Nederlandse Geschiedenis: Hoorcolleges en Belangrijke
Gebeurtenissen-2025/2026.
Deeltentamen 1: H1 t/m 4 + de stof die wordt besproken in het hoorcollege
Deeltentamen 2: De rest van het boek + de stof die wordt besproken in het hoorcollege
Er is in Nederland geen centrale overheid waarnaar geluisterd wordt, er is een lappendeken van
verschillend staten en provincies. Karel V is de eerste die Nederland onder 1 vorst hijzelf, voegt.
- Karel V was een Habsburger (1550 – 1558)
▪ Keizer van het Heilig Roomse Rijk en koning van Spanje (Castilië en Aragon), grote delen
van Italië en erft de Nederlanden en hertogdommen van Bourgondië.
▪ Primaat van Karel V ligt in het Zuiden van Nederland.
▪ Karels hof reist rond om zo contact te houden met zijn provincies, gewesten en regio’s
van zijn.
In de pragmatieke sanctie (1549) zegt Karel V dat de Nederlandse gewesten ‘voor altijd’ een eenheid
blijven
- Voor het eerst wordt er nu gedacht over Nederland als een eenheid.
Elk van de 17 Nederlandse gewesten onder Karel V heeft een eigen geschiedenis, bestuur, rechten,
vrijheden en privileges. Tussen de verschillende gewesten hangt spanning, rivaliteit en strijd. Door de
Habsburgse dynastie zijn deze gewesten nu dus toch verbonden. Maar deze eenheid, en het succes
hiervan, lijkt onwaarschijnlijk.
- Gemeenschappen, steden en groepen hebben eigen rechten en hechten hier heel veel waarden
aan. Ook heeft ieder gebied zijn eigen wetten. Deze zouden op elkaar moeten afgestemd worden.
- Stukken van Nederland zijn Franssprekend, sommige Nederlands en aan het Oosten wordt een
vorm van Nederlands/Duits (Oosters).
- Verschillend tussen West en Oost enorm. Sterkste economische gewesten zijn de Westerse
(Holland, Zeeland etc.) gewesten, deze trekken het economisch middelpunt naar zich toe. Karel V
is ook afhankelijk van de economie van het Westen.
Hoe vorm je nu dan een eenheid in Nederland?
- Een centraal rechtssysteem dat op papier wordt gezet. Ook komt er één centrale rechtbank.
- Er kwam een gedeelde munt: Carolusgulden.
- De hierboven genoemde maatregelen gelde alleen in de Nederlanden, niet in de andere gebieden
onder Karel V. Hij erkend dat Nederland een eigen eenheid is en niet bijvoegbaar bij de rest van
zijn rijk.
▪ Karels rijk is een samengestelde monarchie; stukken die onder dezelfde monarch vallen
maar niet één eenheid zijn als een groot rijk.
Hoe voelt de Nederlandse burger zich hierover?
- Ze erkennen Karel als hun rechtmatig heerser.
- Niet verbonden met Nederland, nog geen echte ‘Nederlanders’
- Men profiteert van de economische samenwerking, de munt en het centrale rechtssysteem. De
samenwerking onderling met andere gebieden binnen Karels rijk zorgen voor een groeiende
economie.
- Men heeft geen eigen stem, maar wordt vertegenwoordigd in de Staten-Generaal.
▪ Karel luistert naar de Staten-Generaal en realiseert dat dit meehelpt aan het creëren van
meer eenheid.
- Karel V voert veel oorlogen waarvoor de Nederlanden, als meest welvarende gebieden binnen zijn
rijk, hoge belastingen betalen.
Een van Karels grootste problemen was de Reformatie.
- 1517 = 95 stellingen van Luther. Populair in Duitsland, maar slaat niet aan in de Nederlanden.
- Kleine radicale groepen Calvinisten domineren Nederlandse reformatiestroming.
- Onder Karel V = 1 vorst die bepaald wat het geloof in zijn gebied is.
,Filips II: nieuwe landheer van de Nederlanden.
- Broer van Karel V keizer van HRR
- Spanje, bourgondische erfdommen, delen van Italië en de Nederlanden naar Filips.
- In tegenstelling tot zijn vader kiest Filips één vaste plek om te verblijven (Madrid).
▪ Vanaf 15...? komt hij zelf nooit meer in de Nederlanden.
▪ Corresponderen via brieven.
▪ Filips is zelf Katholiek.
Bij wie ligt de macht in de Nederlanden dan in de tijd van Filips II?
- Margaretha van Parma, zijn halfzus. Katholiek.
- Hoge edelen:
▪ Willem van Oranje. Benoemd door Filips II als stadhouder van Holland, Utrecht en
Zeeland. Willem was Katholiek, maar niet afkeurend naar andere geloven. Streeft voor
een vorm van eenheid en religievrede. Teleurgesteld in het antwoord van Filips op
Margaretha.
▪ Kardinaal Granvelle. Beinvloed en adviseert Margaretha. Verantwoordelijk voor de
kettervervolging.
Het vervolgen van de ketters bepaald door Granvelle wordt niet geaccepteerd door de Nederlandse
gewesten. Deze nemen hun klachten naar Margaretha en zij antwoord hun door Filips te overtuigen
Granvelle te verwijderen.
Margaretha durft niet de keuze te maken de kettervervolgingen te stoppen. Iets later ontvangt zij het
‘smeekschrift’ in (April) 1566 van hoge, en lage, edelen om haar nogmaals te vragen te stoppen. Zonder
antwoord van Filips kon zij niet reageren, en stopt de kettervervolgingen tot zij antwoord krijgt.
Op dat moment pakken protestantse (voornamelijk Calvinistische) predikers hun moment en spreken de
menigte toe tijdens hagepreken. Deze leidde tot agressie, en deze uit zich in de vorm van de
beeldenstorm (aug/sept 1566). Begint in Vlaanderen en Brabant en trekken vanuit daar door het land
heen.
Margaretha ontvangt uiteindelijk antwoord van Filips en gaat door met het vervolgen van de ketters. Filips
haalt Margaretha uit de Nederlanden en stuurt Alva in 1567, samen met 10.000 Spaanse soldaten om de
ongehoorzaamheid neer te slaan.
Hoorcollege 2
Historische visies op de oorzaak van ‘de Opstand’
- Religie: er moet ruimte komen voor het protestantisme.
- Economie: Nederlanden de rijkste gewesten van de samengestelde monarchie. Heel veel geld
opbrengen voor zaken waar zij zelf niets aan hebben.
- Politiek: schending van vrijheden en privileges door een ‘afwezige landsheer.
- Er kan gezegd worden dat het samenkomen van deze oorzaken leidde tot de opstand, maar het
kan ook toeval zijn geweest.
▪ Er was geen gezamenlijke agenda van de opstandelingen. Ze zijn het eens met wie ze
tegen zijn, maar waar ze wel voor streven is onduidelijk.
▪ Het idee van het Nederlandse ‘vaderland’ is in eerste instantie een oplossing voor een
propagandaprobleem. Dit wordt vooral gebruikt door Willem van Oranje.
▪ In werkelijkheid is ‘de Opstand’ vooral een onderlinge strijd- een burgeroorlog.
▪ Het eindresultaat (het ontstaan van de Republiek) is door niemand bedacht, ontworpen
of gewenst.
▪ Waarschijnlijk hadden de meeste mensen, de middengroep, vooral graag rust
wilde en geen oorlog.
, - Alva is een katalysator.
Staf en repressie onder Alva 1567 – 1570
- Raad van Beroerten > Bloedraad
▪ 13.000 veroordeling voor ketterij, 1.100 executies
- Onthoofding van Egmont en Hoorne op de grote markt in Brussel 1568. Willem van Oranje
ontsnapt dit lot door de vluchten naar Duitsland, maar zijn oudste zoon wordt wel onderdeel van
deze strijd.
- Staten-Generaal buitenspel.
- Nieuwe belastingen, op bezit en winst.
- Het regime is zo sterk dat er kan gesproken worden van de pacificatie van de Nederlanden, het
verzet verdwijnt. Het verzet verzamelt zich in Duitse staten om plannen te maken tegen Alva en
op het water zijn de Geuzen onder steun van de Protestantse Engels koningin Elizabeth.
Willem van Oranje in ballingschap
- Werft troepen in Duitse landen, en onder vluchtelingen en tegenstanders van Alva.
- Eerste militaire campagnes mislukt
- Propaganda
▪ Het idee van ‘’vaderland’ in de Nederlanden
▪ Willem van Oranje als ‘Vader des Vaderlands’
▪ Hij streefde voor geloofsvrijheid maar bleef loyaal aan de Spaanse koning
▪ Anti-Alva maar niet anti-Filips II
▪ Anti-Spaanse maar niet anti-katholiek
Voor Filips zijn de Nederlanden niet de grootste prioriteit.
- Gevecht tegen de Islam: slag bij Lepanto in 1571
- Alva moet de strijd met geld uit de Nederlanden financieren. De soldaten die de Nederlanders het
leven zuur maken worden betaald door hun eigen geld.
- Keerpunt: de watergeuzen
▪ 1 april 1572 – Brielle (met toeval) veroverd
▪ Steden moeten kiezen tussen twee kwaden.
▪ Gesteund door Engeland maar niet welkom in Engelse wapens.
▪ Gesteund worden door Willem van Oranje door kaperbrieven van hem – toestemming
om vijandige schepen over te nemen.
▪ Vrijbuiters die handel en scheepvaart vestoren
- Willem van Oranje en steden in Holland leggen politiek fundament. Vanuit daar gaat hij de
opstand leiden. Aan het einde van 1572 zijn veel steden in Holland in opstand tegen Alva.
▪ Alva kan hier weinig tegen doen omdat zijn aandacht ook gericht is op buitenlandse
problemen.
Alva’s reactie op de opstandige Hollandse steden
- Strafcampagne succesvol in het zuiden en het oosten
- Hollandse steden vechten door
- Spanjaarden veel sterker dan de bevolking van steden in Holland, maar gesloten steden zijn heel
moeilijk om in te nemen.
▪ Belegering en geduld.
▪ Poorten blijven dicht voor de Spanjaarden omdat de steden die zich wel overgeven als
straf alsnog uitgemoord worden. (Naarden, Mechelen, Oudewater etc.)
- Keerpunt:
▪ Ontzet van Alkmaar in 1573 slaagde erin om de Spanjaarden buiten te houden. Enorme
moraal boost.
▪ Ook de koningsgezinden zijn klaar met het moordzuchtige gedrag van Alva.
- Alva wordt teruggehaald naar Spanje
, Oorlog in Holland, Zeeland en Brabant 1572 – 1576
- Snelle onderdrukking van de Opstand werkt niet
- Als je geen belastingen kan heffen in de rijkste gebieden van Nederland geen geld meer om de
soldaten mee te betalen – kosten voor de Spaanse schatkist stijgen
- Spaanse soldaten gaan muiten en plunderen. (‘furie’)
▪ Eis dat de Spaanse soldaten in het zuiden vertrekken.
1576 -De Pacificatie van Gent
- Afspraken over religievrede
- Laatste keer dat alle 17 gewesten het eens zijn met elkaar.
- Besluiten de Staten-Generaal samen te roepen en te erkennen als het hoogste
gemeenschappelijke gezag
▪ Politiek hoogtepunt van de carrière van Willem van Oranje
- Waarom faalde het? Op religieus gebied (radicalen) heerst te veel onvrede om het idee van de
religievrede te accepteren.
Willem van Oranje blijft na het vertrek van Alva hem nog steeds als de vijand afschilderen
- Willem presenteert zich ook in het zuiden als ‘Vader des Vaderlands’
▪ Hij krijgt daar een grote aanhang
- Maar geen oplossing voor het godsdienstvraagstuk
▪ Steden in het zuiden radicaliseren. Hier zitten de radicale religie groepen
▪ Dit leidde tot verdere polarisatie op religieus en politiek vlak
▪ Calvinistische republiek in Brussel, Gent, Brugge, Mechelen en Antwerpen
- Alteratie van Amsterdam:
▪ Voorheen aan de kant van Spanje kiezen ze nu ook de kant van oranje 1578
- Adel ontevreden: unie van Atrecht in1579 – katholieke gewesten officieel loyaal te blijven aan de
Spaanse koning. Definitieve aanwijzing van de mislukking van de pacificatie van Gent.
- Als reactie: unie van Utrecht in 1579 – Holland, Zeeland, Utrecht, Ommelanden en delen van
Brabant, Vlaanderen, Gelre en Friesland spreken af:
▪ Gezamenlijke oorlogsvoering tegen Spaanse soldaten
▪ Geen afzonderlijke vredesovereenkomsten te tekenen.
▪ Onenigheid onderling samen oplossen
▪ Religie per gewest geregeld en voor andersdenkende in de gewesten een vrijheid van
geweten.
▪ ‘Constitutie van de Republiek’ genoemd
Plakkaat van Verlatinghe – 1581
- Unie van Utrecht wilde nog een laatste keer in gesprek met Filips, maar hij liet duidelijk weten dat
hij niet van plan was water bij de wijn te doen, hieruit besloot de Unie officieel de banden met
Filips II te breken.
- Onduidelijk wat nu?
▪ Er bestaat nergens andere in Europa een staatsvorm zonder vorst.
▪ Ze gaan op zoek naar een nieuwe vorst en hier kijken ze naar het buitenland.
▪ Hertog van Anjou – faalt in 1583 door het proberen zijn macht af te dwingen
door militair op te staan.
▪ Te veel radicalen groepen in de Nederlanden die het niet eens willen worden
met het nieuwe gezag
Filips II stuurt een nieuwe landvoogd naar de Nederlanden, Alessandro Farnese, hertog van Parma.
- In het Noorden zijn ze opzoek naar sturing, in het Zuiden is er een duidelijke macht – Parma.
- Verschillend bestuur dan Alva, veel meer coulantie/koelantie (hoe schrijf je dat). Protestanten
krijgen de keuzen om of te bekeren of te vertrekken.
Het einde van het vaderland?
Gebeurtenissen-2025/2026.
Deeltentamen 1: H1 t/m 4 + de stof die wordt besproken in het hoorcollege
Deeltentamen 2: De rest van het boek + de stof die wordt besproken in het hoorcollege
Er is in Nederland geen centrale overheid waarnaar geluisterd wordt, er is een lappendeken van
verschillend staten en provincies. Karel V is de eerste die Nederland onder 1 vorst hijzelf, voegt.
- Karel V was een Habsburger (1550 – 1558)
▪ Keizer van het Heilig Roomse Rijk en koning van Spanje (Castilië en Aragon), grote delen
van Italië en erft de Nederlanden en hertogdommen van Bourgondië.
▪ Primaat van Karel V ligt in het Zuiden van Nederland.
▪ Karels hof reist rond om zo contact te houden met zijn provincies, gewesten en regio’s
van zijn.
In de pragmatieke sanctie (1549) zegt Karel V dat de Nederlandse gewesten ‘voor altijd’ een eenheid
blijven
- Voor het eerst wordt er nu gedacht over Nederland als een eenheid.
Elk van de 17 Nederlandse gewesten onder Karel V heeft een eigen geschiedenis, bestuur, rechten,
vrijheden en privileges. Tussen de verschillende gewesten hangt spanning, rivaliteit en strijd. Door de
Habsburgse dynastie zijn deze gewesten nu dus toch verbonden. Maar deze eenheid, en het succes
hiervan, lijkt onwaarschijnlijk.
- Gemeenschappen, steden en groepen hebben eigen rechten en hechten hier heel veel waarden
aan. Ook heeft ieder gebied zijn eigen wetten. Deze zouden op elkaar moeten afgestemd worden.
- Stukken van Nederland zijn Franssprekend, sommige Nederlands en aan het Oosten wordt een
vorm van Nederlands/Duits (Oosters).
- Verschillend tussen West en Oost enorm. Sterkste economische gewesten zijn de Westerse
(Holland, Zeeland etc.) gewesten, deze trekken het economisch middelpunt naar zich toe. Karel V
is ook afhankelijk van de economie van het Westen.
Hoe vorm je nu dan een eenheid in Nederland?
- Een centraal rechtssysteem dat op papier wordt gezet. Ook komt er één centrale rechtbank.
- Er kwam een gedeelde munt: Carolusgulden.
- De hierboven genoemde maatregelen gelde alleen in de Nederlanden, niet in de andere gebieden
onder Karel V. Hij erkend dat Nederland een eigen eenheid is en niet bijvoegbaar bij de rest van
zijn rijk.
▪ Karels rijk is een samengestelde monarchie; stukken die onder dezelfde monarch vallen
maar niet één eenheid zijn als een groot rijk.
Hoe voelt de Nederlandse burger zich hierover?
- Ze erkennen Karel als hun rechtmatig heerser.
- Niet verbonden met Nederland, nog geen echte ‘Nederlanders’
- Men profiteert van de economische samenwerking, de munt en het centrale rechtssysteem. De
samenwerking onderling met andere gebieden binnen Karels rijk zorgen voor een groeiende
economie.
- Men heeft geen eigen stem, maar wordt vertegenwoordigd in de Staten-Generaal.
▪ Karel luistert naar de Staten-Generaal en realiseert dat dit meehelpt aan het creëren van
meer eenheid.
- Karel V voert veel oorlogen waarvoor de Nederlanden, als meest welvarende gebieden binnen zijn
rijk, hoge belastingen betalen.
Een van Karels grootste problemen was de Reformatie.
- 1517 = 95 stellingen van Luther. Populair in Duitsland, maar slaat niet aan in de Nederlanden.
- Kleine radicale groepen Calvinisten domineren Nederlandse reformatiestroming.
- Onder Karel V = 1 vorst die bepaald wat het geloof in zijn gebied is.
,Filips II: nieuwe landheer van de Nederlanden.
- Broer van Karel V keizer van HRR
- Spanje, bourgondische erfdommen, delen van Italië en de Nederlanden naar Filips.
- In tegenstelling tot zijn vader kiest Filips één vaste plek om te verblijven (Madrid).
▪ Vanaf 15...? komt hij zelf nooit meer in de Nederlanden.
▪ Corresponderen via brieven.
▪ Filips is zelf Katholiek.
Bij wie ligt de macht in de Nederlanden dan in de tijd van Filips II?
- Margaretha van Parma, zijn halfzus. Katholiek.
- Hoge edelen:
▪ Willem van Oranje. Benoemd door Filips II als stadhouder van Holland, Utrecht en
Zeeland. Willem was Katholiek, maar niet afkeurend naar andere geloven. Streeft voor
een vorm van eenheid en religievrede. Teleurgesteld in het antwoord van Filips op
Margaretha.
▪ Kardinaal Granvelle. Beinvloed en adviseert Margaretha. Verantwoordelijk voor de
kettervervolging.
Het vervolgen van de ketters bepaald door Granvelle wordt niet geaccepteerd door de Nederlandse
gewesten. Deze nemen hun klachten naar Margaretha en zij antwoord hun door Filips te overtuigen
Granvelle te verwijderen.
Margaretha durft niet de keuze te maken de kettervervolgingen te stoppen. Iets later ontvangt zij het
‘smeekschrift’ in (April) 1566 van hoge, en lage, edelen om haar nogmaals te vragen te stoppen. Zonder
antwoord van Filips kon zij niet reageren, en stopt de kettervervolgingen tot zij antwoord krijgt.
Op dat moment pakken protestantse (voornamelijk Calvinistische) predikers hun moment en spreken de
menigte toe tijdens hagepreken. Deze leidde tot agressie, en deze uit zich in de vorm van de
beeldenstorm (aug/sept 1566). Begint in Vlaanderen en Brabant en trekken vanuit daar door het land
heen.
Margaretha ontvangt uiteindelijk antwoord van Filips en gaat door met het vervolgen van de ketters. Filips
haalt Margaretha uit de Nederlanden en stuurt Alva in 1567, samen met 10.000 Spaanse soldaten om de
ongehoorzaamheid neer te slaan.
Hoorcollege 2
Historische visies op de oorzaak van ‘de Opstand’
- Religie: er moet ruimte komen voor het protestantisme.
- Economie: Nederlanden de rijkste gewesten van de samengestelde monarchie. Heel veel geld
opbrengen voor zaken waar zij zelf niets aan hebben.
- Politiek: schending van vrijheden en privileges door een ‘afwezige landsheer.
- Er kan gezegd worden dat het samenkomen van deze oorzaken leidde tot de opstand, maar het
kan ook toeval zijn geweest.
▪ Er was geen gezamenlijke agenda van de opstandelingen. Ze zijn het eens met wie ze
tegen zijn, maar waar ze wel voor streven is onduidelijk.
▪ Het idee van het Nederlandse ‘vaderland’ is in eerste instantie een oplossing voor een
propagandaprobleem. Dit wordt vooral gebruikt door Willem van Oranje.
▪ In werkelijkheid is ‘de Opstand’ vooral een onderlinge strijd- een burgeroorlog.
▪ Het eindresultaat (het ontstaan van de Republiek) is door niemand bedacht, ontworpen
of gewenst.
▪ Waarschijnlijk hadden de meeste mensen, de middengroep, vooral graag rust
wilde en geen oorlog.
, - Alva is een katalysator.
Staf en repressie onder Alva 1567 – 1570
- Raad van Beroerten > Bloedraad
▪ 13.000 veroordeling voor ketterij, 1.100 executies
- Onthoofding van Egmont en Hoorne op de grote markt in Brussel 1568. Willem van Oranje
ontsnapt dit lot door de vluchten naar Duitsland, maar zijn oudste zoon wordt wel onderdeel van
deze strijd.
- Staten-Generaal buitenspel.
- Nieuwe belastingen, op bezit en winst.
- Het regime is zo sterk dat er kan gesproken worden van de pacificatie van de Nederlanden, het
verzet verdwijnt. Het verzet verzamelt zich in Duitse staten om plannen te maken tegen Alva en
op het water zijn de Geuzen onder steun van de Protestantse Engels koningin Elizabeth.
Willem van Oranje in ballingschap
- Werft troepen in Duitse landen, en onder vluchtelingen en tegenstanders van Alva.
- Eerste militaire campagnes mislukt
- Propaganda
▪ Het idee van ‘’vaderland’ in de Nederlanden
▪ Willem van Oranje als ‘Vader des Vaderlands’
▪ Hij streefde voor geloofsvrijheid maar bleef loyaal aan de Spaanse koning
▪ Anti-Alva maar niet anti-Filips II
▪ Anti-Spaanse maar niet anti-katholiek
Voor Filips zijn de Nederlanden niet de grootste prioriteit.
- Gevecht tegen de Islam: slag bij Lepanto in 1571
- Alva moet de strijd met geld uit de Nederlanden financieren. De soldaten die de Nederlanders het
leven zuur maken worden betaald door hun eigen geld.
- Keerpunt: de watergeuzen
▪ 1 april 1572 – Brielle (met toeval) veroverd
▪ Steden moeten kiezen tussen twee kwaden.
▪ Gesteund door Engeland maar niet welkom in Engelse wapens.
▪ Gesteund worden door Willem van Oranje door kaperbrieven van hem – toestemming
om vijandige schepen over te nemen.
▪ Vrijbuiters die handel en scheepvaart vestoren
- Willem van Oranje en steden in Holland leggen politiek fundament. Vanuit daar gaat hij de
opstand leiden. Aan het einde van 1572 zijn veel steden in Holland in opstand tegen Alva.
▪ Alva kan hier weinig tegen doen omdat zijn aandacht ook gericht is op buitenlandse
problemen.
Alva’s reactie op de opstandige Hollandse steden
- Strafcampagne succesvol in het zuiden en het oosten
- Hollandse steden vechten door
- Spanjaarden veel sterker dan de bevolking van steden in Holland, maar gesloten steden zijn heel
moeilijk om in te nemen.
▪ Belegering en geduld.
▪ Poorten blijven dicht voor de Spanjaarden omdat de steden die zich wel overgeven als
straf alsnog uitgemoord worden. (Naarden, Mechelen, Oudewater etc.)
- Keerpunt:
▪ Ontzet van Alkmaar in 1573 slaagde erin om de Spanjaarden buiten te houden. Enorme
moraal boost.
▪ Ook de koningsgezinden zijn klaar met het moordzuchtige gedrag van Alva.
- Alva wordt teruggehaald naar Spanje
, Oorlog in Holland, Zeeland en Brabant 1572 – 1576
- Snelle onderdrukking van de Opstand werkt niet
- Als je geen belastingen kan heffen in de rijkste gebieden van Nederland geen geld meer om de
soldaten mee te betalen – kosten voor de Spaanse schatkist stijgen
- Spaanse soldaten gaan muiten en plunderen. (‘furie’)
▪ Eis dat de Spaanse soldaten in het zuiden vertrekken.
1576 -De Pacificatie van Gent
- Afspraken over religievrede
- Laatste keer dat alle 17 gewesten het eens zijn met elkaar.
- Besluiten de Staten-Generaal samen te roepen en te erkennen als het hoogste
gemeenschappelijke gezag
▪ Politiek hoogtepunt van de carrière van Willem van Oranje
- Waarom faalde het? Op religieus gebied (radicalen) heerst te veel onvrede om het idee van de
religievrede te accepteren.
Willem van Oranje blijft na het vertrek van Alva hem nog steeds als de vijand afschilderen
- Willem presenteert zich ook in het zuiden als ‘Vader des Vaderlands’
▪ Hij krijgt daar een grote aanhang
- Maar geen oplossing voor het godsdienstvraagstuk
▪ Steden in het zuiden radicaliseren. Hier zitten de radicale religie groepen
▪ Dit leidde tot verdere polarisatie op religieus en politiek vlak
▪ Calvinistische republiek in Brussel, Gent, Brugge, Mechelen en Antwerpen
- Alteratie van Amsterdam:
▪ Voorheen aan de kant van Spanje kiezen ze nu ook de kant van oranje 1578
- Adel ontevreden: unie van Atrecht in1579 – katholieke gewesten officieel loyaal te blijven aan de
Spaanse koning. Definitieve aanwijzing van de mislukking van de pacificatie van Gent.
- Als reactie: unie van Utrecht in 1579 – Holland, Zeeland, Utrecht, Ommelanden en delen van
Brabant, Vlaanderen, Gelre en Friesland spreken af:
▪ Gezamenlijke oorlogsvoering tegen Spaanse soldaten
▪ Geen afzonderlijke vredesovereenkomsten te tekenen.
▪ Onenigheid onderling samen oplossen
▪ Religie per gewest geregeld en voor andersdenkende in de gewesten een vrijheid van
geweten.
▪ ‘Constitutie van de Republiek’ genoemd
Plakkaat van Verlatinghe – 1581
- Unie van Utrecht wilde nog een laatste keer in gesprek met Filips, maar hij liet duidelijk weten dat
hij niet van plan was water bij de wijn te doen, hieruit besloot de Unie officieel de banden met
Filips II te breken.
- Onduidelijk wat nu?
▪ Er bestaat nergens andere in Europa een staatsvorm zonder vorst.
▪ Ze gaan op zoek naar een nieuwe vorst en hier kijken ze naar het buitenland.
▪ Hertog van Anjou – faalt in 1583 door het proberen zijn macht af te dwingen
door militair op te staan.
▪ Te veel radicalen groepen in de Nederlanden die het niet eens willen worden
met het nieuwe gezag
Filips II stuurt een nieuwe landvoogd naar de Nederlanden, Alessandro Farnese, hertog van Parma.
- In het Noorden zijn ze opzoek naar sturing, in het Zuiden is er een duidelijke macht – Parma.
- Verschillend bestuur dan Alva, veel meer coulantie/koelantie (hoe schrijf je dat). Protestanten
krijgen de keuzen om of te bekeren of te vertrekken.
Het einde van het vaderland?
