ECO - praktische economie havo boek markt en overheid samenvatting

Hoofdstuk 1 Structuur, evenwicht en prestaties

1.1 Markt en marktstructuur
Je kunt verschillende marktkenmerken herkennen en beschrijven op verschillende
markten
In hoofdstuk 2 van de module Vraag en aanbod heb je geleerd hoe je kunt bepalen
hoeveel een producent moet produceren om zijn winst te maximaliseren. Daarbij was
voor de producent zijn verkoopprijs gegeven; hij had er geen invloed op. Dit is een
bijzondere situatie, want in de meeste gevallen heeft een producent wel invloed op de
prijs die hij voor zijn producten kan vragen. De mate waarin een producent dat kan,
verschilt van situatie tot situatie.

Dit verschil aan invloed op de prijs komt door de verschillen tussen de markten waarop de
producten verhandeld worden. De markt voor Ferrari’s is anders dan de markt voor brood.
Zo zijn er veel bakkers, terwijl maar één fabriek Ferrari ’s maakt. Daarom heeft Ferrari
meer invloed op de prijs van zijn auto’s dan een bakker op de prijs van zijn brood.
Maar wat is een markt? Een markt is het geheel van factoren waaronder vragers en
aanbieders elkaar ontmoeten en producten verhandelen. Er zijn concrete markten en
abstracte markten.
 Markt = geheel van factoren waaronder vragers en aanbieders elkaar ontmoeten en
producten verhandelen

Concrete en abstracte markt
De plaats waar vragers en aanbieders elkaar ontmoeten, is een concrete markt. Dit kan
een weekendmarkt op het kerkplein zijn of de bloemenveiling in Aalsmeer. Maar ook een
plaats op het internet, zoals de website Marktplaats.nl, is een concrete markt.
Bij een abstracte markt gaat het niet over de ontmoetingsplaats waar vragers en
aanbieders elkaar treffen. Voorbeelden van een abstracte markt zijn ‘de huizenmarkt’ en
‘de markt voor ruwe olie’. In deze gevallen wordt met ‘markt’ alle elementen bedoeld die
te maken hebben met de verhandeling van de producten ‘huis’ en ‘ruwe olie’.

 Concrete markt = de plaats waar vragers en aanbieders elkaar ontmoeten
 Abstracte markt = alle factoren die te maken hebben met een verhandeling van het
product

Marktstructuur
De kenmerken van de markt bepalen in hoeverre aanbieders invloed hebben op de
verkoopprijs van hun product. Deze kenmerken vormen samen de marktstructuur. De
belangrijkste kenmerken van een markt zijn: het aantal aanbieders, hun marktaandelen,
de toetredingsdrempels en de mate van productdifferentiatie.

, Marktstructuur = geheel van kenmerken van de markt die het marktevenwicht
beïnvloeden

, Aantal aanbieders en hun marktaandelen
Als er maar één aanbieder is, hoeft deze zich geen zorgen te maken dat klanten
weglopen naar de concurrent als hij zijn prijs verhoogt. Want die concurrenten zijn er niet.
Het enige waar de producent rekening mee moet houden, is de ‘wet van de vraag’: hoe
hoger de prijs, hoe minder consumenten het product kopen. Dat ligt anders wanneer er
wel concurrenten zijn. Als een producent dan zijn prijs verhoogt, kunnen consumenten het
product ergens anders kopen.

Naast het aantal aanbieders maakt het ook uit of verschillende aanbieders
hetzelfde marktaandeel hebben. Het marktaandeel van een aanbieder is zijn afzet als
percentage van de totale afzet. Een aanbieder heeft meer invloed op de prijs als zijn
marktaandeel groter is. Een aanbieder met een marktaandeel van meer dan 35 procent is
een dominante aanbieder. De andere aanbieders op de markt volgen de verkoopprijs
van de dominante aanbieder.

 Marktaandeel = productieomvang van een individuele aanbieder als percentage van
de totale productie in de markt
 Dominante aanbieder = aanbieder met relatief veel invloed op de marktprijs,
marktaandeel meer dan 35%

Toetredingsdrempels
Sommige producten kun je pas produceren als je een grote investering doet. Er moet
bijvoorbeeld eerst een fabriek worden gebouwd. De investering in een nieuwe fabriek is
dan een toetredingsdrempel: een abstracte drempel tot een markt waar een producent
‘overheen moet stappen’ om te kunnen produceren.

 Toetredingsdrempel = figuurlijke drempel tot een markt waar een aanbieder overheen
moet stappen om te kunnen produceren, zoals het investeren in een fabriek of
marketing

Als de toetredingsdrempel hoog is, zijn er weinig producenten die over de drempel heen
kunnen stappen. Zo produceert wereldwijd slechts een handjevol bedrijven machines
waarmee computerchips worden gemaakt. Dat komt doordat er een miljoeneninvestering
nodig is om de fabriek te bouwen waar deze machines gemaakt kunnen worden. Omdat
die investering erg hoog is, zijn er maar een paar fabrikanten die dat kunnen opbrengen.
De toetredingsdrempel tot de markt van fietsen is veel lager. Er zijn dan ook veel meer
fietsenfabrieken dan fabrikanten van computerchipmachines, dus weinig invloed op de
prijs.

 Licentie = geeft een bedrijf het recht om iets te doen, zoals iets verkopen

Toetredingsdrempels beïnvloeden het aantal producenten op een markt: hoe hoger de
toetredingsdrempel, hoe minder producenten er zijn. Kortom: een producent heeft minder
(meer) invloed op zijn verkoopprijs als de toetredingsdrempels tot zijn markt laag (hoog)
zijn.


Productdifferentiatie
In een supermarkt kun je zien dat veel producten door meerdere producenten worden
voortgebracht. Als in de ogen van de consument deze verschillende versies van hetzelfde
product niet van elkaar verschillen, spreek je van homogene producten. Elektriciteit is
bijvoorbeeld een homogeen product: de consument ziet geen verschil tussen de
elektriciteit van de ene aanbieder en die van een andere aanbieder.