Samenvatting strafprocesrecht
Strafprocesrecht is het regelen van de schakel tussen het strafbare feit en de door de rechter op te
leggen strafrechtelijke sanctie. Nevenfuncties:
- Speciale preventie;
- Generale preventie;
- Voorkomen van eigen richting;
- Orde scheppen;
- Genoegdoening slachtoffer.
Uitgangspunten en beginselen
Het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel in art. 1 Sv bepaalt dat strafvordering alleen plaats
kan vinden op de wijze bij de wet voorzien;
Het OM heeft op basis van het opportuniteitsbeginsel de vrijheid uit het aanbod van
strafzaken een selectie te maken van zaken die zich lenen voor vervolging;
De rechter dient onafhankelijk en onpartijdig te zijn;
Onschuldpresumptie: art. 6 lid 2 EVRM bepaalt dat eenieder die wordt beschuldigd van een
strafbaar feit voor onschuldig wordt gehouden totdat zijn schuld overeenkomstig de wet is
bewezen;
Vervolgingsmonopolie OM: alleen het Openbaar Ministerie mag strafzaken bij de strafrecht
aanbrengen op grond van art. 12 SV;
De verdachte kent allerlei verdedigingsrechten (art. 6 EVRM);
Beginselen van een goede procesorde: subsidiariteit en proportionaliteit (HR Braak bij
binnentreden).
Structuur
Iemand heeft een strafbaar feit gepleegd en dit komt ter kennis van politie (HR Aanslag Hoog
Catharijne). De politie verricht onderzoek. De opsporing start/gaat door.
Dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden worden aangewend;
Dossier wordt samengesteld (art. 152 en 149a Sv);
OvJ moet beslissen over wijze van afdoening of seponeert de zaak;
Het strafproces zelf is onder te verdelen in het vooronderzoek en het eindonderzoek.
Vooronderzoek
1. Verkennend onderzoek (art. 126gg-126ii Sv): Het doel van het verkennend onderzoek is de
voorbereiding van de opsporing. Er is nog geen sprake van opsporing.
2. Het opsporingsonderzoek (art. 132a Sv): Dit is het onderzoek in verband met strafbare feiten
onder gezag van de officier van justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen.
3. Het onderzoek door de rechteR-Commissaris (art. 181-183 Sv): Soms is voor de toepassing
van een bepaald dwangmiddel de machtiging van de rechteR-Commissaris (R-C) vereist, of
moet de R-C beslissen over de toepassing van een dwangmiddel. Zo kan de R-C toezicht
uitoefenen op het verloop van het opsporingsonderzoek. Hij kan bijvoorbeeld letten op de
rechtmatige uitoefening van opsporingsbevoegdheden.
, 4. Het strafrechtelijk financieel onderzoek (art. 126-126fa Sv): Deze vorm van vooronderzoek is
gericht op het vaststellen van door criminaliteit verkregen financieel voordeel.
Vervolgbeslissing: Het OM bepaald of de zaak voor de rechter wordt gebracht of geseponeerd
(opportuniteitsbeginsel).
Eindonderzoek
De zaak ter berechting aan de rechter voorgelegd. Er is dan al een strafbaar feit gepleegd, is de
verdachte aangehouden en verhoord, is er een opsporingsonderzoek verricht en hebben
onderzoekshandelingen door de Rechter-Commissaris plaatsgevonden. Tijdens de terechtzitting is de
verdachte ‘gelijkwaardiger’ aan de OvJ (geen gelijke posities). De rechter dient aan de hand van het
rechterlijk beslissingsschema van art. 348 en 350 Sv te beraadslagen. Hij zal vervolgens een
einduitspraak doen.
Dwangmiddelen
Dwangmiddelen zijn in het kader van strafvordering aan te wenden bevoegdheden waardoor
daadwerkelijk, anders dan door tenuitvoerlegging van een straf of maatregel, inbreuk wordt
gemaakt op rechten en vrijheden van personen. Deze inbreuken moeten door de wet in formele zin
zijn gelegitimeerd: het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel van art. 1 Sv. Bij het inzetten van
dwangmiddelen is telkens een redelijke en billijke belangenafweging vereist: het belang van een
effectieve strafrechtspleging moet worden afgewogen tegen de vrijheid van het betrokken individu.
In het verlengde hiervan moet ook altijd voldaan zijn aan het proportionaliteitsbeginsel en
subsidiariteitsbeginsel.
Indeling in het Wetboek van Strafvordering vindt plaats naar mate van ingrijpendheid in het
strafproces: hoe ingrijpender de bevoegdheden, des te strikter de toepassingsvoorwaarden.
Doelbinding
In de wetsartikelen over de dwangmiddelen staat duidelijk wie het dwangmiddel mag gebruiken en
de overige vereisten.
Dwangmiddelen met betrekking tot personen (Vrijheidsbenemende
dwangmiddelen)
Staande houden (art. 52 Sv);
Aanhouden verdachte (art. 53/54 Sv);
Betreden en doorzoeken (steundwangmiddel) (art. 53/54 Sv);
Ophouden voor onderzoek (art. 56a Sv);
Maatregelen ter identificatie;
Fouilleren ter identificatie (art. 55b Sv);
Inverzekeringstelling (HV-Feit art. 57 Sv e.v.);
Maatregelen in het belang van onderzoek (art. 61 Sv);
Voorlopige hechtenis: Bewaring, geheimhouding en gevangenneming (art. 63 Sv e.v.);
Opnemen van vertrouwelijke communicatie (zie art. 126l, 126s en 126zf Sv);
Onderzoek van communicatie via een aanbieder van een communicatiedienst (art. 126m e.v.
Sv);
Stelselmatige observatie (art. 126g, 126o en 126zd Sv);
Informanten (art. 126v en 126zt lid 1 Sv);
, Stelselmatige inwinning van informatie (art. 126j Sv);
Infiltratie (art. 126h Sv);
Afnemen van lichaamsmateriaal t.b.v. DNA-onderzoek en een bloedtest (zie o.a. art. 151a-
151da Sv).
Dwangmiddelen met betrekking tot voorwerpen, gegevens en vorderingen
Inbeslagneming (zie art. 134 lid 1 & art. 94/94a Sv);
Doorzoeking ter inbeslagneming (zie art. 96b e.v. Sv);
Doorzoeking ter vastlegging van gegevens (zie art. 125i-125p & art. 126nba, 126uba en
126zpa Sv);
Onderzoek aan kleding en lichaam (steundwangmiddel);
Onderzoek van voorwerpen, vervoersmiddelen en kleding (steundwangmiddel).
Dwangmiddelen met betrekking tot plaatsen
Schouw (art. 151 en 192 Sv);
Inkijken (art. 126k, 126r en 126zd lid 1 Sv).
Bijzondere wetten
Drugszaken
o Art. 9 Opiumwet
Inbeslagneming
Verdenking van wapenbezit
o Art. 51 Wet wapen en munitie (WWM)
o Art. 49 WWM (HR Aanslag op Hoog Catharijne)
Bevoegdheid Politie (opsporingsambtenaren)
o Art. 9 Politiewet.
Binnentreding van een woning zonder toestemming
o Algemene wet op het binnentreden
Steunbevoegdheden
Gericht op het faciliteren van het uitoefenen van een bevoegdheid met het doel dat het uiteindelijke
dwangmiddel beoogd wordt.
Betreden is zoekend op je heen kijken.
Onderzoeken gaat veel verder, ook het optrekken van kasten bijvoorbeeld.
- Betreden of doorzoeken?
- Om voorwerpen in beslag te nemen of verdachte aan te houden?
Stappenplan steunbevoegdheden
1. Wie het dwangmiddel mag hanteren: Bij elk dwangmiddel geeft de wet aan wie het mag
hanteren: de bevoegde autoriteit;
2. Wat gehanteerd mag worden: handeling of bevoegdheid;
, 3. Tegen wie het gehanteerd mag worden: de verdachte of anderen;
4. Wanneer het gehanteerd mag worden: onder welke voorwaarden het dwangmiddel gebruik
mag worden;
5. Waartoe het gehanteerd wordt: het doel van de bevoegdheid;
6. Proportionaliteit en subsidiariteit (beginselen van goede procesorde uit HR Braak bij
binnentreden).
Aanhouden verdachte buiten heterdaad art. 54 Sv
De aanhouding is rechtmatig indien er is voldaan aan de vereisten van art. 54 Sv.
Het ophouden voor onderzoek is rechtmatig indien er is voldaan aan de vereisten van art. 54a Sv:
1. Buiten het geval van heterdaad;
2. De opsporingsambtenaar op bevel van officier van justitie bevoegd is;
3. De verdachte;
4. Van een misdrijf waarvoor een voorlopige hechtenis is toegelaten;
5. Aan te houden teneinde hem spoedig voor te geleiden aan de hulpofficier van justitie of de
officier van justitie.
Binnentreden van een woning. Dit is een steunbevoegdheid op grond van
art. 55 lid 2 Sv mag er worden binnengetreden voor aanhouding ook
buiten heterdaad, indien er sprake is van:
1. Opsporingsambtenaar op grond van art. 141 Sv;
2. Verdachte op grond van art. 27 Sv;
a. Individualiseerbaar;
b. Concretiseerbaar;
c. Objectiveerbaar.
3. Om wat voor ruimte gaat het: woning of openbare ruimte?
a. Bij woning Awbi
4. Proportionaliteit en subsidiariteit;
5. Conclusie.
Inbeslagneming, art 134 jo. 94 Sv.
1. Op grond van art. 96 lid 1 Sv is in het geval van verdenking van een misdrijf als omschreven
in art. 67 lid 1 Sv de opsporingsambtenaar bevoegd daartoe elke plaats te betreden;
2. Proportionaliteit en subsidiariteit
3. Conclusie.
Drugs
Het gaat om een drugs dus naar de Opiumwet. Art. 9 Opium wet gaat om het betreden. Doorzoeken
is niet geregeld in de Opiumwet dus weer terug naar het Wetboek van Strafvordering:
- Op grond van art. 97 Sv is de officier van justitie bevoegd in geval van heterdaad of art. 67
lid 1 Sv;
- Inbeslagneming op grond van art. 94 Sv: de waarheid achterhalen;
- Op grond van art. 96 lid 2 Sv kan de opsporingsambtenaar in bevriezen.
Strafprocesrecht is het regelen van de schakel tussen het strafbare feit en de door de rechter op te
leggen strafrechtelijke sanctie. Nevenfuncties:
- Speciale preventie;
- Generale preventie;
- Voorkomen van eigen richting;
- Orde scheppen;
- Genoegdoening slachtoffer.
Uitgangspunten en beginselen
Het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel in art. 1 Sv bepaalt dat strafvordering alleen plaats
kan vinden op de wijze bij de wet voorzien;
Het OM heeft op basis van het opportuniteitsbeginsel de vrijheid uit het aanbod van
strafzaken een selectie te maken van zaken die zich lenen voor vervolging;
De rechter dient onafhankelijk en onpartijdig te zijn;
Onschuldpresumptie: art. 6 lid 2 EVRM bepaalt dat eenieder die wordt beschuldigd van een
strafbaar feit voor onschuldig wordt gehouden totdat zijn schuld overeenkomstig de wet is
bewezen;
Vervolgingsmonopolie OM: alleen het Openbaar Ministerie mag strafzaken bij de strafrecht
aanbrengen op grond van art. 12 SV;
De verdachte kent allerlei verdedigingsrechten (art. 6 EVRM);
Beginselen van een goede procesorde: subsidiariteit en proportionaliteit (HR Braak bij
binnentreden).
Structuur
Iemand heeft een strafbaar feit gepleegd en dit komt ter kennis van politie (HR Aanslag Hoog
Catharijne). De politie verricht onderzoek. De opsporing start/gaat door.
Dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden worden aangewend;
Dossier wordt samengesteld (art. 152 en 149a Sv);
OvJ moet beslissen over wijze van afdoening of seponeert de zaak;
Het strafproces zelf is onder te verdelen in het vooronderzoek en het eindonderzoek.
Vooronderzoek
1. Verkennend onderzoek (art. 126gg-126ii Sv): Het doel van het verkennend onderzoek is de
voorbereiding van de opsporing. Er is nog geen sprake van opsporing.
2. Het opsporingsonderzoek (art. 132a Sv): Dit is het onderzoek in verband met strafbare feiten
onder gezag van de officier van justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen.
3. Het onderzoek door de rechteR-Commissaris (art. 181-183 Sv): Soms is voor de toepassing
van een bepaald dwangmiddel de machtiging van de rechteR-Commissaris (R-C) vereist, of
moet de R-C beslissen over de toepassing van een dwangmiddel. Zo kan de R-C toezicht
uitoefenen op het verloop van het opsporingsonderzoek. Hij kan bijvoorbeeld letten op de
rechtmatige uitoefening van opsporingsbevoegdheden.
, 4. Het strafrechtelijk financieel onderzoek (art. 126-126fa Sv): Deze vorm van vooronderzoek is
gericht op het vaststellen van door criminaliteit verkregen financieel voordeel.
Vervolgbeslissing: Het OM bepaald of de zaak voor de rechter wordt gebracht of geseponeerd
(opportuniteitsbeginsel).
Eindonderzoek
De zaak ter berechting aan de rechter voorgelegd. Er is dan al een strafbaar feit gepleegd, is de
verdachte aangehouden en verhoord, is er een opsporingsonderzoek verricht en hebben
onderzoekshandelingen door de Rechter-Commissaris plaatsgevonden. Tijdens de terechtzitting is de
verdachte ‘gelijkwaardiger’ aan de OvJ (geen gelijke posities). De rechter dient aan de hand van het
rechterlijk beslissingsschema van art. 348 en 350 Sv te beraadslagen. Hij zal vervolgens een
einduitspraak doen.
Dwangmiddelen
Dwangmiddelen zijn in het kader van strafvordering aan te wenden bevoegdheden waardoor
daadwerkelijk, anders dan door tenuitvoerlegging van een straf of maatregel, inbreuk wordt
gemaakt op rechten en vrijheden van personen. Deze inbreuken moeten door de wet in formele zin
zijn gelegitimeerd: het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel van art. 1 Sv. Bij het inzetten van
dwangmiddelen is telkens een redelijke en billijke belangenafweging vereist: het belang van een
effectieve strafrechtspleging moet worden afgewogen tegen de vrijheid van het betrokken individu.
In het verlengde hiervan moet ook altijd voldaan zijn aan het proportionaliteitsbeginsel en
subsidiariteitsbeginsel.
Indeling in het Wetboek van Strafvordering vindt plaats naar mate van ingrijpendheid in het
strafproces: hoe ingrijpender de bevoegdheden, des te strikter de toepassingsvoorwaarden.
Doelbinding
In de wetsartikelen over de dwangmiddelen staat duidelijk wie het dwangmiddel mag gebruiken en
de overige vereisten.
Dwangmiddelen met betrekking tot personen (Vrijheidsbenemende
dwangmiddelen)
Staande houden (art. 52 Sv);
Aanhouden verdachte (art. 53/54 Sv);
Betreden en doorzoeken (steundwangmiddel) (art. 53/54 Sv);
Ophouden voor onderzoek (art. 56a Sv);
Maatregelen ter identificatie;
Fouilleren ter identificatie (art. 55b Sv);
Inverzekeringstelling (HV-Feit art. 57 Sv e.v.);
Maatregelen in het belang van onderzoek (art. 61 Sv);
Voorlopige hechtenis: Bewaring, geheimhouding en gevangenneming (art. 63 Sv e.v.);
Opnemen van vertrouwelijke communicatie (zie art. 126l, 126s en 126zf Sv);
Onderzoek van communicatie via een aanbieder van een communicatiedienst (art. 126m e.v.
Sv);
Stelselmatige observatie (art. 126g, 126o en 126zd Sv);
Informanten (art. 126v en 126zt lid 1 Sv);
, Stelselmatige inwinning van informatie (art. 126j Sv);
Infiltratie (art. 126h Sv);
Afnemen van lichaamsmateriaal t.b.v. DNA-onderzoek en een bloedtest (zie o.a. art. 151a-
151da Sv).
Dwangmiddelen met betrekking tot voorwerpen, gegevens en vorderingen
Inbeslagneming (zie art. 134 lid 1 & art. 94/94a Sv);
Doorzoeking ter inbeslagneming (zie art. 96b e.v. Sv);
Doorzoeking ter vastlegging van gegevens (zie art. 125i-125p & art. 126nba, 126uba en
126zpa Sv);
Onderzoek aan kleding en lichaam (steundwangmiddel);
Onderzoek van voorwerpen, vervoersmiddelen en kleding (steundwangmiddel).
Dwangmiddelen met betrekking tot plaatsen
Schouw (art. 151 en 192 Sv);
Inkijken (art. 126k, 126r en 126zd lid 1 Sv).
Bijzondere wetten
Drugszaken
o Art. 9 Opiumwet
Inbeslagneming
Verdenking van wapenbezit
o Art. 51 Wet wapen en munitie (WWM)
o Art. 49 WWM (HR Aanslag op Hoog Catharijne)
Bevoegdheid Politie (opsporingsambtenaren)
o Art. 9 Politiewet.
Binnentreding van een woning zonder toestemming
o Algemene wet op het binnentreden
Steunbevoegdheden
Gericht op het faciliteren van het uitoefenen van een bevoegdheid met het doel dat het uiteindelijke
dwangmiddel beoogd wordt.
Betreden is zoekend op je heen kijken.
Onderzoeken gaat veel verder, ook het optrekken van kasten bijvoorbeeld.
- Betreden of doorzoeken?
- Om voorwerpen in beslag te nemen of verdachte aan te houden?
Stappenplan steunbevoegdheden
1. Wie het dwangmiddel mag hanteren: Bij elk dwangmiddel geeft de wet aan wie het mag
hanteren: de bevoegde autoriteit;
2. Wat gehanteerd mag worden: handeling of bevoegdheid;
, 3. Tegen wie het gehanteerd mag worden: de verdachte of anderen;
4. Wanneer het gehanteerd mag worden: onder welke voorwaarden het dwangmiddel gebruik
mag worden;
5. Waartoe het gehanteerd wordt: het doel van de bevoegdheid;
6. Proportionaliteit en subsidiariteit (beginselen van goede procesorde uit HR Braak bij
binnentreden).
Aanhouden verdachte buiten heterdaad art. 54 Sv
De aanhouding is rechtmatig indien er is voldaan aan de vereisten van art. 54 Sv.
Het ophouden voor onderzoek is rechtmatig indien er is voldaan aan de vereisten van art. 54a Sv:
1. Buiten het geval van heterdaad;
2. De opsporingsambtenaar op bevel van officier van justitie bevoegd is;
3. De verdachte;
4. Van een misdrijf waarvoor een voorlopige hechtenis is toegelaten;
5. Aan te houden teneinde hem spoedig voor te geleiden aan de hulpofficier van justitie of de
officier van justitie.
Binnentreden van een woning. Dit is een steunbevoegdheid op grond van
art. 55 lid 2 Sv mag er worden binnengetreden voor aanhouding ook
buiten heterdaad, indien er sprake is van:
1. Opsporingsambtenaar op grond van art. 141 Sv;
2. Verdachte op grond van art. 27 Sv;
a. Individualiseerbaar;
b. Concretiseerbaar;
c. Objectiveerbaar.
3. Om wat voor ruimte gaat het: woning of openbare ruimte?
a. Bij woning Awbi
4. Proportionaliteit en subsidiariteit;
5. Conclusie.
Inbeslagneming, art 134 jo. 94 Sv.
1. Op grond van art. 96 lid 1 Sv is in het geval van verdenking van een misdrijf als omschreven
in art. 67 lid 1 Sv de opsporingsambtenaar bevoegd daartoe elke plaats te betreden;
2. Proportionaliteit en subsidiariteit
3. Conclusie.
Drugs
Het gaat om een drugs dus naar de Opiumwet. Art. 9 Opium wet gaat om het betreden. Doorzoeken
is niet geregeld in de Opiumwet dus weer terug naar het Wetboek van Strafvordering:
- Op grond van art. 97 Sv is de officier van justitie bevoegd in geval van heterdaad of art. 67
lid 1 Sv;
- Inbeslagneming op grond van art. 94 Sv: de waarheid achterhalen;
- Op grond van art. 96 lid 2 Sv kan de opsporingsambtenaar in bevriezen.
