PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1
H1.1 INLEIDING
De (frontale) cortex speelt een belangrijke rol bij de beleving van emoties. Een patiënt
met een beschadiging aan de frontale cortex (d.m.v. een tumor of herseninfarct)
behouden veel patiënten de vermogens om zich te bewegen, taal te gebruiken, objecten
te herkennen en zelfs nieuwe informatie te onthouden. Maar het worden
opzichzelfstaande capaciteiten; het vermogen dat een persoon heeft om deze
capaciteiten op elkaar af te stemmen, is weg gevallen, en het kan ook leiden tot een
persoonlijkheidsverandering en zorgen voor emotionele ontregeling zoals bijvoorbeeld
extreem veel angst.
Niet-aangeboren hersenletsel (NAH): Is een verzamelnaam voor alle beschadigingen
aan de hersenen die na de geboorte plaats vinden. (door een tumor of herseninfarct
bijvoorbeeld)
Aangeboren hersenletsel: Is hersenbeschadiging tijdens de geboorte. (door
bijvoorbeeld zuurstofgebrek)
Evolutietheorie: De evolutietheorie is de natuurwetenschappelijke of biologische
verklaring voor de ontwikkeling (of ontwikkeling) van het leven op aarde en het ontstaan
en uitsterven van soorten organismen op aarde. Ze beschrijft het proces waarbij erfelijke
eigenschappen binnen een populatie van organismen veranderen in de loop van de
generaties als gevolg van genetische variatie, voortplanting en natuurlijke selectie. Een
van de grondleggers van de theorie is Charles Darwin (1809-1882).
H1.2 HOE IS ONS ZENUWSTELSEL OPGEBOUWD?
Het zenuwstelsel: Het zenuwstelsel is een besturings- en communicatiesysteem dat bij
dieren en mensen een coördinerende rol speelt bij alle handelingen, zoals het sturen van
spieren en het verwerken van zintuigelijke prikkels. Bij gewervelde dieren, waaronder
mensen speelt het ook een belangrijke rol bij emotionele, motivationele en cognitieve
processen.
Voorbeeld: Stel je loopt op het strand en onder het zand ligt een plank met een spijker er
in. Als jij met je voet in die spijker stapt, krijg je pijn. Dat pijnsignaal gaat via je
pijnzintuigen in je voet en de zenuwbanen in je voet, via je been , en ruggenmerg naar
je hersenen. Vanuit je hersenen en eigenlijk al eerder vanuit je ruggenmerg wordt er een
signaal teruggestuurd naar je been-en voetspieren dat je voet zo snel mogelijk van die
spijker af moet.
1
,Centraal zenuwstelsel: Het centraal zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het
ruggenmerg. Het bevindt zich centraal in ons lichaam.
Perifeer zenuwstelsel: Het perifeer zenuwstelsel bestaat uit de zenuwbanen die
informatie transporteren van onze zintuigen naar onze hersenen of ruggenmerg
(voorbeeld: de oogzenuw). Daarnaast bevat het ook alle zenuwbanen die opdrachten
verplaatsen van ons ruggenmerg of hersenen naar onze spieren.
‘’centraal betekend in het midden’’
‘’perifeer betekend aan de zijkant’’
Het perifeer zenuwstelsel verzorgt de communicatie tussen spieren, organen en
zintuigen en de hersenen en de ruggenmerg.
2
,H1.3 WAARUIT BESTAAT HET ZENUWSTELSEL?
De hersenen: De hersenen worden ook wel het brein genoemd. Het is dat deel van het
centraal zenuwstelsel dat zich in het hoofd bevind.
Het ruggenmerg: Het ruggenmerg bevind zich in de wervelkolom. Het is een bundel
zenuwbanen waarmee informatie wordt ontvangen en verplaatst.
Het ruggenmerg brengt ook contact tot stand tussen de hersenen en de rest van het
lichaam. Het ruggenmerg loopt vanaf de onderkant van de hersenen tot de onderkant
van de rug.
De schedel: De schedel is de botstructuur die vorm geeft aan het hoofd of de kop van
een mens of dier. De belangrijkste functie van de schedel is het beschermen van de
hersenen.
Tussen de schedel en de hersenen is een holte die gevuld is met vloeistof
(cerebrospinaal vocht). Naast andere functies heeft het vocht een schok dempende
functie.
Encefalisatiequotiënt: Is de verhouding tussen hersen- en lichaamsvolume. Hoe hoger
dit quotiënt, hoe complexer en intelligenter de diersoort. De mens heeft de hoogste
quotiënt.
H1.3.2 WELKE ONDERDELEN ZIJN TE ONDERSCHEIDEN IN DE HERSENEN
Als we de hersenen van bovenaf bekijken zien we de hersenschors, de buitenkant van
de grote hersenen. We hebben twee hersenhelften.
Linkerhersenhelft rechterhersenhelft
Aan de buitenkant van onze hersenen zitten plooien. Dat kont bij de hersenen van alle
zoogdieren voor. De buitenste laag – die heet de hersenschors of cortex (let op het
woord ‘schors’ net als de buitenkant van een boom) – van de hersenen zit opgevouwen
in de schedel.
3
, De hersenen bestaan uit drie belangrijke onderdelen:
- De grote hersenen
- Kleine hersenen
- Hersenstam
paars = grote hersenen
groen= kleine hersenen
oranje= hersenstam
De grote hersenen: De grote hersenen omvatten het grootste deel van de hersenen en
zijn bij mensen het grootst. Ze zijn de plek waar de complexe cognitieve en emotionele
processen (o.a. logisch redeneren, planning, geheugen, emotie) plaatvinden. De grote
hersenen worden onderverdeeld in vier kwabben frontaal kwab, slaapkwab,
pariëtaalkwab en achterhoofdkwab.
Het buitenste deel van de grote hersenen zit direct onder de schedel en heet
de hersenschors/cortex. De hersenschors maakt mogelijk dat zowel mensen als dieren
ingewikkelde vaardigheden kunnen leren, zoals communicatie of jagen.
De hersenschors/cortex: De hersenschors of cortex is een 3mm dikke laag grijze stof
die aan de buitenkant van de grote hersenen ligt. Dit deel van de hersenen is bij de mens
zo hoog ontwikkeld, dat het steeds meer in vouwen moet liggen om in de schedel te
passen.
De kleine hersenen: De kleine hersenen (andere naam: cerebellum) zijn
verantwoordelijk voor de motoriek. Daarnaast vervullen de kleine hersenen nog andere
functies bij cognitieve processen zoals, aandacht en het reguleren van angst- en
plezierreacties. De kleine hersenen zorgen voor de coördinatie, nauwkeurigheid en timing
van de bewegingen doe om de motorische schors van de grote hersenen zijn opgestart.
De kleine hersenen liggen aan de onderkant en achteraan van de grote hersenen. Ook de
kleine hersenen hebben twee helften. Ze spelen ook een rol bij automatische
handelingen, zoals evenwicht bewaren. Als de kleine hersenen beschadigd zijn, dan zijn
bewegingen minder gecoördineerd. Als de kleine hersenen beschadigd zijn lijk de persoon
met de beschadiging vaak onder invloed van alcohol of drugs te zijn, maar dat is dan niet
zo.
4
HOOFDSTUK 1
H1.1 INLEIDING
De (frontale) cortex speelt een belangrijke rol bij de beleving van emoties. Een patiënt
met een beschadiging aan de frontale cortex (d.m.v. een tumor of herseninfarct)
behouden veel patiënten de vermogens om zich te bewegen, taal te gebruiken, objecten
te herkennen en zelfs nieuwe informatie te onthouden. Maar het worden
opzichzelfstaande capaciteiten; het vermogen dat een persoon heeft om deze
capaciteiten op elkaar af te stemmen, is weg gevallen, en het kan ook leiden tot een
persoonlijkheidsverandering en zorgen voor emotionele ontregeling zoals bijvoorbeeld
extreem veel angst.
Niet-aangeboren hersenletsel (NAH): Is een verzamelnaam voor alle beschadigingen
aan de hersenen die na de geboorte plaats vinden. (door een tumor of herseninfarct
bijvoorbeeld)
Aangeboren hersenletsel: Is hersenbeschadiging tijdens de geboorte. (door
bijvoorbeeld zuurstofgebrek)
Evolutietheorie: De evolutietheorie is de natuurwetenschappelijke of biologische
verklaring voor de ontwikkeling (of ontwikkeling) van het leven op aarde en het ontstaan
en uitsterven van soorten organismen op aarde. Ze beschrijft het proces waarbij erfelijke
eigenschappen binnen een populatie van organismen veranderen in de loop van de
generaties als gevolg van genetische variatie, voortplanting en natuurlijke selectie. Een
van de grondleggers van de theorie is Charles Darwin (1809-1882).
H1.2 HOE IS ONS ZENUWSTELSEL OPGEBOUWD?
Het zenuwstelsel: Het zenuwstelsel is een besturings- en communicatiesysteem dat bij
dieren en mensen een coördinerende rol speelt bij alle handelingen, zoals het sturen van
spieren en het verwerken van zintuigelijke prikkels. Bij gewervelde dieren, waaronder
mensen speelt het ook een belangrijke rol bij emotionele, motivationele en cognitieve
processen.
Voorbeeld: Stel je loopt op het strand en onder het zand ligt een plank met een spijker er
in. Als jij met je voet in die spijker stapt, krijg je pijn. Dat pijnsignaal gaat via je
pijnzintuigen in je voet en de zenuwbanen in je voet, via je been , en ruggenmerg naar
je hersenen. Vanuit je hersenen en eigenlijk al eerder vanuit je ruggenmerg wordt er een
signaal teruggestuurd naar je been-en voetspieren dat je voet zo snel mogelijk van die
spijker af moet.
1
,Centraal zenuwstelsel: Het centraal zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het
ruggenmerg. Het bevindt zich centraal in ons lichaam.
Perifeer zenuwstelsel: Het perifeer zenuwstelsel bestaat uit de zenuwbanen die
informatie transporteren van onze zintuigen naar onze hersenen of ruggenmerg
(voorbeeld: de oogzenuw). Daarnaast bevat het ook alle zenuwbanen die opdrachten
verplaatsen van ons ruggenmerg of hersenen naar onze spieren.
‘’centraal betekend in het midden’’
‘’perifeer betekend aan de zijkant’’
Het perifeer zenuwstelsel verzorgt de communicatie tussen spieren, organen en
zintuigen en de hersenen en de ruggenmerg.
2
,H1.3 WAARUIT BESTAAT HET ZENUWSTELSEL?
De hersenen: De hersenen worden ook wel het brein genoemd. Het is dat deel van het
centraal zenuwstelsel dat zich in het hoofd bevind.
Het ruggenmerg: Het ruggenmerg bevind zich in de wervelkolom. Het is een bundel
zenuwbanen waarmee informatie wordt ontvangen en verplaatst.
Het ruggenmerg brengt ook contact tot stand tussen de hersenen en de rest van het
lichaam. Het ruggenmerg loopt vanaf de onderkant van de hersenen tot de onderkant
van de rug.
De schedel: De schedel is de botstructuur die vorm geeft aan het hoofd of de kop van
een mens of dier. De belangrijkste functie van de schedel is het beschermen van de
hersenen.
Tussen de schedel en de hersenen is een holte die gevuld is met vloeistof
(cerebrospinaal vocht). Naast andere functies heeft het vocht een schok dempende
functie.
Encefalisatiequotiënt: Is de verhouding tussen hersen- en lichaamsvolume. Hoe hoger
dit quotiënt, hoe complexer en intelligenter de diersoort. De mens heeft de hoogste
quotiënt.
H1.3.2 WELKE ONDERDELEN ZIJN TE ONDERSCHEIDEN IN DE HERSENEN
Als we de hersenen van bovenaf bekijken zien we de hersenschors, de buitenkant van
de grote hersenen. We hebben twee hersenhelften.
Linkerhersenhelft rechterhersenhelft
Aan de buitenkant van onze hersenen zitten plooien. Dat kont bij de hersenen van alle
zoogdieren voor. De buitenste laag – die heet de hersenschors of cortex (let op het
woord ‘schors’ net als de buitenkant van een boom) – van de hersenen zit opgevouwen
in de schedel.
3
, De hersenen bestaan uit drie belangrijke onderdelen:
- De grote hersenen
- Kleine hersenen
- Hersenstam
paars = grote hersenen
groen= kleine hersenen
oranje= hersenstam
De grote hersenen: De grote hersenen omvatten het grootste deel van de hersenen en
zijn bij mensen het grootst. Ze zijn de plek waar de complexe cognitieve en emotionele
processen (o.a. logisch redeneren, planning, geheugen, emotie) plaatvinden. De grote
hersenen worden onderverdeeld in vier kwabben frontaal kwab, slaapkwab,
pariëtaalkwab en achterhoofdkwab.
Het buitenste deel van de grote hersenen zit direct onder de schedel en heet
de hersenschors/cortex. De hersenschors maakt mogelijk dat zowel mensen als dieren
ingewikkelde vaardigheden kunnen leren, zoals communicatie of jagen.
De hersenschors/cortex: De hersenschors of cortex is een 3mm dikke laag grijze stof
die aan de buitenkant van de grote hersenen ligt. Dit deel van de hersenen is bij de mens
zo hoog ontwikkeld, dat het steeds meer in vouwen moet liggen om in de schedel te
passen.
De kleine hersenen: De kleine hersenen (andere naam: cerebellum) zijn
verantwoordelijk voor de motoriek. Daarnaast vervullen de kleine hersenen nog andere
functies bij cognitieve processen zoals, aandacht en het reguleren van angst- en
plezierreacties. De kleine hersenen zorgen voor de coördinatie, nauwkeurigheid en timing
van de bewegingen doe om de motorische schors van de grote hersenen zijn opgestart.
De kleine hersenen liggen aan de onderkant en achteraan van de grote hersenen. Ook de
kleine hersenen hebben twee helften. Ze spelen ook een rol bij automatische
handelingen, zoals evenwicht bewaren. Als de kleine hersenen beschadigd zijn, dan zijn
bewegingen minder gecoördineerd. Als de kleine hersenen beschadigd zijn lijk de persoon
met de beschadiging vaak onder invloed van alcohol of drugs te zijn, maar dat is dan niet
zo.
4
