Uitgebreide samenvatting gezondheid, zorg en wetenschap

Samenvatting gzw

Hoorcollege 1: inleiding
Public health: vakgebied dat zich bezighoudt met de volksgezondheid en collectieve maatregelen om
de volksgezondheid te bevorderen
 Ontstaan in de periode 1830-1875
 In Engeland ontstaan als gevolg van de IR

Fases van public health
1. Sanitaire beweging (1830-1875)
2. Gerichte preventieve maatregelen (1875-1950) → bacteriologie en bestrijding infectieziekten
3. Combinatie van verschillende maatregelen (na 1950) → chronische ziekten zijn dominant

Paradigma (gedachtegoed) van de public health
 De meeste gezondheidsproblemen ontstaan door blootstelling aan ongunstige
omgevingsinvloeden en zijn dus vatbaar voor preventie
 Problemen in de volksgezondheid kunnen het best opgelost worden door collectieve
maatregelen
 Kwantitatieve onderzoeksmethoden zijn het meest geschikt

Sociale geneeskunde: deel van de geneeskunde dat zich richt op de wisselwerking tussen mensen en
hun materiële en immateriële milieu

De zorg gaat over:
 Kwaliteit
 Toegankelijkheid
 Betaalbaarheid en doelmatigheid

Hoofdrolspelers en marktwerking
 Burgers/patiënt
o Willen een zo laag mogelijke zorgpremie, maar daarbij ook de beste zorg
 Zorginkopers
o Verzekeringsmaatschappijen
o Premies
o Financiert de zorg en onderhandelt met zorgaanbieders over de juiste prijs
o Wlz: wet langdurige zorg
 Voorziening, dus je hoeft er niet voor te betalen
 Gedaan door zorgkantoren
 Voor een verpleeghuis is een Wlz indicatie nodig
o Jeugdzorg naar gemeenten, maar loopt vast door een tekort aan geld
 Zorgaanbieders
o Zorgverleners aan patiënten
o Ondernemers en onderhandelaars


Zorgtaken van de gemeenten
 In NL moet de zorg en ondersteuning zo dicht mogelijk bij de burgers georganiseerd worden
 Van verzorgingsmaatschappijen naar participatiemaatschappijen

Taken van de GGD (gemeentelijke gezondheidsdiensten)
 Verantwoordelijk voor de volksgezondheid binnen een gemeente

,  Monitoren en signaleren advies
 Uitvoerende taken en gezondheidsbescherming
 Bewaken van de publieke gezondheid bij rampen en crises
 Toezicht houden

GGD in de praktijk: jeugdgezondheidszorg, rijksvaccinatieprogramma, medische milieukunde,
bevolkingsonderzoeken, epidemiologie, gezondheidsvoorlichting, openbare geestelijke
gezondheidszorg, infectieziektebestrijding en tuberculosebestrijding

Geschiedenis van de zorg
Claudius Galenus (129-199 na chr.)
 Menselijk lichaam is gevuld met 4 lichaamssappen (humores): slijm, bloed, gele gal en zwarte
gal
 Onbalans in hoeveelheden → ziekte en andere stoornissen
 Zo’n gebrek aan evenwicht werd behandeld door middel van een dieet of aderlaten
 Aderlaten: humores weer in evenwicht brengen
o In de praktijk ging het vaak mis: veel sterfgevallen en meer zieken
o De theorie werd zo heilig verklaard, dat men er mee door bleef gaan

De humores
 Galenus koppelde sappen aan vier grondkwaliteiten: warm, koud, vochtig en droog
 Slijm: koud en vochtig
 Bloed: warm en vochtig
 Gele gal: warm en droog
 Zwarte gal: koud en droog

Miasmen staan centraal (17e/18e eeuw)
 Geur is erg bepalend
 Ziekten zitten in de lucht
 Miasmen bevuilen de lucht en maken na inademing het menselijk lichaam ziek
 Komen uit lijken en rivieren
 Ziekte wordt overgedragen doordat zieke mensen de lucht uitademen en gezonde mensen
deze lucht dan inademen
 Ziekte kun je bestrijden door de lucht te zuiveren

De Pest (1347-1351)
 Één derde deel van alle Europeanen overleden, enkele tientallen miljoenen
 Men dacht dat dit kwam door miasmen
 Bacterie die overgedragen wordt door vlooien op bv. ratten

Al-Qanun fi al-Tibb (980-1036)
 Boek uit de 11e eeuw: ‘Canon van de Geneeskunde’
 Geschreven door de Perzische wetenschapper Avicenna Ibn Sina
 Weet dat verspreiding van ziekten door quarantaine wordt voorkomen
 Klinisch testen voor medicijnen
 Diagnosticeert symptomen van ziekten
 Onderkent de invloed van de kwaliteit van water en voedsel op de gezondheid
 Toont aan dat bloed het hart binnenkomt en door het hele lichaam wordt gepompt
 Mensen geloofden nog steeds in miasmen, dus de mensen vonden het maar ‘dom’

De anatomische les van dr. Nicolaes Tulp (1632)

,  Er werd nog geloofd in miasmen, dus er werd niet zomaar iemand opengesneden
 Misdadiger die niet ziek was

James Lind (1716-1794)
 Scheepsarts bij de Britse marine
 Werd niet geloofd vanwege de miasmen
 Toont in 1747 aan dat de behandeling van scheurbuik met zeewater, azijn en vitriool elixer
niet helpt, maar sinaasappels en citroenen wel
 Lind heeft geen invloed bij marine of medici
 Het gebruik van citroensap raakt uit de gratie, maar in de 18e eeuw neemt het
scheepvaartverkeer toe (VOC)

James Cook
 Toont in 1775 (28 jaar later) aan dat verse groente en fruit scheurbuik kunnen voorkomen
 Cook haalt de overheid over om schepen met voldoende citroensap te bevoorraden
 Vitamine C heet ascorbinezuur, afgeleid van anti-scorbitum (Latijn voor anti-scheurbuik)
 Nog steeds veel doden, want mensen geloofden hem niet door het geloof in miasmen

John Snow (1813-1858)
 1854: Cholera uitbraak in Londen, mensen die contact vermeden werden alsnog ziek
 Men zag hierin een bevestiging van de miasmen theorie
 Snow ontdekte dat cholera werd verspreid door drinkwater uit één waterpomp
 Hij werd na afsluiten van de pomp pas geloofd

1800-1850 en de volksgezondheid
 Gemiddelde levensverwachting: 40 jaar
 Geen overheidsbemoeienis voor zieken en armen, alleen particulier
 De hygiënische omstandigheden waren slecht
 Tijdens de Bataafse Republiek (1795-1806) werd voor het eerst erkend dat volksgezondheid
en armenzorg aandacht verdiende van de centrale regering
 Volksgezondheid werd opgenomen in de Grondwet (1815)
 Vanaf 1830 ontstaat de public health geleidelijk

Edwin Chadwick (1800-1890)
 Sanitary movement
 Na uitbraak van tyfus in 1838 startte hij een onderzoek in samenwerking met artsen
 Hij verzond vragenlijsten en sprak met landmeters, bouwers, gevangenis gouverneurs,
politieagenten en fabrieksinspecteurs om aanvullende gegevens over het leven van de armen
te verkrijgen
 Mensen gingen dood als ratten in de grote steden
 Advies: waterleidingen en riolering
 In 1900 had 40% van de samenleving riolering en drinkwater

Rudolf Virchow (1821-1902)
 Duitse arts
 1845: ontdekking van leukemie
 1846: liet zien hoe een bloedstolsel trombose veroorzaakt
 1880-1893: afgevaardigde in de Reichstag waar hij zich sterk maakte voor
overheidsbemoeienis met de gezondheidszorg
 ‘Geneeskunde is een sociale wetenschap en politiek is niets anders dan geneeskunde op
grote schaal’

, 1850-1900 en de opkomende industrialisatie
 Sociale wantoestanden, epidemieën en kwakzalverij
 Het ministerie van Binnenlandse Zaken is verantwoordelijk voor de volksgezondheid en
armenzorg
 1854: de Armenwet
 1865: wetten voor beroepsuitoefening voor artsen en apothekers
 1865: Staatstoezicht op de Geneeskunde (voorloper GGD en RIVM)
o Liberaal Thorbecke aan de leiding
o Hygiënisten in Nederland
o Landelijke, provinciale en gemeentelijke besturen adviseren op het gebied van
volksgezondheid

Epidemiologische transities: daling van sterftecijfers door verschuiving van doodsoorzaken
1. Voor 1875 → epidemieën en hongersnood
2. 1875 - 1920 → afnemende pandemieën, infectieziekten maakten plaats voor kanker, hart- en
vaatziekten en ongevalsletsels
3. 1920 - 1970 → degeneratieve ziekten en door de mens veroorzaakte aandoeningen
4. 1970 - nu → uitgestelde degeneratieve ziekten
5. Opkomst nieuwe infectieziekten




1917: Spaanse Griep

1945: WO2


Thomas McKeown
 Sociaal geneeskundige
 De sterftedaling tussen 1850 en 1970 vooral door daling infectieziekten (75%)
 Niet door effectiviteit gezondheidszorg, maar door betere leefomgeving (volkshuisvesting),
hygiënische maatregelen (drinkwater en riolering) en toegenomen welvaart
(arbeidsomstandigheden)