag op anderen.
Alleen als er een scherp conflict met dominante waarden is, kan er sprake zijn van een
maatschappelijk probleem. In sommige contexten is zelfs wijdverbreid menselijk lijden niet
noodzakelijkerwijs een maatschappelijk probleem. Pas wanneer menselijk lijden als een moreel
probleem wordt beschouwd - wanneer het wordt gezien als onverenigbaar met de heersende
ethische principes - wordt het een maatschappelijk probleem. In die zin gaat het proces waarmee
fenomenen worden erkend als maatschappelijke problemen evenzeer over normatieve debatten
als over de waarneming van de werkelijkheid.
Verschillende maatstaven voor sociale problemen:
Hangt af van de context en de tijd, individu of systeem, de norm is belangrijk.
Wanneer is iets een sociaal probleem?
Het proces waarin sociale problemen worden erkend en kunnen leiden tot collectieve actie:
, 1. Sociale problemen = collectieve kwaden: verzameling individuele gedragingen wat leidt tot
(onbedoelde) maatschappelijke situatie.
2. Erkenning van de maatschappelijke situatie als sociaal probleem.
3. Een groot deel van de bevolking moet het probleem als belangrijk beschouwen om
publieke aandacht ervoor te krijgen.
4. Bepaling of overheidsingrijpen nodig en haalbaar zijn → collectieve actie (met/zonder
overheidsingrijpen).
Sociaal probleem
Voor wie is het een probleem en wat voor soort probleem is
het dan? Sociale problemen zijn pas laat aan de orde gesteld.
Bv. al heel lang kinderarbeid maar pas veel later een
verzorgingsstaat. Sinds de jaren '60 zijn er al migranten in
Nederland maar pas sinds 2011 Jaarrapport Integratie.
Collectieve kwaden en collectieve "goeden"
Sociale problemen zijn collectieve kwaden (public bads). Tegenhanger: collectieve ‘goeden’ of
collectief goede toestanden (public goods).
Normen
Normen zijn collectieve verschijnselen (eigenlijk een
vorm van collectieve goederen = alle leden hebben
voordeel ervan, Coleman). Normen heb je nodig, want
hoe bepaal je anders wat een collectieve toestand
(bads of goods) is.
- In een samenleving zijn veel individuen,
uiteenlopende belangen, verscheidenheid aan
opvattingen.
- Hoe ontstaan gemeenschappelijke normen en waarden? Hoe komen mensen tot
overeenstemming over collectieve principes?
Mensenrechtenverklaringen: bv Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring (1776) en Franse
Revolutie (1789) en Universele verklaring rechten van de mens (VN, 1948).
Kritiek van cultuurrelativisten:
- Dit zijn rechten van individuen, afkomstig uit de westerse culturele en filosofische traditie;
andere culturen?
- Dit zijn individuele rechten, die gaan voorbij aan de rechten van gemeenschappen.
Kritiek vanuit de islamitische wereld:
- Rechtsprincipes zijn gegeven door Allah, vastgelegd in de Koran; kunnen niet vastgesteld
worden door mensen.
- Traditie van individuele rechten wortelt in het proces van secularisering
Kritiek vanuit Aziatische landen:
- Westerse ideeën over individualisme zijn in strijd met ‘Aziatische waarden’ , die de
gemeenschap en het gezin bovenaan plaatsen. (principe van collectivisme).
- Democratie is in strijd met Aziatisch principe van autoritaire leiding (principe van ‘vaderlijk
gezag’) [Zelfverdediging van dictators].
, Typologie van goederen
Sociale normen representeren een publiek goed. Goederen
kunnen van categorie veranderen door veranderingen in
culturele normen, regelgeving of technologische innovaties.
Waarom deze sociale problemen?
1. Vooral gefocust op westerse landen, omdat
problemen in global south vaak om andere
verklaringen vragen.
2. Belangrijke problemen volgens het volk en de politiek.
3. Alleen die sociale problemen die als een publiek kwaadgezien worden, dus niet die een
privaat kwaad zijn, met name niet uitsluitend, niet rivaliserend of beiden niet.
Chapter 2 Analytical framework (Macro - Micro - Macro verklaringsmodel)
De omstandigheden op macroniveau beïnvloeden de omstandigheden op microniveau waarin
individuele actoren opereren, vorm geven aan hun kansenstructuur etc.
De aggregatie van al deze uitkomsten op microniveau leidt vervolgens tot bepaalde uitkomsten op
macroniveau.
De Tocqueville (1856) vraagstelling
Waarom wel een revolutie in Frankrijk (1789), niet in Engeland? Antwoord: stagnatie Franse
landbouw, adel was in diskrediet geraakt.
Stagnatie van de landbouw in Frankrijk (18de eeuw):
Macro: Staat sterk gecentraliseerd. Groot ambtenarenapparaat. Micro: Adellijke
grootgrondbezitters in de stad. Boeren. Macro: Lage opbrengsten. Revolutie.
Ontwikkeling van de Engelse landbouw (18de eeuw):
Macro: Engelse staat klein ambtenarenapparaat, weinig overheidsposities beschikbaar voor de
adel (alleen in het leger). Micro: Adellijke grootgrondbezitters. Macro: Hogere opbrengsten in de
Engelse landbouw.
Theoretisch verklaringsmodel
Macro: Ontwikkeling of achtergrondsituatie geeft het kader aan. Micro: In microsituaties kiezen
individuen eigen strategie. Macro: Veel individuen met hun strategieën doen een nieuw
macro-verschijnsel ontstaan.
Methodologisch individualisme
(Par. Understanding individual actors, models of human behaviour, complex aggregation, p. 26-30)
Alleen individuen hebben een wil en kunnen doelgericht handelen. Een samenleving kan dat niet
→ de samenleving is geen actor. Aggregaties (samenvoegingen) van individuen hebben deze
kenmerken dus niet.
De waarnemer: het rationaliteitsprincipe
Verplaats je in de situatie van actoren; Neem aan dat zij bepaalde voorkeuren en doelstellingen
hebben; En dat zij in de gegeven situatie zo verstandig mogelijk handelen; Ga na wat je zelf zou
doen in hun plaats. (Je neemt dus aan dat mensen rationeel handelen = eigenbelang nastreven).
11 november 2024: Hoorcollege 1 → Sociale Problemen
Hoe gefundeerd oordeel over problemen?
Hoe cijfers vinden en interpreteren: welke cijfers geven het aandeel … het beste weer? Welke
cijfers zijn relevant? Ook: hoe betrouwbaar zijn de statistieken? Hoe ontstaan maatschappelijke
problemen hierover? Meer ongelijkheid?
PTOB → Problemen - Theorie - Onderzoek - Beleid.
Soorten vragen (bij bv. integratie)
Beschrijvingsvragen → Hoe groot is het probleem?
- Wat is integratie van Nederlanders met een niet Nederlandse achtergrond?
- Hoe groot is integratie?
Trendvragen → Is er een toe of afname/zelfde gebleven?
(Altijd belangrijk voor een socioloog, je moet niet alleen naar nu kijken maar ook verder.)
- Is integratie toegenomen sinds 2000?
Verklaringsvragen → Hoe is het probleem te verklaren?
- Hoe is integratie te verklaren?
Beleidsvragen → Hoe is het probleem op te lossen/te verbeteren?
- Hoe is integratie te verbeteren?
Chapter 1 Introduction
Maatschappelijk probleem vs. Individueel sociaal probleem. Met een sociaal probleem wordt ook
een maatschappelijk probleem bedoeld, maar niet wanneer het sociale probleem alleen maar
individueel is. Sociale problemen hebben vaak, naast de sociale, ook duidelijke politieke en
economische gevolgen.
De werkelijke oorsprong van maatschappelijke problemen ligt over het algemeen niet bij de
intenties van individuen, maar eerder in de samenvoeging van individuele acties tot fenomenen op
het niveau van de samenleving. Het cruciale aspect is dat individuele actoren geen rekening
houden met de effecten van hun gedrag op anderen.
Alleen als er een scherp conflict met dominante waarden is, kan er sprake zijn van een
maatschappelijk probleem. In sommige contexten is zelfs wijdverbreid menselijk lijden niet
noodzakelijkerwijs een maatschappelijk probleem. Pas wanneer menselijk lijden als een moreel
probleem wordt beschouwd - wanneer het wordt gezien als onverenigbaar met de heersende
ethische principes - wordt het een maatschappelijk probleem. In die zin gaat het proces waarmee
fenomenen worden erkend als maatschappelijke problemen evenzeer over normatieve debatten
als over de waarneming van de werkelijkheid.
Verschillende maatstaven voor sociale problemen:
Hangt af van de context en de tijd, individu of systeem, de norm is belangrijk.
Wanneer is iets een sociaal probleem?
Het proces waarin sociale problemen worden erkend en kunnen leiden tot collectieve actie:
, 1. Sociale problemen = collectieve kwaden: verzameling individuele gedragingen wat leidt tot
(onbedoelde) maatschappelijke situatie.
2. Erkenning van de maatschappelijke situatie als sociaal probleem.
3. Een groot deel van de bevolking moet het probleem als belangrijk beschouwen om
publieke aandacht ervoor te krijgen.
4. Bepaling of overheidsingrijpen nodig en haalbaar zijn → collectieve actie (met/zonder
overheidsingrijpen).
Sociaal probleem
Voor wie is het een probleem en wat voor soort probleem is
het dan? Sociale problemen zijn pas laat aan de orde gesteld.
Bv. al heel lang kinderarbeid maar pas veel later een
verzorgingsstaat. Sinds de jaren '60 zijn er al migranten in
Nederland maar pas sinds 2011 Jaarrapport Integratie.
Collectieve kwaden en collectieve "goeden"
Sociale problemen zijn collectieve kwaden (public bads). Tegenhanger: collectieve ‘goeden’ of
collectief goede toestanden (public goods).
Normen
Normen zijn collectieve verschijnselen (eigenlijk een
vorm van collectieve goederen = alle leden hebben
voordeel ervan, Coleman). Normen heb je nodig, want
hoe bepaal je anders wat een collectieve toestand
(bads of goods) is.
- In een samenleving zijn veel individuen,
uiteenlopende belangen, verscheidenheid aan
opvattingen.
- Hoe ontstaan gemeenschappelijke normen en waarden? Hoe komen mensen tot
overeenstemming over collectieve principes?
Mensenrechtenverklaringen: bv Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring (1776) en Franse
Revolutie (1789) en Universele verklaring rechten van de mens (VN, 1948).
Kritiek van cultuurrelativisten:
- Dit zijn rechten van individuen, afkomstig uit de westerse culturele en filosofische traditie;
andere culturen?
- Dit zijn individuele rechten, die gaan voorbij aan de rechten van gemeenschappen.
Kritiek vanuit de islamitische wereld:
- Rechtsprincipes zijn gegeven door Allah, vastgelegd in de Koran; kunnen niet vastgesteld
worden door mensen.
- Traditie van individuele rechten wortelt in het proces van secularisering
Kritiek vanuit Aziatische landen:
- Westerse ideeën over individualisme zijn in strijd met ‘Aziatische waarden’ , die de
gemeenschap en het gezin bovenaan plaatsen. (principe van collectivisme).
- Democratie is in strijd met Aziatisch principe van autoritaire leiding (principe van ‘vaderlijk
gezag’) [Zelfverdediging van dictators].
, Typologie van goederen
Sociale normen representeren een publiek goed. Goederen
kunnen van categorie veranderen door veranderingen in
culturele normen, regelgeving of technologische innovaties.
Waarom deze sociale problemen?
1. Vooral gefocust op westerse landen, omdat
problemen in global south vaak om andere
verklaringen vragen.
2. Belangrijke problemen volgens het volk en de politiek.
3. Alleen die sociale problemen die als een publiek kwaadgezien worden, dus niet die een
privaat kwaad zijn, met name niet uitsluitend, niet rivaliserend of beiden niet.
Chapter 2 Analytical framework (Macro - Micro - Macro verklaringsmodel)
De omstandigheden op macroniveau beïnvloeden de omstandigheden op microniveau waarin
individuele actoren opereren, vorm geven aan hun kansenstructuur etc.
De aggregatie van al deze uitkomsten op microniveau leidt vervolgens tot bepaalde uitkomsten op
macroniveau.
De Tocqueville (1856) vraagstelling
Waarom wel een revolutie in Frankrijk (1789), niet in Engeland? Antwoord: stagnatie Franse
landbouw, adel was in diskrediet geraakt.
Stagnatie van de landbouw in Frankrijk (18de eeuw):
Macro: Staat sterk gecentraliseerd. Groot ambtenarenapparaat. Micro: Adellijke
grootgrondbezitters in de stad. Boeren. Macro: Lage opbrengsten. Revolutie.
Ontwikkeling van de Engelse landbouw (18de eeuw):
Macro: Engelse staat klein ambtenarenapparaat, weinig overheidsposities beschikbaar voor de
adel (alleen in het leger). Micro: Adellijke grootgrondbezitters. Macro: Hogere opbrengsten in de
Engelse landbouw.
Theoretisch verklaringsmodel
Macro: Ontwikkeling of achtergrondsituatie geeft het kader aan. Micro: In microsituaties kiezen
individuen eigen strategie. Macro: Veel individuen met hun strategieën doen een nieuw
macro-verschijnsel ontstaan.
Methodologisch individualisme
(Par. Understanding individual actors, models of human behaviour, complex aggregation, p. 26-30)
Alleen individuen hebben een wil en kunnen doelgericht handelen. Een samenleving kan dat niet
→ de samenleving is geen actor. Aggregaties (samenvoegingen) van individuen hebben deze
kenmerken dus niet.
De waarnemer: het rationaliteitsprincipe
Verplaats je in de situatie van actoren; Neem aan dat zij bepaalde voorkeuren en doelstellingen
hebben; En dat zij in de gegeven situatie zo verstandig mogelijk handelen; Ga na wat je zelf zou
doen in hun plaats. (Je neemt dus aan dat mensen rationeel handelen = eigenbelang nastreven).
