Samenvatting Goederenrecht
Week 2
Eigendom van roerende zaken: vermenging
Wie is de eigenaar van een roerende zaak bij vermenging?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:15 BW
- Art. 5:14 BW
- HR Glencore/Nationale Borg-Maatschappij
Stap 2: toepassing
Vermenging = meerdere roerende zaken worden tot één zaak samengevoegd
- Als er sprake is van vermenging (art. 5:15 BW), wordt je terugverwezen naar art. 5:14
BW.
- Art. 5:14 lid 2 BW: als er geen hoofdzaak meer is aan te merken, en de zaken
toebehoren aan verschillende eigenaars, worden deze mede-eigenaars van een
nieuwe zaak, voor een evenredig deel. Lid 2 schept dus een vorm van mede-
eigendom.
- HR Glencore/Nationale Borg-Maatschappij, r.o. 3.7.5: aanmerkelijke overtreffing, de
ene waarde moet de waarde van de ander aanmerkelijk overtreffen wil er sprake zijn
van één hoofdzaak. Dit wordt niet vaak aangenomen.
Aanvullend op dit leerstuk
Indien er een beperkt recht rust op een van de zaken die wordt vermengd, gaat dit beperkte
recht in beginsel teniet, want deze is afhankelijk van het bestaan van het moederrecht. Maar:
HR Glencore/Nationale Borg-Maatschappij, r.o. 3.7.4: er ontstaat van rechtswege een nieuw
beperkt recht op een aandeel in de nieuwe zaak t.b.v. degene die het beperkte recht op de
door vermenging teniet gegane zaak had gevestigd.
Eigendom van roerende zaken: zaaksvorming
Wie is de eigenaar van een roerende zaak bij zaaksvorming?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:16 BW
- HR Breda/St. Antonius
Stap 2: toepassing
Zaaksvorming = als iemand uit één of meerdere zaken een nieuwe zaak vormt.
Wordt er een nieuwe zaak gemaakt? -> art. 5:16 lid 1 BW:
- Scheppende arbeid, menselijk handelen
- Een of meer roerende zaken
- Nieuwe identiteit: nieuwe zaak (HR Kuikenbroederij, r.o. 3.4.1 en HR Love Love, r.o.
3.5)
Hoofdregel: eigenaar(s) van de oorspronkelijke zaak/zaken worden eigenaar van de nieuwe
zaak (lid 1).
Uitzondering: zaaksvorming voor zichzelf -> iemand die voor zichzelf een zaak vormt of doet
vormen, wordt eigenaar van de nieuwe zaak (lid 2) & HR Breda/St. Antonius, r.o. 3.3: wie
draagt het risico?
Let op! Tenzij-clausule:
Deze staat in lid 2, als de kosten de geringe omvang niet rechtvaardigen, dan val je weer
terug naar lid 1.
,Eigendom van roerende zaken: eigendomsvoorbehoud
Wat is eigendomsvoorbehoud?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 3:92 jo. 3:91 jo. 3:90 BW
Stap 2: toepassing
Art. 3:92 BW laat zien dat het betalen van de koopprijs belangrijk is. Het eigendom blijft bij
de vervreemder als de koopsom niet betaald is, ook al heeft levering plaatsgevonden, was er
een geldige titel en was de vervreemder beschikkingsbevoegd. Dus ook al is er voldaan aan
de eisen voor een rechtsgeldige overdracht uit art. 3:84 BW. Bij levering onder
eigendomsvoorbehoud wordt de afnemer dus pas eigenaar van de zaak wanneer de
koopprijs is voldaan.
Wat betekent dit voor faillissement?
Tot het moment van betaling van de koopsom blijft de leverancier eigenaar en kan hij de
geleverde producten terughalen wanneer zijn afnemer failleert.
Eigendom van roerende zaken: natrekking
Is iets een zelfstandige zaak of een bestanddeel?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:14 BW
- Art. 3:4 BW
- HR Dépex/Bergel
- HR Prorail/Stichting Rijswijk
- HR UTB/Glencore
Stap 2: toepassing
Natrekking = voorheen individuele zaken worden één zaak.
Art. 5:14 BW, natrekking roerende zaken:
- Twee of meer roerende zaken
- Toebehorend aan verschillende eigenaren
- Bestanddeel: is de ene bestanddeel geworden van de ander?
Wanneer is iets een hoofdzaak? -> art. 5:14 lid 3 BW:
- De waarde van de hoofdzaak is aanmerkelijk hoger dan die van de andere zaak
HR Glencore/Nationale Borg-Maatschappij: in geval van vermenging van
gelijksoortige zaken is dit het enige criterium en spelen verkeersopvattingen geen
rol.
- Wanneer iets volgens verkeersopvatting als hoofdzaak te beschouwen is.
Wanneer is iets een bestanddeel? -> art. 3:4 lid 1 BW:
- Al hetgeen volgens verkeersopvatting onderdeel uitmaakt van een zaak (HR
Dépex/Bergel)
- Afscheiding niet mogelijk zonder beschadiging van betekenis (lid 2) ->
schadecriterium (HR UTB/Glencore, r.o. 3.3.2)
Drie criteria om verkeersopvatting te toetsen -> HR Dépex/Bergel, r.o. 3.7:
- Afstemmingscriterium: zijn ze op elkaar afgestemd?
- Onvoltooidheidscriterium: als een van de twee mist, heb je er dan nog wat aan?
- Bestemmingscriterium: tijdelijke hulpfunctie (HR Prorail/Stichting Rijswijk)
,Eigendom van roerende zaken: natrekking
Wie is de eigenaar van een roerende zaak bij natrekking?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:3 BW
- Art. 5:14 BW
Stap 2: toepassing
Art. 5:3 BW zegt dat de eigenaar van de roerende zaak ook eigenaar is van de bestanddelen
van die zaak. Natrekking kan niet tussen partijen anders worden overeengekomen, dit komt
door de regels van dwingend recht.
Wat nu als er geen hoofdzaak is?
Bij roerende zaken is er soms geen hoofdzaak aan te wijzen (art. 5:14 lid 2 BW).
- Er is dan sprake van een nieuwe zaak waarvan de oude zaken bestanddelen vormen.
- Dit leidt tot mede-eigendom van de eigenaren van de oude zaken, evenredig aan de
waarde daarvan (dit kan anders zijn indien er sprake is van zaaksvorming).
Gemeenschap, art. 3:166 lid 2 BW
Eigendom van roerende zaken: oneigenlijke vermenging
Kan bij oneigenlijke vermenging worden gerevindiceerd indien sprake is van levering onder
eigendomsvoorbehoud?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 3:109 BW
- Art. 3:119 BW
- HR Teixeira de Mattos
Stap 2: toepassing
Oneigenlijke vermenging = de zaken zijn nog wel individualiseerbaar, maar het eigendom kan
niet meer worden bewezen. HR Teixeira de Mattos:
- Art. 3:109 BW zegt dat de houder vermoed wordt bezitter te zijn.
- Art. 3:119 BW zegt dat de bezitter vermoed wordt eigenaar te zijn.
Tegenbewijs is toegestaan, maar bij oneigenlijke vermenging ontstaat er ene bewijsnood
omdat het eigendom niet bewezen kan worden. Dit betekent dat er dus niet gerevindiceerd
kan worden, ook al is er geleverd onder eigendomsvoorbehoud.
, Eigendom van onroerende zaken: natrekking
Wie is eigenaar van een onroerende zaak indien dit zich deels op andermans erf bevindt?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:20 BW
Stap 2: toepassing
Eigendom van een onroerende zaak is gekoppeld aan de grond, volgens art. 5:20 BW.
Hoofdregel: verticale natrekking -> alles wat op en onder het grondgebied staat, is eigendom
van degene die eigenaar is van de grond.
Uitzondering: horizontale natrekking -> het kan zo zijn dat je een werk hebt op jouw
grondgebied, wat toch niet van jou is, omdat het bestanddeel is van een andere onroerende
zaak (art. 5:20 onder e BW). Dit moet worden beargumenteerd aan de hand van
verkeersopvattingen.
Dus, door horizontale natrekking kan verticale natrekking worden doorbroken. Een ander
kan dus eigenaar zijn van een onroerende zaak die zich op jouw erf bevindt.
Aanvullend op dit leerstuk
Andere uitzonderingen op art. 5:20 lid 1 onder e BW:
- Opstalrecht (art. 5:101 BW)
- Aangelegde netwerken (art. 5:20 lid 2 BW)
Eigendom van roerende zaken: natrekking
Wanneer is iets duurzaam met de grond verenigd?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:20 BW
- HR Portacabin
Stap 2: toepassing
Art. 5:20 lid 1 onder e BW: eigendom van de eigenaar van de grond waarop het gebouw of
werk staat. -> duurzaam met de grond verenigde gebouwen en werken: eenheidsbeginsel.
Wanneer is iets duurzaam met de grond verenigd? HR Portacabin, r.o. 3.3:
- Naar aard en inrichting bestemd om duurzaam ter plaatse te blijven
- Duurzame bestemming moet naar buiten toe blijken
- Verkeersopvattingen géén zelfstandige maatstaf voor al dan niet onroerend zijn (art.
3:3 BW), maar wel indirect van belang voor de vraag of een object duurzaam met de
grond is verenigd (art. 3:4 BW)
Let op! Voor beplanting (art. 5:30 lid 1 onder d BW) is geen duurzame vereniging vereist.
Bijzondere vorm van mede-eigendom van onroerende zaken: mandeligheid
Wie is eigenaar van een heg op een erfenis?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:62 BW
Stap 2: toepassing
De heg is gemeenschappelijk eigendom door mandeligheid o.g.v. art. 5:62 BW -> vrijstaande
scheidsmuur op de grens van twee erven die aan verschillende eigenaren toebehoren. Dit
artikel geeft aan dat ongeacht van wie de heg is, wie het heeft betaald en neergezet, het een
mandelige zaak wordt.
Dit betekent dus dat er sprake is van een bijzondere vorm van mede-eigendom. Er zijn dus
twee eigenaren. Om een heg evt. weg te halen of iets dergelijks, is er toestemming nodig van
beide eigenaren.
Week 2
Eigendom van roerende zaken: vermenging
Wie is de eigenaar van een roerende zaak bij vermenging?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:15 BW
- Art. 5:14 BW
- HR Glencore/Nationale Borg-Maatschappij
Stap 2: toepassing
Vermenging = meerdere roerende zaken worden tot één zaak samengevoegd
- Als er sprake is van vermenging (art. 5:15 BW), wordt je terugverwezen naar art. 5:14
BW.
- Art. 5:14 lid 2 BW: als er geen hoofdzaak meer is aan te merken, en de zaken
toebehoren aan verschillende eigenaars, worden deze mede-eigenaars van een
nieuwe zaak, voor een evenredig deel. Lid 2 schept dus een vorm van mede-
eigendom.
- HR Glencore/Nationale Borg-Maatschappij, r.o. 3.7.5: aanmerkelijke overtreffing, de
ene waarde moet de waarde van de ander aanmerkelijk overtreffen wil er sprake zijn
van één hoofdzaak. Dit wordt niet vaak aangenomen.
Aanvullend op dit leerstuk
Indien er een beperkt recht rust op een van de zaken die wordt vermengd, gaat dit beperkte
recht in beginsel teniet, want deze is afhankelijk van het bestaan van het moederrecht. Maar:
HR Glencore/Nationale Borg-Maatschappij, r.o. 3.7.4: er ontstaat van rechtswege een nieuw
beperkt recht op een aandeel in de nieuwe zaak t.b.v. degene die het beperkte recht op de
door vermenging teniet gegane zaak had gevestigd.
Eigendom van roerende zaken: zaaksvorming
Wie is de eigenaar van een roerende zaak bij zaaksvorming?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:16 BW
- HR Breda/St. Antonius
Stap 2: toepassing
Zaaksvorming = als iemand uit één of meerdere zaken een nieuwe zaak vormt.
Wordt er een nieuwe zaak gemaakt? -> art. 5:16 lid 1 BW:
- Scheppende arbeid, menselijk handelen
- Een of meer roerende zaken
- Nieuwe identiteit: nieuwe zaak (HR Kuikenbroederij, r.o. 3.4.1 en HR Love Love, r.o.
3.5)
Hoofdregel: eigenaar(s) van de oorspronkelijke zaak/zaken worden eigenaar van de nieuwe
zaak (lid 1).
Uitzondering: zaaksvorming voor zichzelf -> iemand die voor zichzelf een zaak vormt of doet
vormen, wordt eigenaar van de nieuwe zaak (lid 2) & HR Breda/St. Antonius, r.o. 3.3: wie
draagt het risico?
Let op! Tenzij-clausule:
Deze staat in lid 2, als de kosten de geringe omvang niet rechtvaardigen, dan val je weer
terug naar lid 1.
,Eigendom van roerende zaken: eigendomsvoorbehoud
Wat is eigendomsvoorbehoud?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 3:92 jo. 3:91 jo. 3:90 BW
Stap 2: toepassing
Art. 3:92 BW laat zien dat het betalen van de koopprijs belangrijk is. Het eigendom blijft bij
de vervreemder als de koopsom niet betaald is, ook al heeft levering plaatsgevonden, was er
een geldige titel en was de vervreemder beschikkingsbevoegd. Dus ook al is er voldaan aan
de eisen voor een rechtsgeldige overdracht uit art. 3:84 BW. Bij levering onder
eigendomsvoorbehoud wordt de afnemer dus pas eigenaar van de zaak wanneer de
koopprijs is voldaan.
Wat betekent dit voor faillissement?
Tot het moment van betaling van de koopsom blijft de leverancier eigenaar en kan hij de
geleverde producten terughalen wanneer zijn afnemer failleert.
Eigendom van roerende zaken: natrekking
Is iets een zelfstandige zaak of een bestanddeel?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:14 BW
- Art. 3:4 BW
- HR Dépex/Bergel
- HR Prorail/Stichting Rijswijk
- HR UTB/Glencore
Stap 2: toepassing
Natrekking = voorheen individuele zaken worden één zaak.
Art. 5:14 BW, natrekking roerende zaken:
- Twee of meer roerende zaken
- Toebehorend aan verschillende eigenaren
- Bestanddeel: is de ene bestanddeel geworden van de ander?
Wanneer is iets een hoofdzaak? -> art. 5:14 lid 3 BW:
- De waarde van de hoofdzaak is aanmerkelijk hoger dan die van de andere zaak
HR Glencore/Nationale Borg-Maatschappij: in geval van vermenging van
gelijksoortige zaken is dit het enige criterium en spelen verkeersopvattingen geen
rol.
- Wanneer iets volgens verkeersopvatting als hoofdzaak te beschouwen is.
Wanneer is iets een bestanddeel? -> art. 3:4 lid 1 BW:
- Al hetgeen volgens verkeersopvatting onderdeel uitmaakt van een zaak (HR
Dépex/Bergel)
- Afscheiding niet mogelijk zonder beschadiging van betekenis (lid 2) ->
schadecriterium (HR UTB/Glencore, r.o. 3.3.2)
Drie criteria om verkeersopvatting te toetsen -> HR Dépex/Bergel, r.o. 3.7:
- Afstemmingscriterium: zijn ze op elkaar afgestemd?
- Onvoltooidheidscriterium: als een van de twee mist, heb je er dan nog wat aan?
- Bestemmingscriterium: tijdelijke hulpfunctie (HR Prorail/Stichting Rijswijk)
,Eigendom van roerende zaken: natrekking
Wie is de eigenaar van een roerende zaak bij natrekking?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:3 BW
- Art. 5:14 BW
Stap 2: toepassing
Art. 5:3 BW zegt dat de eigenaar van de roerende zaak ook eigenaar is van de bestanddelen
van die zaak. Natrekking kan niet tussen partijen anders worden overeengekomen, dit komt
door de regels van dwingend recht.
Wat nu als er geen hoofdzaak is?
Bij roerende zaken is er soms geen hoofdzaak aan te wijzen (art. 5:14 lid 2 BW).
- Er is dan sprake van een nieuwe zaak waarvan de oude zaken bestanddelen vormen.
- Dit leidt tot mede-eigendom van de eigenaren van de oude zaken, evenredig aan de
waarde daarvan (dit kan anders zijn indien er sprake is van zaaksvorming).
Gemeenschap, art. 3:166 lid 2 BW
Eigendom van roerende zaken: oneigenlijke vermenging
Kan bij oneigenlijke vermenging worden gerevindiceerd indien sprake is van levering onder
eigendomsvoorbehoud?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 3:109 BW
- Art. 3:119 BW
- HR Teixeira de Mattos
Stap 2: toepassing
Oneigenlijke vermenging = de zaken zijn nog wel individualiseerbaar, maar het eigendom kan
niet meer worden bewezen. HR Teixeira de Mattos:
- Art. 3:109 BW zegt dat de houder vermoed wordt bezitter te zijn.
- Art. 3:119 BW zegt dat de bezitter vermoed wordt eigenaar te zijn.
Tegenbewijs is toegestaan, maar bij oneigenlijke vermenging ontstaat er ene bewijsnood
omdat het eigendom niet bewezen kan worden. Dit betekent dat er dus niet gerevindiceerd
kan worden, ook al is er geleverd onder eigendomsvoorbehoud.
, Eigendom van onroerende zaken: natrekking
Wie is eigenaar van een onroerende zaak indien dit zich deels op andermans erf bevindt?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:20 BW
Stap 2: toepassing
Eigendom van een onroerende zaak is gekoppeld aan de grond, volgens art. 5:20 BW.
Hoofdregel: verticale natrekking -> alles wat op en onder het grondgebied staat, is eigendom
van degene die eigenaar is van de grond.
Uitzondering: horizontale natrekking -> het kan zo zijn dat je een werk hebt op jouw
grondgebied, wat toch niet van jou is, omdat het bestanddeel is van een andere onroerende
zaak (art. 5:20 onder e BW). Dit moet worden beargumenteerd aan de hand van
verkeersopvattingen.
Dus, door horizontale natrekking kan verticale natrekking worden doorbroken. Een ander
kan dus eigenaar zijn van een onroerende zaak die zich op jouw erf bevindt.
Aanvullend op dit leerstuk
Andere uitzonderingen op art. 5:20 lid 1 onder e BW:
- Opstalrecht (art. 5:101 BW)
- Aangelegde netwerken (art. 5:20 lid 2 BW)
Eigendom van roerende zaken: natrekking
Wanneer is iets duurzaam met de grond verenigd?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:20 BW
- HR Portacabin
Stap 2: toepassing
Art. 5:20 lid 1 onder e BW: eigendom van de eigenaar van de grond waarop het gebouw of
werk staat. -> duurzaam met de grond verenigde gebouwen en werken: eenheidsbeginsel.
Wanneer is iets duurzaam met de grond verenigd? HR Portacabin, r.o. 3.3:
- Naar aard en inrichting bestemd om duurzaam ter plaatse te blijven
- Duurzame bestemming moet naar buiten toe blijken
- Verkeersopvattingen géén zelfstandige maatstaf voor al dan niet onroerend zijn (art.
3:3 BW), maar wel indirect van belang voor de vraag of een object duurzaam met de
grond is verenigd (art. 3:4 BW)
Let op! Voor beplanting (art. 5:30 lid 1 onder d BW) is geen duurzame vereniging vereist.
Bijzondere vorm van mede-eigendom van onroerende zaken: mandeligheid
Wie is eigenaar van een heg op een erfenis?
Stap 1: juridische maatstaf
- Art. 5:62 BW
Stap 2: toepassing
De heg is gemeenschappelijk eigendom door mandeligheid o.g.v. art. 5:62 BW -> vrijstaande
scheidsmuur op de grens van twee erven die aan verschillende eigenaren toebehoren. Dit
artikel geeft aan dat ongeacht van wie de heg is, wie het heeft betaald en neergezet, het een
mandelige zaak wordt.
Dit betekent dus dat er sprake is van een bijzondere vorm van mede-eigendom. Er zijn dus
twee eigenaren. Om een heg evt. weg te halen of iets dergelijks, is er toestemming nodig van
beide eigenaren.
