THEORETISCHE
ORTHOPEDAGOGIEK
HOOFDSTUK 1: ALLE ORTHOPEDAGOGISCH HANDELEN IS AGOGISCH
HANDELEN
INLEIDING
Alle orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit agogisch handelen --- elke
orthopedagoog is een agoog maar niet elke agoog is een orthopedagoog
Het goed omschrijven van de agogische identiteit: uitgelegd met vb tuinman
Wat is typisch agogisch?
▪ Het gewone , alledaagse en omvat het uitzonderlijke
“de agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor hun waarbij het
alledaagse niet zo gewoon is”
“when you can’t change the direction of the wind, adjust your sails”
▪ Agogiek is de leer van het doen veranderen van de mensen
WAT IS AGOGIE(K)
Def = Agogiek is de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of nog beter: het
ondersteunen) van mensen.
Pedagogiek: begeleiden en ondersteunen van kinderen=
‘Agogie’(k) afgeleid van de Grieks begrippen: agogos ( de gids, hij leidt) en agein
(leiden)
‘ped’ komt van het woord Pais: kind + agogos/agein: begeleiden/begeleider
Een agoog is een “veranderaar” iemand die anderen begeleidt om hen door middel van
hun eigen handelen tot gedragsveranderingen te laten komen.
DOEN VERANDEREN: THEORY OF CHANGING
Donkers :Theory of changing <-> theory of change
Begeleiden veranderen : meestal spontaan of onbewust niet doelgericht
Twee betekenissen van veranderen =
1. Wanneer jij het onderwerp bent: ik
2. Niet het onderwerp veranderd maar iets anders
Ontwikkelingspsychologie en sociologie : Hoe veranderd een kind? Hoe ontwikkelen ze? =
inzoomen op veranderingen ten gevolge van spontane veranderingsprocessen bv:
pubertijd
-Je professionele kant kan beïnvloed worden door je persoonlijke kant en kan
verandering teweeg brengen
1
,MET OF ZONDER K?
Def :
Agogie= het agogisch handelen staat voor ‘de intentionele, niet-wederkerige
beïnvloeding door 1 of meerdere personen gericht op de wenselijke geachte
wijziging, door de client ervaren als welzijn bevordering”
Agogiek= is een verzamelnaam voor de leer van het leiden, begeleiden van mensen,
onbedacht hun leeftijd, op een beroepsmatige manier.
Agogiek :
= bestudeerd veranderingsprocessen en de beïnvloeding ervan op een wetenschappelijke
manier.
Def= “Agogiek is de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop
individuele personen, groepen, organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden
begeleid in veranderingsprocessen. Het gaat er daarbij om, dat die begeleiding
plaatsvindt vanuit de situatie waarin de betrokkenen zich bevinden en dat zij
mogelijkheden krijgen aangereikt om zoveel mogelijk zelf te handelen teneinde tot de
gewenste verandering te komen.”
Dus : agogiek verwijst naar de wetenschappelijke benadering, de leer vanuit
onderzoek geeft de agogiek richtlijnen voor agogisch handelen
-giek ( wetenschap) en -gie ( het handelen)
DRIE SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Def van winkelaar met zijn sleutelbegrippen
Veranderen
▪ Het doen veranderen gelinkt : theory of changing
▪ In de richting die de betrokkenen wenst= zelfbeschikking en autonomie wordt
vergroot
▪ Spontaan, onbewust en niet doelgericht
▪ totale vorming bestaat niet
▪ Iedereen moet blijven veranderen, we spreken van permanente educatie
Handelen
▪ Handelen is niet hetzelfde als gedrag
▪ Gedrag = duidt op wat mensen concreet doen, wat je ziet+ wat mensen instinctief
of impulsief doen
- observeerbaar
- Objectief observeren
▪ Handelen = wat mensen bewust doen, het optreden van mensen waarin een
denkmoment zit (Langeveld) . Ook minder observeerbare aspecten: gedachten,
gevoelens, intenties
Als je wilt ‘doen veranderen’ : B om naar het handelen te kijken: de motieven, redenen
en betekenis ga dan via dialoog opzoek naar betekenis achter het zichtbaar gedrag
2
,Emancipatie
Gezegde: ‘ geef een man een vis en hij heeft 1 dag eten, leer een man vissen en hij
heeft levenslang eten’
▪ Uiteindelijk doel = Mensen leren om zichzelf te veranderen
▪ Mensen in krachten zetten gaat niet je kan wel mensen hun krachten leren
ontdekken
▪ B dat men hun handelingsmogelijkheden verruimen, kunnen veter uitdagingen
aan + worden ze minder afhankelijk + weten wat ze zelf belangrijk vinden = meer
power , sterker
Dialoog is belangrijk in de orthopedagogische aanpak hulpverlener doet niet als expert
maar ondersteuner = hij lost niet op maar zorgt voor het vermogen om het zelf te
kunnen
RICHTINGGEVENDE KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
- Zodat je kan afbakenen wat agogisch handelen is ‘ richtinggevend’
Niet alle veranderingsprocessen dat de mens opzetten is agogisch er zijn ook bv ; politici,
reclame, kunst… die ook veranderingsprocessen op gang brengen
Psychosociale verandering
Psyche = is alles dat je bezighoud , denkt voelt en wilt.
Sociaal= onderliggende verhouding tussen mensen
Deze twee zijn niet goed van elkaar te onderscheiden vandaar : psychosociaal
Het psychische en sociale beïnvloeden elkaar voortdurend
Doelgericht
De verandering komt niet toevallig tot stand, maar is bedacht en gepland
Agogisch handelen= methodisch handelen
Systematisch
Er wordt stap voor stap via een planmatige manier aan verandering gewerkt
Bewust
Elke stap wordt bewust gekozen
Gewenst door de betrokkenen
Ideaal = staan Alle betrokkenen staan achter de verandering en is het vrijwillig
Soms komt hulpverlening in de vorm van dwang
3
, Niet even wederzijds
De relatie is asymmetrisch wat betekend dat iemand een bepaalde positie inneemt
(symmetrische relaties zijn gelijk): iemand die wenst te veranderen en iemand die de
verandering mee helpt realiseren
Andere rollen, wel gelijkwaardigheid
Beroepsmatig
Wanneer de gene die doet veranderen dit doet vanuit zijn of haar beroep.
Waardegebonden
Descriptieve = benoemen zonder oordeel bv biologie
Prescriptieve wetenschappen = onmogelijk waarde vrij te handelen , je werkt mensen die
je zo goed mogelijk wilt begeleiden je vertrekt dan uit waarde kaders beschrijven een
ideale situatie en zijn waarde gebonden
Prescriptieve wetenschappen = beschrijven een ideale situatie en is dus waarde
gebonden
DE PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN
De industrialisering zet twee maatschappelijke veranderingen in gang:
1. Ontwikkeling van wetenschap en techniek
Voor de industrialisatie was het leven van volwassenen uitgestippeld in vaste patronen
(onder de kerktoren blijven wonen) door ontwikkeling van techniek en wetenschap
veranderd de maatschappij snel en ingrijpend : hierdoor moeten volwassen hun handelen
steeds bijsturen
2. Stijgende individualisering
Voor : men leefde klein en in besloten gemeenschappen , met duidelijk voorgeschreven
normen , er werd niet sterk nagedacht over opvoeding
In de gemeenschap heerste sociale controle en de kerk
de twee veranderingen beïnvloeden elkaar: volwassen moeten hun handelen steeds
bijsturen + er ontbreekt een duidelijk voorbeeld, richtlijnen, kader hoe ze zich moeten
gedragen.
reactie hierop is dat de maatschappij hulp en begeleiding aanbied= ‘welzijnswerkers’ :
waren aanvankelijk vrijwilligers, caritatief werk
Door de opkomende industrialisatie ontstonden er meer jobs taken die vroeger door
de gemeenschap werden gedaan worden nu verricht door professionals =
professionalisering
Ervaringen en kennis werd gedeeld. Beroepskrachten waren bezig met specifieke
doelgroepen en problematieken : in ieder werkveld staat verandering centraal en hierbij
is er een professional die het veranderingsproces ondersteund = agogisch handelen ;
agogisch werkvelden of agogische beroepen
Gezin: traditioneel -> nu veranderd
4
ORTHOPEDAGOGIEK
HOOFDSTUK 1: ALLE ORTHOPEDAGOGISCH HANDELEN IS AGOGISCH
HANDELEN
INLEIDING
Alle orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit agogisch handelen --- elke
orthopedagoog is een agoog maar niet elke agoog is een orthopedagoog
Het goed omschrijven van de agogische identiteit: uitgelegd met vb tuinman
Wat is typisch agogisch?
▪ Het gewone , alledaagse en omvat het uitzonderlijke
“de agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor hun waarbij het
alledaagse niet zo gewoon is”
“when you can’t change the direction of the wind, adjust your sails”
▪ Agogiek is de leer van het doen veranderen van de mensen
WAT IS AGOGIE(K)
Def = Agogiek is de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of nog beter: het
ondersteunen) van mensen.
Pedagogiek: begeleiden en ondersteunen van kinderen=
‘Agogie’(k) afgeleid van de Grieks begrippen: agogos ( de gids, hij leidt) en agein
(leiden)
‘ped’ komt van het woord Pais: kind + agogos/agein: begeleiden/begeleider
Een agoog is een “veranderaar” iemand die anderen begeleidt om hen door middel van
hun eigen handelen tot gedragsveranderingen te laten komen.
DOEN VERANDEREN: THEORY OF CHANGING
Donkers :Theory of changing <-> theory of change
Begeleiden veranderen : meestal spontaan of onbewust niet doelgericht
Twee betekenissen van veranderen =
1. Wanneer jij het onderwerp bent: ik
2. Niet het onderwerp veranderd maar iets anders
Ontwikkelingspsychologie en sociologie : Hoe veranderd een kind? Hoe ontwikkelen ze? =
inzoomen op veranderingen ten gevolge van spontane veranderingsprocessen bv:
pubertijd
-Je professionele kant kan beïnvloed worden door je persoonlijke kant en kan
verandering teweeg brengen
1
,MET OF ZONDER K?
Def :
Agogie= het agogisch handelen staat voor ‘de intentionele, niet-wederkerige
beïnvloeding door 1 of meerdere personen gericht op de wenselijke geachte
wijziging, door de client ervaren als welzijn bevordering”
Agogiek= is een verzamelnaam voor de leer van het leiden, begeleiden van mensen,
onbedacht hun leeftijd, op een beroepsmatige manier.
Agogiek :
= bestudeerd veranderingsprocessen en de beïnvloeding ervan op een wetenschappelijke
manier.
Def= “Agogiek is de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop
individuele personen, groepen, organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden
begeleid in veranderingsprocessen. Het gaat er daarbij om, dat die begeleiding
plaatsvindt vanuit de situatie waarin de betrokkenen zich bevinden en dat zij
mogelijkheden krijgen aangereikt om zoveel mogelijk zelf te handelen teneinde tot de
gewenste verandering te komen.”
Dus : agogiek verwijst naar de wetenschappelijke benadering, de leer vanuit
onderzoek geeft de agogiek richtlijnen voor agogisch handelen
-giek ( wetenschap) en -gie ( het handelen)
DRIE SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Def van winkelaar met zijn sleutelbegrippen
Veranderen
▪ Het doen veranderen gelinkt : theory of changing
▪ In de richting die de betrokkenen wenst= zelfbeschikking en autonomie wordt
vergroot
▪ Spontaan, onbewust en niet doelgericht
▪ totale vorming bestaat niet
▪ Iedereen moet blijven veranderen, we spreken van permanente educatie
Handelen
▪ Handelen is niet hetzelfde als gedrag
▪ Gedrag = duidt op wat mensen concreet doen, wat je ziet+ wat mensen instinctief
of impulsief doen
- observeerbaar
- Objectief observeren
▪ Handelen = wat mensen bewust doen, het optreden van mensen waarin een
denkmoment zit (Langeveld) . Ook minder observeerbare aspecten: gedachten,
gevoelens, intenties
Als je wilt ‘doen veranderen’ : B om naar het handelen te kijken: de motieven, redenen
en betekenis ga dan via dialoog opzoek naar betekenis achter het zichtbaar gedrag
2
,Emancipatie
Gezegde: ‘ geef een man een vis en hij heeft 1 dag eten, leer een man vissen en hij
heeft levenslang eten’
▪ Uiteindelijk doel = Mensen leren om zichzelf te veranderen
▪ Mensen in krachten zetten gaat niet je kan wel mensen hun krachten leren
ontdekken
▪ B dat men hun handelingsmogelijkheden verruimen, kunnen veter uitdagingen
aan + worden ze minder afhankelijk + weten wat ze zelf belangrijk vinden = meer
power , sterker
Dialoog is belangrijk in de orthopedagogische aanpak hulpverlener doet niet als expert
maar ondersteuner = hij lost niet op maar zorgt voor het vermogen om het zelf te
kunnen
RICHTINGGEVENDE KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
- Zodat je kan afbakenen wat agogisch handelen is ‘ richtinggevend’
Niet alle veranderingsprocessen dat de mens opzetten is agogisch er zijn ook bv ; politici,
reclame, kunst… die ook veranderingsprocessen op gang brengen
Psychosociale verandering
Psyche = is alles dat je bezighoud , denkt voelt en wilt.
Sociaal= onderliggende verhouding tussen mensen
Deze twee zijn niet goed van elkaar te onderscheiden vandaar : psychosociaal
Het psychische en sociale beïnvloeden elkaar voortdurend
Doelgericht
De verandering komt niet toevallig tot stand, maar is bedacht en gepland
Agogisch handelen= methodisch handelen
Systematisch
Er wordt stap voor stap via een planmatige manier aan verandering gewerkt
Bewust
Elke stap wordt bewust gekozen
Gewenst door de betrokkenen
Ideaal = staan Alle betrokkenen staan achter de verandering en is het vrijwillig
Soms komt hulpverlening in de vorm van dwang
3
, Niet even wederzijds
De relatie is asymmetrisch wat betekend dat iemand een bepaalde positie inneemt
(symmetrische relaties zijn gelijk): iemand die wenst te veranderen en iemand die de
verandering mee helpt realiseren
Andere rollen, wel gelijkwaardigheid
Beroepsmatig
Wanneer de gene die doet veranderen dit doet vanuit zijn of haar beroep.
Waardegebonden
Descriptieve = benoemen zonder oordeel bv biologie
Prescriptieve wetenschappen = onmogelijk waarde vrij te handelen , je werkt mensen die
je zo goed mogelijk wilt begeleiden je vertrekt dan uit waarde kaders beschrijven een
ideale situatie en zijn waarde gebonden
Prescriptieve wetenschappen = beschrijven een ideale situatie en is dus waarde
gebonden
DE PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN
De industrialisering zet twee maatschappelijke veranderingen in gang:
1. Ontwikkeling van wetenschap en techniek
Voor de industrialisatie was het leven van volwassenen uitgestippeld in vaste patronen
(onder de kerktoren blijven wonen) door ontwikkeling van techniek en wetenschap
veranderd de maatschappij snel en ingrijpend : hierdoor moeten volwassen hun handelen
steeds bijsturen
2. Stijgende individualisering
Voor : men leefde klein en in besloten gemeenschappen , met duidelijk voorgeschreven
normen , er werd niet sterk nagedacht over opvoeding
In de gemeenschap heerste sociale controle en de kerk
de twee veranderingen beïnvloeden elkaar: volwassen moeten hun handelen steeds
bijsturen + er ontbreekt een duidelijk voorbeeld, richtlijnen, kader hoe ze zich moeten
gedragen.
reactie hierop is dat de maatschappij hulp en begeleiding aanbied= ‘welzijnswerkers’ :
waren aanvankelijk vrijwilligers, caritatief werk
Door de opkomende industrialisatie ontstonden er meer jobs taken die vroeger door
de gemeenschap werden gedaan worden nu verricht door professionals =
professionalisering
Ervaringen en kennis werd gedeeld. Beroepskrachten waren bezig met specifieke
doelgroepen en problematieken : in ieder werkveld staat verandering centraal en hierbij
is er een professional die het veranderingsproces ondersteund = agogisch handelen ;
agogisch werkvelden of agogische beroepen
Gezin: traditioneel -> nu veranderd
4
