WEEK 1
Uitgangspunt bij vergoeding van schade is dat ieder zijn eigen schade draagt (hoofdregel). Als het
aansprakelijkheidsrecht zegt dat de schade verplaatst mag worden (uitzondering).
Uitgangspunten
o Ieder draagt zijn eigen schade
o Tenzij afwentelingsmechanisme
• Rechtvaardiging van de verplaatsing van schade > aansprakelijkheidsrecht
• Verzekeringen > ongevallenverzekering?
Func.es
1. Defensief: rechtshandhaving/status quo
o CompensaMe > herstellen van schade/volledig
o SelecMe > bepalen in welke gevallen schade wordt gecompenseerd
2. Offensief: ‘venMelfuncMe’
o Nieuwe rechten/open norm (Urgenda)
o Genoegdoening/erkenning van leed en onrecht uit het verleden (Srebrenica)
3. PrevenMef: voorkomen van toekomsMge schade/secundair
o ‘Straffen’/ontneming voordeel (art. 6:104 BW)
Twee smaken
1. Aansprakelijkheid voor eigen onrechtmaMg gedrag > schending van een open norm die deels
door de wetgever is aangewend en deels ook door de maatschappelijke tamelijkheid wordt
betaamd
o Persoonlijk > toerekening
o Schuld of verwijt > zekere mate van objecMvering; neigt naar risico
2. Aansprakelijkheid in hoedanigheid van o.m. ouder, werkgever, bezi^er opstal of dier (geen
toerekening)
o KwalitaMef
o Risico > geen algemene theorie maar mulM-factorbenadering:
• Profijt
• Gevaar
• Draagkracht
• Verzekerbaarheid
Schuld v. risico
Wat hebben deze bepalingen met elkaar gemeen?
Risicoaansprakelijkheid:
Ø Art. 6:169 lid 1 BW
Ø Art. 6:170 BW
Ø Art. 6:179 BW
Aansprakelijkheid voor kinderen en groepsaansprakelijkheid > risicoaansprakelijkheid, maar met
vleugje verwijt:
Ø Art. 6:169 lid 2 BW
Ø Art. 6:166 BW
Persoonlijke aansprakelijkheid/onrechtma.ge daad
Vereisten:
1. OnrechtmaMgheid (art. 6:162 lid 2)
2. Toerekening (art. 6:162 lid 3)
3. Causaliteit: csqn
, 4. RelaMviteit (art. 6:163 BW)
5. Schade
Onrechtma*gheid (art. 6:162 lid 2 BW)
3 onrechtmaMge gedragingen
1. Inbreuk op een recht
2. Doen of nalaten in strijd met een we^elijke plicht
3. Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer
betaamt
Rechtvaardigingsgronden (gedraging niet onrechtmaMg):
o Noodweer
o Overmacht
o Noodtoestand
o Bevoegd gegeven ambtelijk bevel
o Risicoaanvaarding?
o Vergunning?
(1) Inbreuk op een recht
SubjecMef recht is een bijzondere door het recht aan iemand toegekende bevoegdheid, die hem
wordt verleend om zijn belang te dienen
o Absolute vermogensrechten > eigendomsrecht/auteursrecht/merkenrecht
• Bv onterecht gelegd conservatoir beslag; diefstal
o Persoonlijkheidsrechten > lichamelijke integriteit/eer en goede naam/persoonlijke vrijheid
• Bv gijzeling; spionage
Gedragingen die de rechthebbende (a) in de uitoefening van zijn recht belemmeren of (b) die zijn
exclusieve bevoegdheid aantasten (bv diefstal)
o Gedrag zelf als inbreuk v. gevolg(schade) als inbreuk
• Er moet sprake zijn van een onrechtmaMge gedraging (inbreuk zelf onzorgvuldig). In
de meeste gevallen als er schade ontstaat aan eigendommen, moet eerst bewezen
worden of de gedraging zelf ook een zorgvuldigheidsnorm heee geschonden.
o Arrest Zwiepende tak
o Ruime v. enge uitleg van het begrip “rechtsinbreuk”
(2) Strijd met een weBelijke plicht
Een we^elijke plicht is een algemeen verbindende regeling uitgaande van een bevoegd gezag:
o Hinderwetvergunning
o Strafrechtelijke bepalingen
o WVW 1994
RelaMe tot relaMviteitsvereiste (art. 6:163 BW)
(3) Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer
betaamt
Verschillende aanduidingen waaronder zorgvuldigheidsnorm. Ongeschreven norm(en) hebben geen
we^elijke houvast. Er is ruimte voor de rechter om een normaMeve afweging te maken.
“Vrees van Eyssell”/angst voor claimcultuur.
Kelderluik: gevaarzekng
1. De waarschijnlijkheid dat de vereiste onople^endheid en voorzichMgheid niet in acht wordt
genomen.
2. De kans dat daaruit ongevallen ontstaan,
3. de ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben,
4. de mate van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen
,Het is een afweging van de zwaarte van het risico (1-3) en de zwaarte van de te betrachten zorg (4).
Er is een wisselwerking met kwalitaMeve aansprakelijkheid: tenzij-clausule.
Arrest Der Bildpollen Aanwas BV-Miedema
Uienrestanten gestort door dijkbeheerder Bildtpollen voor schapen bij Opdijk te Oudebildtzijl.
Schimmelziekte koprot uienteler Miedema = bedrijfsschade. Miedema spreekt Bildtpollen aan.
Is er sprake van een OnrechtmaMge daad?
Kelderluik ook buiten context van personenschade van belang. Gezichtspunten niet limitaMef:
Door te oordelen dat het handelen van Bildtpollen in beginsel als onzorgvuldig kan worden aangemerkt
omdat een dergelijk handelen de kans op verspreiding van plantenziekten vergroot, heee het hof
miskend dat bij de beantwoording van de vraag of sprake is van handelen in strijd met hetgeen volgens
ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, niet alleen moet worden gelet op de kans
op schade (factor 1 en 2), maar ook op de aard van de gedraging (nieuw factor 5), de aard (aanvulling
op factor 3), en ernst van de eventuele schade (factor 3), en de bezwaarlijkheid (factor 4), en
gebruikelijkheid (aanvulling op factor 4), van het nemen van voorzorgsmaatregelen (volgens Kelderluik).
In de literatuur wordt de Hoedanigheid gezien als zesde gezichtspunt > wel of niet
professioneel/volwassene of kind.
*Onderdeel 1 van belang.
Arrest Afzinkkelder
Er ontstond steeds meer schade aan pand naast de verbouwing. Voorop staat dat de verbouwing plaatsvond
volgens alle regels. Aansprakelijkheid voor schade aan naastgelegen pand door plaatsing afzinkkelder?
Aanmerkelijk risico op schade, ook bij zorgvuldige voorbereiding en uitvoering werkzaamheden.
A-G Hartlief (net als hof): Dat de gedraging tot schade, zelfs grote schade, leidt, betekent nog niet dat die
gedraging onzorgvuldig is. Er is geen sprake van een OD. Er moet ook sprake zijn van strijd met wat in het
maatschappelijk verkeer betaamd. Ieder draagt zijn eigen schade.
HR: wél onrechtmaMg! Niet vanwege rechtsinbreuk. Een rechtsinbreuk met zaaksbeschadiging als
voorzienbaar gevolg in het algemeen slechts onrechtmaMg is als er tevens strijd is met een norm van
geschreven of ongeschreven recht die ertoe strekt zaaksbeschadiging te voorkomen > de schade moet op
onrechtmaMge manier zijn toegebracht.
Maar vanwege strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt.
1. de bouwwerkzaamheden werden in het belang van MulM uitgevoerd en leverden de derden geen voordeel
op > aard van de gedraging?
2. de schade van de derden behoort niet zonder meer tot hetgeen door een derde in het maatschappelijk
verkeer moet worden geduld bij bouwwerkzaamheden van een ander > aard van de schade?
3. het lag op de weg van MulM om zich tegen aansprakelijkheid voor het toebrengen van schade aan derden
te verzekeren > toerekening?
Conclusie: Het aanmerkelijk risico op schade is een belangrijk criterium geweest en omdat dit schade is
geweest die op geen enkele manier voorkomen had kunnen worden is geen reden om het risico niet te
dragen.
, Bij aanmerkelijk risico afzien van de verbouwing? Doel verbouwing staat niet in verhouding tot
aantasMng belangen/subjecMeve rechten van derden, dus verwijtbaar. Risicoaansprakelijkheid?
o Profijt
o Verzekerbaarheid
Deelnormen
Binnen gevaarzekng (Kelderluik/onveilige situaMe) Buiten gevaarzekng:
1. OSVO (Zwiepende tak-arrest) 1. Hinder
2. Sport en spel (Skeelerongeval) 2. Profiteren van wanprestaMe
3. Zuiver nalaten 3. Derdenwerking contract/keten
4. Terreinbeheer/gevaarlijke toestand (Curaçaose (Vleesmeesters Alog en X-Compaen-arresten)
gevangenis-arrest en Jetblast) 4. Beroepsaansprakelijkheid (Advocaat- en
Belang van aanvullende gezichtspunten > professionele v. Novitaris-arresten)
privésfeer, wel of geen overheid 5. Aansprakelijkheid toezichthouder (Vie d’Or-
arrest)
6. Bestuurdersaansprakelijkheid
7. Oneerlijke concurrenMe keuken
Begrenzing gevaarzekng > hoge aansprakelijkheidsdrempel: OSVO/privésituaMe/huis-tuin-en
(Zwiepende tak, sport en spel)
Binnen gevaarzeIng
(1) OSVO
Arrest Zwiepende tak
De vraag of iemand voor een bepaald gevolg, ontstaan door een gedraging van deze persoon, aansprakelijk
is, hangt af van de mate van waarschijnlijkheid dat het ongeval zich zou voordoen.
In september 1898 maken vier vrienden een wandeling door een bos. Op een gegeven moment geee
Werink een schop tegen een tak, die terugzwiept en in het oog van Hudepohl, die achter hem loopt,
terecht komt. Door dit oogletsel moet Hudepohl uiteindelijk een oog missen. Hudepohl wil de schade
verhalen op Werink, maar de verzekering van Werink erkent de aansprakelijkheid niet.
Hudepohl vordert schadevergoeding wegens onrechtmaMge daad.
HR: de gedragingen van Werink zijn slechts onrechtmaMg, indien de mate van waarschijnlijkheid van een
ongeval als gevolg van dat gedrag zo groot was, dat Werink zich gezien de maatstaven van zorgvuldigheid
van dit gedrag had moeten onthouden. Werink had zich dus van de gedragingen moeten onthouden als hij
wist dat tegen een tak trappen zware letselschade zou veroorzaken bij Hudepohl. In casu is er echter niet
genoeg bekend over de feitelijke toedracht van het ongeval. Er kan niet worden vastgesteld of de
zorgvuldigheidsnorm is overtreden, dus is Werink niet aansprakelijk en hoee hij de schade van Hudepohl
niet te vergoeden.
Uitgangspunt bij vergoeding van schade is dat ieder zijn eigen schade draagt (hoofdregel). Als het
aansprakelijkheidsrecht zegt dat de schade verplaatst mag worden (uitzondering).
Uitgangspunten
o Ieder draagt zijn eigen schade
o Tenzij afwentelingsmechanisme
• Rechtvaardiging van de verplaatsing van schade > aansprakelijkheidsrecht
• Verzekeringen > ongevallenverzekering?
Func.es
1. Defensief: rechtshandhaving/status quo
o CompensaMe > herstellen van schade/volledig
o SelecMe > bepalen in welke gevallen schade wordt gecompenseerd
2. Offensief: ‘venMelfuncMe’
o Nieuwe rechten/open norm (Urgenda)
o Genoegdoening/erkenning van leed en onrecht uit het verleden (Srebrenica)
3. PrevenMef: voorkomen van toekomsMge schade/secundair
o ‘Straffen’/ontneming voordeel (art. 6:104 BW)
Twee smaken
1. Aansprakelijkheid voor eigen onrechtmaMg gedrag > schending van een open norm die deels
door de wetgever is aangewend en deels ook door de maatschappelijke tamelijkheid wordt
betaamd
o Persoonlijk > toerekening
o Schuld of verwijt > zekere mate van objecMvering; neigt naar risico
2. Aansprakelijkheid in hoedanigheid van o.m. ouder, werkgever, bezi^er opstal of dier (geen
toerekening)
o KwalitaMef
o Risico > geen algemene theorie maar mulM-factorbenadering:
• Profijt
• Gevaar
• Draagkracht
• Verzekerbaarheid
Schuld v. risico
Wat hebben deze bepalingen met elkaar gemeen?
Risicoaansprakelijkheid:
Ø Art. 6:169 lid 1 BW
Ø Art. 6:170 BW
Ø Art. 6:179 BW
Aansprakelijkheid voor kinderen en groepsaansprakelijkheid > risicoaansprakelijkheid, maar met
vleugje verwijt:
Ø Art. 6:169 lid 2 BW
Ø Art. 6:166 BW
Persoonlijke aansprakelijkheid/onrechtma.ge daad
Vereisten:
1. OnrechtmaMgheid (art. 6:162 lid 2)
2. Toerekening (art. 6:162 lid 3)
3. Causaliteit: csqn
, 4. RelaMviteit (art. 6:163 BW)
5. Schade
Onrechtma*gheid (art. 6:162 lid 2 BW)
3 onrechtmaMge gedragingen
1. Inbreuk op een recht
2. Doen of nalaten in strijd met een we^elijke plicht
3. Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer
betaamt
Rechtvaardigingsgronden (gedraging niet onrechtmaMg):
o Noodweer
o Overmacht
o Noodtoestand
o Bevoegd gegeven ambtelijk bevel
o Risicoaanvaarding?
o Vergunning?
(1) Inbreuk op een recht
SubjecMef recht is een bijzondere door het recht aan iemand toegekende bevoegdheid, die hem
wordt verleend om zijn belang te dienen
o Absolute vermogensrechten > eigendomsrecht/auteursrecht/merkenrecht
• Bv onterecht gelegd conservatoir beslag; diefstal
o Persoonlijkheidsrechten > lichamelijke integriteit/eer en goede naam/persoonlijke vrijheid
• Bv gijzeling; spionage
Gedragingen die de rechthebbende (a) in de uitoefening van zijn recht belemmeren of (b) die zijn
exclusieve bevoegdheid aantasten (bv diefstal)
o Gedrag zelf als inbreuk v. gevolg(schade) als inbreuk
• Er moet sprake zijn van een onrechtmaMge gedraging (inbreuk zelf onzorgvuldig). In
de meeste gevallen als er schade ontstaat aan eigendommen, moet eerst bewezen
worden of de gedraging zelf ook een zorgvuldigheidsnorm heee geschonden.
o Arrest Zwiepende tak
o Ruime v. enge uitleg van het begrip “rechtsinbreuk”
(2) Strijd met een weBelijke plicht
Een we^elijke plicht is een algemeen verbindende regeling uitgaande van een bevoegd gezag:
o Hinderwetvergunning
o Strafrechtelijke bepalingen
o WVW 1994
RelaMe tot relaMviteitsvereiste (art. 6:163 BW)
(3) Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer
betaamt
Verschillende aanduidingen waaronder zorgvuldigheidsnorm. Ongeschreven norm(en) hebben geen
we^elijke houvast. Er is ruimte voor de rechter om een normaMeve afweging te maken.
“Vrees van Eyssell”/angst voor claimcultuur.
Kelderluik: gevaarzekng
1. De waarschijnlijkheid dat de vereiste onople^endheid en voorzichMgheid niet in acht wordt
genomen.
2. De kans dat daaruit ongevallen ontstaan,
3. de ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben,
4. de mate van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen
,Het is een afweging van de zwaarte van het risico (1-3) en de zwaarte van de te betrachten zorg (4).
Er is een wisselwerking met kwalitaMeve aansprakelijkheid: tenzij-clausule.
Arrest Der Bildpollen Aanwas BV-Miedema
Uienrestanten gestort door dijkbeheerder Bildtpollen voor schapen bij Opdijk te Oudebildtzijl.
Schimmelziekte koprot uienteler Miedema = bedrijfsschade. Miedema spreekt Bildtpollen aan.
Is er sprake van een OnrechtmaMge daad?
Kelderluik ook buiten context van personenschade van belang. Gezichtspunten niet limitaMef:
Door te oordelen dat het handelen van Bildtpollen in beginsel als onzorgvuldig kan worden aangemerkt
omdat een dergelijk handelen de kans op verspreiding van plantenziekten vergroot, heee het hof
miskend dat bij de beantwoording van de vraag of sprake is van handelen in strijd met hetgeen volgens
ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, niet alleen moet worden gelet op de kans
op schade (factor 1 en 2), maar ook op de aard van de gedraging (nieuw factor 5), de aard (aanvulling
op factor 3), en ernst van de eventuele schade (factor 3), en de bezwaarlijkheid (factor 4), en
gebruikelijkheid (aanvulling op factor 4), van het nemen van voorzorgsmaatregelen (volgens Kelderluik).
In de literatuur wordt de Hoedanigheid gezien als zesde gezichtspunt > wel of niet
professioneel/volwassene of kind.
*Onderdeel 1 van belang.
Arrest Afzinkkelder
Er ontstond steeds meer schade aan pand naast de verbouwing. Voorop staat dat de verbouwing plaatsvond
volgens alle regels. Aansprakelijkheid voor schade aan naastgelegen pand door plaatsing afzinkkelder?
Aanmerkelijk risico op schade, ook bij zorgvuldige voorbereiding en uitvoering werkzaamheden.
A-G Hartlief (net als hof): Dat de gedraging tot schade, zelfs grote schade, leidt, betekent nog niet dat die
gedraging onzorgvuldig is. Er is geen sprake van een OD. Er moet ook sprake zijn van strijd met wat in het
maatschappelijk verkeer betaamd. Ieder draagt zijn eigen schade.
HR: wél onrechtmaMg! Niet vanwege rechtsinbreuk. Een rechtsinbreuk met zaaksbeschadiging als
voorzienbaar gevolg in het algemeen slechts onrechtmaMg is als er tevens strijd is met een norm van
geschreven of ongeschreven recht die ertoe strekt zaaksbeschadiging te voorkomen > de schade moet op
onrechtmaMge manier zijn toegebracht.
Maar vanwege strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt.
1. de bouwwerkzaamheden werden in het belang van MulM uitgevoerd en leverden de derden geen voordeel
op > aard van de gedraging?
2. de schade van de derden behoort niet zonder meer tot hetgeen door een derde in het maatschappelijk
verkeer moet worden geduld bij bouwwerkzaamheden van een ander > aard van de schade?
3. het lag op de weg van MulM om zich tegen aansprakelijkheid voor het toebrengen van schade aan derden
te verzekeren > toerekening?
Conclusie: Het aanmerkelijk risico op schade is een belangrijk criterium geweest en omdat dit schade is
geweest die op geen enkele manier voorkomen had kunnen worden is geen reden om het risico niet te
dragen.
, Bij aanmerkelijk risico afzien van de verbouwing? Doel verbouwing staat niet in verhouding tot
aantasMng belangen/subjecMeve rechten van derden, dus verwijtbaar. Risicoaansprakelijkheid?
o Profijt
o Verzekerbaarheid
Deelnormen
Binnen gevaarzekng (Kelderluik/onveilige situaMe) Buiten gevaarzekng:
1. OSVO (Zwiepende tak-arrest) 1. Hinder
2. Sport en spel (Skeelerongeval) 2. Profiteren van wanprestaMe
3. Zuiver nalaten 3. Derdenwerking contract/keten
4. Terreinbeheer/gevaarlijke toestand (Curaçaose (Vleesmeesters Alog en X-Compaen-arresten)
gevangenis-arrest en Jetblast) 4. Beroepsaansprakelijkheid (Advocaat- en
Belang van aanvullende gezichtspunten > professionele v. Novitaris-arresten)
privésfeer, wel of geen overheid 5. Aansprakelijkheid toezichthouder (Vie d’Or-
arrest)
6. Bestuurdersaansprakelijkheid
7. Oneerlijke concurrenMe keuken
Begrenzing gevaarzekng > hoge aansprakelijkheidsdrempel: OSVO/privésituaMe/huis-tuin-en
(Zwiepende tak, sport en spel)
Binnen gevaarzeIng
(1) OSVO
Arrest Zwiepende tak
De vraag of iemand voor een bepaald gevolg, ontstaan door een gedraging van deze persoon, aansprakelijk
is, hangt af van de mate van waarschijnlijkheid dat het ongeval zich zou voordoen.
In september 1898 maken vier vrienden een wandeling door een bos. Op een gegeven moment geee
Werink een schop tegen een tak, die terugzwiept en in het oog van Hudepohl, die achter hem loopt,
terecht komt. Door dit oogletsel moet Hudepohl uiteindelijk een oog missen. Hudepohl wil de schade
verhalen op Werink, maar de verzekering van Werink erkent de aansprakelijkheid niet.
Hudepohl vordert schadevergoeding wegens onrechtmaMge daad.
HR: de gedragingen van Werink zijn slechts onrechtmaMg, indien de mate van waarschijnlijkheid van een
ongeval als gevolg van dat gedrag zo groot was, dat Werink zich gezien de maatstaven van zorgvuldigheid
van dit gedrag had moeten onthouden. Werink had zich dus van de gedragingen moeten onthouden als hij
wist dat tegen een tak trappen zware letselschade zou veroorzaken bij Hudepohl. In casu is er echter niet
genoeg bekend over de feitelijke toedracht van het ongeval. Er kan niet worden vastgesteld of de
zorgvuldigheidsnorm is overtreden, dus is Werink niet aansprakelijk en hoee hij de schade van Hudepohl
niet te vergoeden.
