Historische context: Duitsland in Europa (1918 - 1991)
Samenvatting 2.3 syllabus
(A1) Vanaf de jaren 1960 verbeterden de relaties tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde
Staten. Tijdens deze detente probeerde Brandt met zijn Ostpolitik de relatie met de DDR
en andere Oost-Europese landen te verbeteren. In 1972 erkenden de BRD en de DDR
elkaar als gelijkwaardige staten in de internationale politiek. Toch hield de Bondsrepubliek
vast aan het streven naar Duitse eenheid. Om de goede verhouding met het Westen te
waarborgen zette Brandt zich actief in voor Europese integratie. DDR-leider Honecker
stond open voor de Ostpolitik maar zag de Duitse deling als definitief.
(A2) In de tweede helft van de jaren 1980 probeerde Gorbatsjov de Sovjet-Unie met zijn
beleid van glasnost en perestrojka te hervormen. Omdat voor het slagen daarvan
medewerking van het Westen nodig was liet hij de Brezjnevdoctrine los. De DDR-leiding
keerde zich af van deze liberale koers van de Sovjet-Unie omdat zij de gevolgen van
hervormingen vreesde. Veel inwoners van de DDR, die via de televisie (kwam door de
toenemende welvaart, ka 48) het leven in West-Duitsland zagen, waren ontevreden. In
1989 ontstond een protestbeweging (vele sociaal-culturele veranderingen, ka 48) voor
meer vrijheid en politieke hervormingen in de DDR. Via enkele Oost-Europese landen, die
in 1989 hun grenzen hadden opengesteld, trokken veel DDR-burgers naar het Westen. Op
9 november 1989 viel de Berlijnse muur. Het jaar erop, in 1990, werd Duitsland
herenigd, met Berlijn als nieuwe hoofdstad. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie
kwam in 1991 de Koude Oorlog ten einde.
(A3) In ruil voor Franse steun voor de hereniging en de uitbreiding van de Europese Unie
met landen uit het voormalige Oostblok accepteerde Bondskanselier Kohl de invoering
van de euro. Op binnenlands gebied worstelde het nieuwe Duitsland met de integratie
van de voormalige DDR. Naast de hereniging vormde ook immigratie een uitdaging voor
de Duitse democratie. Het verenigde Duitsland integreerde snel in Europa, waarin het
steeds meer een leidende rol op zich nam.
,Herhaling
DDR noemde hun staat democratisch, omdat in
de communistische visie was de SED de enige
partij die werkelijk de belangen van het volk
behartigde, omdat deze partij beweerde dat zij
het "klassenbelang" van iedereen
vertegenwoordigde. Er was geen andere partij
nodig. Vijandbeelden!!
Belangrijkste leiders van de BRD (oprichting BRD = 1949) Belangrijkste leiders van de DDR (oprichting DDR = 1949)
Adenauer (1949 tot 1963): eerste Ulbricht (1949-1971): door hem veranderde de DDR in
bondskanselier korte tijd in een totalitaire dictatuur naar
!! Voor integratie met westen (in NAVO en voorbeeld van de SU > armoede en tekorten
EGKS) + wirtschaftwunder !! !! Wilde dat de DDR erkend werd en wilde geen
!! Hij erkende DDR niet en hield vast aan hereniging van toenadering
Duitsland !! !! Werd vervangen, omdat hij niet mee ging in de Ostpolitik !!
Brandt (1969 tot 1974): zorgde met de Honecker (1971 tot 1989): wilde ook de band met
Ostpolitik voor betere verhoudingen tussen het het Westen verbeteren, maar werd tegengewerkt
westen en het oosten door de SU.
!! Hereniging nu nog niet haalbaar, daarom !! Zag de scheiding als definitief > geen
stonden de grenzen vast > zocht toenadering hereniging!!
met oosten !! Werd in 1989 afgezet door de druk van de protesten!!
Kohl (1982 tot 1998): speelde belangrijke in Krenz (okt 1989 – dec 1989): !! Trad in december 1989 al af,
de Duitse hereniging (1990) + voorstander van omdat door het vallen van de muur ze al geen zeggenschap
Europese integratie. meer hadden
Was in 1990 nogsteeds de bondskanselier van !! In maart 1990 werd er een nieuwe regering gekozen die voor
de BRD waar de DDR aan toegevoegd was. de hereniging was.
, Aantekening: de weg naar Duits hereniging
Cubacrisis: In 1959 kwam Fidel Castro aan de macht in Cuba, hij was de eerste communistische leider. Cuba was
dus communistisch geworden. Het conflict ontstond nadat de Sovjetunie kernraketten plaatste op Cuba en
Amerika dit ontdekte, Amerika voelde zich bedreigd omdat het zo dichtbij was. Na intense onderhandelingen
(diplomatiek) tussen de Amerikaanse president Kennedy en de Sovjetleider Chroesjtsjov, werd een akkoord
bereikt: de Sovjets verwijderden de raketten, terwijl de VS beloofden Cuba niet aan te vallen en hun raketten uit
Turkije haalden. Dit was het hoogtepunt van de koude oorlog, het ging bijna mis.
- Vanaf de 1962 (afloop Cubacrisis) was er sprake van een ontspanning periode (= detente in de koude
oorlog)
Ze hadden een oorlog voorkomen met diplomatiek (overleg), doordat ze het eens waren dat de derde
wereldoorlog voorkomen moest worden
- ‘Detente’ leidde tot een beter relatie/toenadering tussen de BRD en de DDR en Oost-Europa wat blijkt uit:
- Vanaf 1970 de ‘Ostpolitik’ van Willy Brandt (leider BRD) wat inhield:
1. Erkenning van de grens tussen Duitsland en Polen: Brandt bood openbaar excuses aan (hij gaat op zijn
knieën) met 2 doelen:
Politieke doel: erkenning grens van Duitsland en Polen (grens die in conferentie van Potsdam in 1945
was vastgelegd had, Duitsland nooit erkend > heimatvertriebenen, nu wel)
Emotionele doel: sorry zeggen voor de vele overleden polen die de nazis hadden veroorzaakt daar
2. Erkenning van de DDR als gelijkwaardige Duitse staat (dit had Adeneaur nooit gedaan. Brandt blijft
streven naar een eenheid, maar erkent de DDR nu omdat hereniging nog niet haalbaar is.)
De ‘Ostpolitik’ verbeterde de reputatie van Duitsland en de verhoudingen tussen oost en west erg.
Hoe kon het dat er toenadering tot stand kon komen ondanks de lopende wapenwedloop? Dit kwam omdat
we in detente (ontspanningsperiode) zitten, dat maakte de Ostpolitik van het westen mogelijk.
- In de jaren ’80 liepen de tekorten (aan consumptiegoederen) in de DDR en de SU steeds verder op
Lag niet volledig aan de DDR, maar doordat het in SU slecht ging, had de DDR hier veel last van.
- Een van de oorzaken van de tekorten was: de planeconomie faalden (hierdoor) financieel kon de SU de
wapenwedloop en de militaire steun aan Oost-Europese satellietstaten niet meer aan (de economie liep te
slecht om de kosten voor wapens en oorlog te bekostigen)
- In 1985 komt in de SU Michail Gorbatsjov (laatste leider SU) aan de macht, hij wilde de SU redden.
Hij stelde: voor betere economie moeten ook politieke veranderingen plaats vinden (meer
ondernemersvrijheid kon je alleen toestaan door politieke vrijheid (mening), zodat men met goede ideeën
kon komen voor bijv. nieuwe bedrijven, die ontwikkeling moest dus wel gecombineerd worden ingevoerd)
- Hij pleit daarom voor perestrojka EN glasnost, wat inhield:
Glasnost = openheid
o Persvrijheid is toegestaan en vrije meningsuiting (Gorbatsjov hoopte dan men met ingevingen voor
oplossingen voor de slechte situatie zouden komen. Hij was naïef en had niet gerekend op mensen die
hierdoor in protest konden komen tegen het beleid, eerder was dit natuurlijk verboden)
Perestrojka = economie herstellen door meer geld te gaan verdienen en te besparen
o Economische hervormingen: meer geld proberen te gaan verdienen (bedrijven privatiseren =
bedrijven kwamen in handen van ondernemers)
o Politieke hervormingen: geld gaan op kosten van wapens, door ontwapening:
INF-akkoorden in 1987 (ontwapeningsafspraken tussen VS en SU) + loslaten Brejnez-doctrine (geen
militaire steun meer aan Oostbloklanden)
Brejnev-doctrine = vorige leider van SU Brezjnev had gezegd dat de SU altijd de Oostlanden zal
steunen als kapitalisme daar dreigt (externe steun) en als er binnenlandse protesten tegen beleid
waren (interne steun) !! Als communistische landen een eigen koers wilden, kiezen mocht de SU ingrijpen
Glasnost zorgde voor machtsverlies van de Doel perestrojka = bezuinigingen defensie uitgaven
Sovjetunie, en ruimte voor nationalisme van de en stimuleren economie
deelrepublieken van de SU
Samenvatting 2.3 syllabus
(A1) Vanaf de jaren 1960 verbeterden de relaties tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde
Staten. Tijdens deze detente probeerde Brandt met zijn Ostpolitik de relatie met de DDR
en andere Oost-Europese landen te verbeteren. In 1972 erkenden de BRD en de DDR
elkaar als gelijkwaardige staten in de internationale politiek. Toch hield de Bondsrepubliek
vast aan het streven naar Duitse eenheid. Om de goede verhouding met het Westen te
waarborgen zette Brandt zich actief in voor Europese integratie. DDR-leider Honecker
stond open voor de Ostpolitik maar zag de Duitse deling als definitief.
(A2) In de tweede helft van de jaren 1980 probeerde Gorbatsjov de Sovjet-Unie met zijn
beleid van glasnost en perestrojka te hervormen. Omdat voor het slagen daarvan
medewerking van het Westen nodig was liet hij de Brezjnevdoctrine los. De DDR-leiding
keerde zich af van deze liberale koers van de Sovjet-Unie omdat zij de gevolgen van
hervormingen vreesde. Veel inwoners van de DDR, die via de televisie (kwam door de
toenemende welvaart, ka 48) het leven in West-Duitsland zagen, waren ontevreden. In
1989 ontstond een protestbeweging (vele sociaal-culturele veranderingen, ka 48) voor
meer vrijheid en politieke hervormingen in de DDR. Via enkele Oost-Europese landen, die
in 1989 hun grenzen hadden opengesteld, trokken veel DDR-burgers naar het Westen. Op
9 november 1989 viel de Berlijnse muur. Het jaar erop, in 1990, werd Duitsland
herenigd, met Berlijn als nieuwe hoofdstad. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie
kwam in 1991 de Koude Oorlog ten einde.
(A3) In ruil voor Franse steun voor de hereniging en de uitbreiding van de Europese Unie
met landen uit het voormalige Oostblok accepteerde Bondskanselier Kohl de invoering
van de euro. Op binnenlands gebied worstelde het nieuwe Duitsland met de integratie
van de voormalige DDR. Naast de hereniging vormde ook immigratie een uitdaging voor
de Duitse democratie. Het verenigde Duitsland integreerde snel in Europa, waarin het
steeds meer een leidende rol op zich nam.
,Herhaling
DDR noemde hun staat democratisch, omdat in
de communistische visie was de SED de enige
partij die werkelijk de belangen van het volk
behartigde, omdat deze partij beweerde dat zij
het "klassenbelang" van iedereen
vertegenwoordigde. Er was geen andere partij
nodig. Vijandbeelden!!
Belangrijkste leiders van de BRD (oprichting BRD = 1949) Belangrijkste leiders van de DDR (oprichting DDR = 1949)
Adenauer (1949 tot 1963): eerste Ulbricht (1949-1971): door hem veranderde de DDR in
bondskanselier korte tijd in een totalitaire dictatuur naar
!! Voor integratie met westen (in NAVO en voorbeeld van de SU > armoede en tekorten
EGKS) + wirtschaftwunder !! !! Wilde dat de DDR erkend werd en wilde geen
!! Hij erkende DDR niet en hield vast aan hereniging van toenadering
Duitsland !! !! Werd vervangen, omdat hij niet mee ging in de Ostpolitik !!
Brandt (1969 tot 1974): zorgde met de Honecker (1971 tot 1989): wilde ook de band met
Ostpolitik voor betere verhoudingen tussen het het Westen verbeteren, maar werd tegengewerkt
westen en het oosten door de SU.
!! Hereniging nu nog niet haalbaar, daarom !! Zag de scheiding als definitief > geen
stonden de grenzen vast > zocht toenadering hereniging!!
met oosten !! Werd in 1989 afgezet door de druk van de protesten!!
Kohl (1982 tot 1998): speelde belangrijke in Krenz (okt 1989 – dec 1989): !! Trad in december 1989 al af,
de Duitse hereniging (1990) + voorstander van omdat door het vallen van de muur ze al geen zeggenschap
Europese integratie. meer hadden
Was in 1990 nogsteeds de bondskanselier van !! In maart 1990 werd er een nieuwe regering gekozen die voor
de BRD waar de DDR aan toegevoegd was. de hereniging was.
, Aantekening: de weg naar Duits hereniging
Cubacrisis: In 1959 kwam Fidel Castro aan de macht in Cuba, hij was de eerste communistische leider. Cuba was
dus communistisch geworden. Het conflict ontstond nadat de Sovjetunie kernraketten plaatste op Cuba en
Amerika dit ontdekte, Amerika voelde zich bedreigd omdat het zo dichtbij was. Na intense onderhandelingen
(diplomatiek) tussen de Amerikaanse president Kennedy en de Sovjetleider Chroesjtsjov, werd een akkoord
bereikt: de Sovjets verwijderden de raketten, terwijl de VS beloofden Cuba niet aan te vallen en hun raketten uit
Turkije haalden. Dit was het hoogtepunt van de koude oorlog, het ging bijna mis.
- Vanaf de 1962 (afloop Cubacrisis) was er sprake van een ontspanning periode (= detente in de koude
oorlog)
Ze hadden een oorlog voorkomen met diplomatiek (overleg), doordat ze het eens waren dat de derde
wereldoorlog voorkomen moest worden
- ‘Detente’ leidde tot een beter relatie/toenadering tussen de BRD en de DDR en Oost-Europa wat blijkt uit:
- Vanaf 1970 de ‘Ostpolitik’ van Willy Brandt (leider BRD) wat inhield:
1. Erkenning van de grens tussen Duitsland en Polen: Brandt bood openbaar excuses aan (hij gaat op zijn
knieën) met 2 doelen:
Politieke doel: erkenning grens van Duitsland en Polen (grens die in conferentie van Potsdam in 1945
was vastgelegd had, Duitsland nooit erkend > heimatvertriebenen, nu wel)
Emotionele doel: sorry zeggen voor de vele overleden polen die de nazis hadden veroorzaakt daar
2. Erkenning van de DDR als gelijkwaardige Duitse staat (dit had Adeneaur nooit gedaan. Brandt blijft
streven naar een eenheid, maar erkent de DDR nu omdat hereniging nog niet haalbaar is.)
De ‘Ostpolitik’ verbeterde de reputatie van Duitsland en de verhoudingen tussen oost en west erg.
Hoe kon het dat er toenadering tot stand kon komen ondanks de lopende wapenwedloop? Dit kwam omdat
we in detente (ontspanningsperiode) zitten, dat maakte de Ostpolitik van het westen mogelijk.
- In de jaren ’80 liepen de tekorten (aan consumptiegoederen) in de DDR en de SU steeds verder op
Lag niet volledig aan de DDR, maar doordat het in SU slecht ging, had de DDR hier veel last van.
- Een van de oorzaken van de tekorten was: de planeconomie faalden (hierdoor) financieel kon de SU de
wapenwedloop en de militaire steun aan Oost-Europese satellietstaten niet meer aan (de economie liep te
slecht om de kosten voor wapens en oorlog te bekostigen)
- In 1985 komt in de SU Michail Gorbatsjov (laatste leider SU) aan de macht, hij wilde de SU redden.
Hij stelde: voor betere economie moeten ook politieke veranderingen plaats vinden (meer
ondernemersvrijheid kon je alleen toestaan door politieke vrijheid (mening), zodat men met goede ideeën
kon komen voor bijv. nieuwe bedrijven, die ontwikkeling moest dus wel gecombineerd worden ingevoerd)
- Hij pleit daarom voor perestrojka EN glasnost, wat inhield:
Glasnost = openheid
o Persvrijheid is toegestaan en vrije meningsuiting (Gorbatsjov hoopte dan men met ingevingen voor
oplossingen voor de slechte situatie zouden komen. Hij was naïef en had niet gerekend op mensen die
hierdoor in protest konden komen tegen het beleid, eerder was dit natuurlijk verboden)
Perestrojka = economie herstellen door meer geld te gaan verdienen en te besparen
o Economische hervormingen: meer geld proberen te gaan verdienen (bedrijven privatiseren =
bedrijven kwamen in handen van ondernemers)
o Politieke hervormingen: geld gaan op kosten van wapens, door ontwapening:
INF-akkoorden in 1987 (ontwapeningsafspraken tussen VS en SU) + loslaten Brejnez-doctrine (geen
militaire steun meer aan Oostbloklanden)
Brejnev-doctrine = vorige leider van SU Brezjnev had gezegd dat de SU altijd de Oostlanden zal
steunen als kapitalisme daar dreigt (externe steun) en als er binnenlandse protesten tegen beleid
waren (interne steun) !! Als communistische landen een eigen koers wilden, kiezen mocht de SU ingrijpen
Glasnost zorgde voor machtsverlies van de Doel perestrojka = bezuinigingen defensie uitgaven
Sovjetunie, en ruimte voor nationalisme van de en stimuleren economie
deelrepublieken van de SU
