Burgerlijk recht TENTAMEN stof
HC 1 – Aansprakelijkheid/ onrechtmatige daad (1)
Uitgangspunt aansprakelijkheid: ‘ieder draagt zijn eigen schade’ tenzij
afwentelingsmechanisme.
4 mechanismen waardoor benadeelden hun schade geheel of gedeeltelijk
op anderen kunnen afwentelen
1. Sociale zekerheid = publiekrechtelijk geregelde vorm van collectieve
solidariteit
a. Beoogd bepaald bestaansminimum te garanderen
2. Particuliere verzekering = privaatrechtelijke overeenkomst
(schadeverzekering sommenverzekering)
3. Fondsen = om slachtoffers gedeeltelijk te compenseren voor het hun
overkomen leed
4. Aansprakelijkheidsrecht = indien aan bepaalde voorwaarden wordt
voldaan, slachtoffer in staat gesteld om schade af te wentelen op de
veroorzaker daarvan
a. Volledige compensatie
b. Vaak meerdere aanspraken tegelijkertijd
OD + persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid + vestigings-
en omvangsfase
- OD (art. 6:152 BW)
- Groepsaansprakelijkheid (art. 6:166 BW)
- Aansprakelijkheid voor kinderen (art. 6:169 BW)
- Aansprakelijkheid voor ondergeschikten (art. 6:170 BW)
- Aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikten (art. 6:171 en 6:172
BW)
- Aansprakelijkheid voor gebrekkige roerende zaken (art. 6:173 BW)
- Aansprakelijkheid voor gebrekkige opstal (art. 6:174 BW)
- Aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen (art. 6:175-178 BW)
- Aansprakelijkheid voor dieren (art. 6:179 BW)
Fasen van aansprakelijkheid
1. Vestigingsfase: vestiging van aansprakelijkheid -> vraag of er
aansprakelijkheid is
a. Wie is aansprakelijk?
b. Aansprakelijkheid op basis van:
i. Schuld = schuldaansprakelijkheid = art. 6:162 BW (OD)
ii. In hoedanigheid van = risicoaansprakelijkheid/
kwalitatieve aansprakelijkheid
c. Causaliteit
i. Stap 1: csqn-verband
ii. Stap 2: de leer van de redelijke toerekening
2. Omvangsfase/ Begrotingsfase: wat de omvang van de
verplichting tot schadevergoeding is
a. Wat is de schade?
, b. In hoeverre dient de aansprakelijke deze te dragen?
c. Omvang vaststellen op basis van:
i. Schadebegroting
ii. Eigen schuld
Functies aansprakelijkheidsrecht
- Defensief (bescherming/ handhaving, status quo)
o Compensatie (herstellen van schade/ volledig)
o Selectie (bepalen in welke gevallen schade wordt
gecompenseerd)
- Offensief/ dynamisch (‘ventielfunctie’)
o Nieuwe rechten/ open normen
o Genoegdoening/ erkenning van leed en onrecht uit het
verleden
- Preventief (voorkomen van toekomstige schade)/ secundair
o Straffen/ ontneming voordeel (art. 6:104 BW)
Persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid
- Aansprakelijk voor eigen onrechtmatig gedrag (OD) = Fout =
Aansprakelijk in eigen persoon -> zelf schade veroorzaakt =
persoonlijk
o Schuldaansprakelijkheid
- Aansprakelijk in bepaalde hoedanigheid -> instaan voor een ander =
kwalitatief (toerekening niet vereist)
Andere persoon
Zaken
o Risicoaansprakelijkheid
Onrechtmatige daad (art. 6:162 BW)
1. Onrechtmatigheid (lid 2)
a. Inbreuk op een recht
b. Strijd met een wettelijke plicht -> relativiteit (art. 6:163
BW) = strekt de geschonden norm ter bescherming van de
benadeelde?
c. In strijd met de maatschappelijke betamelijkheid/
zorgvuldigheidsnormen
2. Toerekenbaar (lid 3)
a. Schuld
b. Wet
c. Verkeersopvattingen
3. Causaal verband
a. Csqn-verband
b. Toerekening naar redelijkheid (omvangsfase/ begrotingsfase)
4. Schade (art. 6:95 BW)
a. Materiele schade
b. Immateriële schade
5. Relativiteitsvereiste (art. 6:163 BW) (zie ‘in strijd met een
wettelijke plicht’)
,Onrechtmatigheid (lid 2)
Aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond kan onrechtmatigheid
wegnemen
Onrechtmatig = (naar de gedraging kijken!!)
- (A) Inbreuk op een (subjectief) recht
o Absolute vermogensrechten (eigendom)
o Persoonlijkheidsrechten (grond- en mensenrechten)
Enkele schending van een subjectief recht is onvoldoende!
o ‘De mate van waarschijnlijkheid van een ongeval als gevolg
van gedrag is zo groot, dat de dader zich naar maatstaven
van zorgvuldigheid van het gedrag had moeten onthouden
(HR Zwiepende Tak)
- (B) Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
o Elke algemeen verbindende regeling uitgaande van een
bevoegd gezag
o Schending van wet +
o Relativiteitsvereiste (art. 6:163 BW) (HR Alphen aan de Rijn)
- (C) Doen of nalaten in strijd met maatschappelijke
betamelijkheid (Zorgvuldigheidsnorm)
o Toetsing aan opvattingen die leven in het maatschappelijk
verkeer
o Verschillende categorieën
o Gevaarzetting: Kelderluik-criteria
De mate van waarschijnlijkheid van niet inachtneming
van vereiste oplettendheid
De kans op schade/ dat ongevallen ontstaan
De ernst van de hierdoor geleden schade/ gevolgen (HR
Der Bildtpollen Aanwas)
De mate van bezwaarlijkheid van te nemen
veiligheidsmaatregelen (HR Der Bildtpollen Aanwas) (HR
Jetblast)
De aard/context van de gedraging (wordt er meer
oplettendheid verwacht?)
De hoedanigheid van partijen (HR Skeelerongeval)
Gevaarzetting: het enkele feit dat iemand zich vrijwillig aan een risico
blootstelt, doet geen afbreuk aan de plicht om veiligheidsmaatregelen te
treffen -> eigen schuld (in beginsel) pas meegenomen in omvangsfase/
begrotingsfase
, - HR Gevaarzetting wegens onveilig voetbalveld: algemeen bekende
risico’s ontslaan een partij niet van het treffen van
veiligheidsmaatregelen
- HR Skeelerongeval: het enkele feit dat een persoon zelf geen
veiligheidsmaatregelen treft ondanks een aanwijzing, ontslaat een
partij niet van het treffen van effectieve veiligheidsmaatregelen
- HR Waterscooter: eigen schuld toch relevant voor
onrechtmatigheidsvraag bij gedrag van de gelaedeerde dat de dader
er geen rekening mee hoefde te houden
- HR Jetblast: waarschuwingsplicht reikt ver -> waarschuwingen
moeten leiden tot een handelen of nalaten waardoor te verwachten
valt dat het gevaar vermeden wordt
Binnen gevaarzetting: Buiten gevaarzetting:
Kelderluikcriteria vereist! zorgvuldigheidsnorm geschonden, maar
- Gevaarzetting in geen kelderluik
professionele/ privé sfeer: - Hinder = HR Afzinkkelder
HR Curaçaose gevangenis + - Profiteren van wanprestatie
HR Skeelerongeval - Derdenwerking contract/ keten = HR
- Terreinbeheer Vleesmeesters Alog + X-Compaen
- OSVO: HR zwiepende tak - Beroepsaansprakelijkheid = HR
- Sport en Spel advocaat en Novitaris
- Zuiver nalaten - Aansprakelijkheid toezichthouder =
HR Vie d’Or
- Bestuurdersaansprakelijkheid
- Oneerlijke concurrentie
Deelnormen maatschappelijke betamelijkheid:
Deelnorm binnen gevaarzetting: Sport en Spel
Verhoogde aansprakelijkheidsdrempel (minder snel aansprakelijk)
Stap 1: is er sprake van een sport- en spel situatie?
Stap 2: zo ja, er is dan een verhoogde aansprakelijkheidsdrempel
Stap 3: Wat zijn de wederzijdse verwachtingen, en is de gedraging al dan
niet voorzienbaar?
- Aard en doel van het spel (Contactsport/ teamspel)
o Feit dat geen sprake is van een contactsport betekent niet dat
er geen verhoogde aansprakelijkheidsdrempel is
o Voor sport en spel niet van belang of betrokkenen direct met
elkaar spelhandelingen verrichten (kan bv ook een ander
team/ groep)
- Context van het spelmoment (binnen spelsituatie of na fluitsignaal)
o Sport- en spelsituatie hoeft niet te eindigen direct na de
officiële afloop -> hangt af van aard van de activiteit en de
omstandigheden van het geval
- Overtreden spelregels leidt niet automatisch tot aansprakelijkheid,
tenzij grove overtredingen
Stap 4: conclusie
Deelnorm binnen gevaarzetting: OSVO
HC 1 – Aansprakelijkheid/ onrechtmatige daad (1)
Uitgangspunt aansprakelijkheid: ‘ieder draagt zijn eigen schade’ tenzij
afwentelingsmechanisme.
4 mechanismen waardoor benadeelden hun schade geheel of gedeeltelijk
op anderen kunnen afwentelen
1. Sociale zekerheid = publiekrechtelijk geregelde vorm van collectieve
solidariteit
a. Beoogd bepaald bestaansminimum te garanderen
2. Particuliere verzekering = privaatrechtelijke overeenkomst
(schadeverzekering sommenverzekering)
3. Fondsen = om slachtoffers gedeeltelijk te compenseren voor het hun
overkomen leed
4. Aansprakelijkheidsrecht = indien aan bepaalde voorwaarden wordt
voldaan, slachtoffer in staat gesteld om schade af te wentelen op de
veroorzaker daarvan
a. Volledige compensatie
b. Vaak meerdere aanspraken tegelijkertijd
OD + persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid + vestigings-
en omvangsfase
- OD (art. 6:152 BW)
- Groepsaansprakelijkheid (art. 6:166 BW)
- Aansprakelijkheid voor kinderen (art. 6:169 BW)
- Aansprakelijkheid voor ondergeschikten (art. 6:170 BW)
- Aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikten (art. 6:171 en 6:172
BW)
- Aansprakelijkheid voor gebrekkige roerende zaken (art. 6:173 BW)
- Aansprakelijkheid voor gebrekkige opstal (art. 6:174 BW)
- Aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen (art. 6:175-178 BW)
- Aansprakelijkheid voor dieren (art. 6:179 BW)
Fasen van aansprakelijkheid
1. Vestigingsfase: vestiging van aansprakelijkheid -> vraag of er
aansprakelijkheid is
a. Wie is aansprakelijk?
b. Aansprakelijkheid op basis van:
i. Schuld = schuldaansprakelijkheid = art. 6:162 BW (OD)
ii. In hoedanigheid van = risicoaansprakelijkheid/
kwalitatieve aansprakelijkheid
c. Causaliteit
i. Stap 1: csqn-verband
ii. Stap 2: de leer van de redelijke toerekening
2. Omvangsfase/ Begrotingsfase: wat de omvang van de
verplichting tot schadevergoeding is
a. Wat is de schade?
, b. In hoeverre dient de aansprakelijke deze te dragen?
c. Omvang vaststellen op basis van:
i. Schadebegroting
ii. Eigen schuld
Functies aansprakelijkheidsrecht
- Defensief (bescherming/ handhaving, status quo)
o Compensatie (herstellen van schade/ volledig)
o Selectie (bepalen in welke gevallen schade wordt
gecompenseerd)
- Offensief/ dynamisch (‘ventielfunctie’)
o Nieuwe rechten/ open normen
o Genoegdoening/ erkenning van leed en onrecht uit het
verleden
- Preventief (voorkomen van toekomstige schade)/ secundair
o Straffen/ ontneming voordeel (art. 6:104 BW)
Persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid
- Aansprakelijk voor eigen onrechtmatig gedrag (OD) = Fout =
Aansprakelijk in eigen persoon -> zelf schade veroorzaakt =
persoonlijk
o Schuldaansprakelijkheid
- Aansprakelijk in bepaalde hoedanigheid -> instaan voor een ander =
kwalitatief (toerekening niet vereist)
Andere persoon
Zaken
o Risicoaansprakelijkheid
Onrechtmatige daad (art. 6:162 BW)
1. Onrechtmatigheid (lid 2)
a. Inbreuk op een recht
b. Strijd met een wettelijke plicht -> relativiteit (art. 6:163
BW) = strekt de geschonden norm ter bescherming van de
benadeelde?
c. In strijd met de maatschappelijke betamelijkheid/
zorgvuldigheidsnormen
2. Toerekenbaar (lid 3)
a. Schuld
b. Wet
c. Verkeersopvattingen
3. Causaal verband
a. Csqn-verband
b. Toerekening naar redelijkheid (omvangsfase/ begrotingsfase)
4. Schade (art. 6:95 BW)
a. Materiele schade
b. Immateriële schade
5. Relativiteitsvereiste (art. 6:163 BW) (zie ‘in strijd met een
wettelijke plicht’)
,Onrechtmatigheid (lid 2)
Aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond kan onrechtmatigheid
wegnemen
Onrechtmatig = (naar de gedraging kijken!!)
- (A) Inbreuk op een (subjectief) recht
o Absolute vermogensrechten (eigendom)
o Persoonlijkheidsrechten (grond- en mensenrechten)
Enkele schending van een subjectief recht is onvoldoende!
o ‘De mate van waarschijnlijkheid van een ongeval als gevolg
van gedrag is zo groot, dat de dader zich naar maatstaven
van zorgvuldigheid van het gedrag had moeten onthouden
(HR Zwiepende Tak)
- (B) Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
o Elke algemeen verbindende regeling uitgaande van een
bevoegd gezag
o Schending van wet +
o Relativiteitsvereiste (art. 6:163 BW) (HR Alphen aan de Rijn)
- (C) Doen of nalaten in strijd met maatschappelijke
betamelijkheid (Zorgvuldigheidsnorm)
o Toetsing aan opvattingen die leven in het maatschappelijk
verkeer
o Verschillende categorieën
o Gevaarzetting: Kelderluik-criteria
De mate van waarschijnlijkheid van niet inachtneming
van vereiste oplettendheid
De kans op schade/ dat ongevallen ontstaan
De ernst van de hierdoor geleden schade/ gevolgen (HR
Der Bildtpollen Aanwas)
De mate van bezwaarlijkheid van te nemen
veiligheidsmaatregelen (HR Der Bildtpollen Aanwas) (HR
Jetblast)
De aard/context van de gedraging (wordt er meer
oplettendheid verwacht?)
De hoedanigheid van partijen (HR Skeelerongeval)
Gevaarzetting: het enkele feit dat iemand zich vrijwillig aan een risico
blootstelt, doet geen afbreuk aan de plicht om veiligheidsmaatregelen te
treffen -> eigen schuld (in beginsel) pas meegenomen in omvangsfase/
begrotingsfase
, - HR Gevaarzetting wegens onveilig voetbalveld: algemeen bekende
risico’s ontslaan een partij niet van het treffen van
veiligheidsmaatregelen
- HR Skeelerongeval: het enkele feit dat een persoon zelf geen
veiligheidsmaatregelen treft ondanks een aanwijzing, ontslaat een
partij niet van het treffen van effectieve veiligheidsmaatregelen
- HR Waterscooter: eigen schuld toch relevant voor
onrechtmatigheidsvraag bij gedrag van de gelaedeerde dat de dader
er geen rekening mee hoefde te houden
- HR Jetblast: waarschuwingsplicht reikt ver -> waarschuwingen
moeten leiden tot een handelen of nalaten waardoor te verwachten
valt dat het gevaar vermeden wordt
Binnen gevaarzetting: Buiten gevaarzetting:
Kelderluikcriteria vereist! zorgvuldigheidsnorm geschonden, maar
- Gevaarzetting in geen kelderluik
professionele/ privé sfeer: - Hinder = HR Afzinkkelder
HR Curaçaose gevangenis + - Profiteren van wanprestatie
HR Skeelerongeval - Derdenwerking contract/ keten = HR
- Terreinbeheer Vleesmeesters Alog + X-Compaen
- OSVO: HR zwiepende tak - Beroepsaansprakelijkheid = HR
- Sport en Spel advocaat en Novitaris
- Zuiver nalaten - Aansprakelijkheid toezichthouder =
HR Vie d’Or
- Bestuurdersaansprakelijkheid
- Oneerlijke concurrentie
Deelnormen maatschappelijke betamelijkheid:
Deelnorm binnen gevaarzetting: Sport en Spel
Verhoogde aansprakelijkheidsdrempel (minder snel aansprakelijk)
Stap 1: is er sprake van een sport- en spel situatie?
Stap 2: zo ja, er is dan een verhoogde aansprakelijkheidsdrempel
Stap 3: Wat zijn de wederzijdse verwachtingen, en is de gedraging al dan
niet voorzienbaar?
- Aard en doel van het spel (Contactsport/ teamspel)
o Feit dat geen sprake is van een contactsport betekent niet dat
er geen verhoogde aansprakelijkheidsdrempel is
o Voor sport en spel niet van belang of betrokkenen direct met
elkaar spelhandelingen verrichten (kan bv ook een ander
team/ groep)
- Context van het spelmoment (binnen spelsituatie of na fluitsignaal)
o Sport- en spelsituatie hoeft niet te eindigen direct na de
officiële afloop -> hangt af van aard van de activiteit en de
omstandigheden van het geval
- Overtreden spelregels leidt niet automatisch tot aansprakelijkheid,
tenzij grove overtredingen
Stap 4: conclusie
Deelnorm binnen gevaarzetting: OSVO
