Leereenheid 6: Democratie
6.1 Inleiding
Dahl: 6 aspecten die kenmerkend zijn voor een democratie
1. Het bestuur
a. Heeft een regering bestaande uit ministers, die gecontroleerd worden door
een parlement en die hen kunnen wegsturen door middel van een motie van
wantrouwen.
2. In een democratie functioneert de journalistiek onafhankelijk van de politiek en wordt
de journalistiek bijvoorbeeld niet gecensureerd.
3. Als inwoner in een democratie mag je in principe zeggen wat je wilt: en hoef je niet
bang te zijn dat je wordt opgepakt wanneer je je mening uit, al zitten hier in een
democratische rechtsstaat ook zeker grenzen aan.
4. In een democratie mag je bij elkaar komen, vrij vergaderen en gezamenlijk je stem
laten horen, bijvoorbeeld in de vorm van demonstraties.
5. In een democratie mag je stemmen en je verkiesbaar stellen, en je wordt
bijvoorbeeld niet opgepakt als je je kandidaat stelt voor een bepaalde
vertegenwoordigende functie.
6. In een democratie ben je vrij om te stemmen op wie je wilt en word je niet onder druk
gezet om op een bepaalde persoon te stemmen.
6.2 Waarde van de democratie
Waarom is een democratie de - relatief - beste regeringsvorm? 5 voordelen:
1. Waarborgt politieke gelijkheid
2. Waarborgt politieke vrijheid
3. Maak vreedzame machtswisselingen mogelijk
4. Waarborgt zelfbeschikking (autonomie)
5. Bevordert morele ontwikkeling van burgers
De democratie geeft op 2 manieren gestalte aan het ideaal van de politieke gelijkheid:
1. De opvattingen en belangen klinken van alle burgers, niet slechts van die van een
elite, door in het proces van politieke besluitvorming.
2. Alle volwassen burgers, ondanks evidente verschillen in afkomst, intelligentie,
opleiding en ervaring, gelijkelijk in staat geacht en gesteld om deel te nemen aan
politieke besluitvorming.
Een minderheid moet een meerderheid kunnen worden en dat veronderstelt een vrij politiek
debat. Daarom schreef de liberale politiek filosoof Friedrich Hayek in The Constitution of
Liberty: ‘There is widespread consensus that… the case for democracy and the case for
freedom of speech and discussion are inseparable’. Hieraan kan worden toegevoegd dat
ook de vrijheden van vergadering en vereniging noodzakelijk zijn in een democratie.
Illiberale democratie = regimes zijn door middel van verkiezingen aan de macht gekomen en
- vooralsnog - gebleven maar hebben de media aan banden gelegd en het functioneren van
oppositiepartijen en kritische maatschappelijke organisaties zeer moeilijk gemaakt.
, Een democratie realiseert het ideaal van zelfbeschikking niet volledig, maar komt er wel het
dichtste bij in de buurt.
6.3 Nederlandse wetgeving en democratie
Nederland is een parlementaire democratie.
De provinciale statenleden kiezen de eerste kamerleden. De eerste kamer wordt indirect
gekozen.
De regering kan enkel en alleen met de gehele steun van het parlement blijven zitten.
Vertrouwensregel = ongeschreven staatsrecht, de regering moet de steun genieten van de
meerderheid in de Tweede Kamer.
Regering en Staten-Generaal zijn verantwoordelijk voor de vaststelling van formele wetten
(art. 81 GW).
Regering en ministers produceren algemene maatregelen van bestuur (art. 89 GW) en
ministeriële regelingen (art. 89 lid 4 GW).
In de Grondwet staan enkele waarborgen voor de democratie:
1. Vrije en geheime verkiezingen
2. Vrijheid van meningsuiting
3. Vrijheid van vergadering
Nicolas Barber:
- Politieke partijen zijn essentieel voor het succes van het democratische proces. Hier
geeft hij 4 hoofdredenen voor:
1. Ze creëren structuren waardoor mensen met soortgelijke politieke opvattingen
politieke onderwerpen kunnen discussiëren en samen kunnen werken om deze
ideeën om te zetten naar beleid.
2. Politieke partijen zorgen voor democratische controle van het landsbestuur.
3. Dit punt is meer pragmatisch, namelijk dat politieke partijen verkiezingen
behapbaarder maken voor de kiezer.
4. Politieke partijen zorgen voor democratische inspraak tussen de verkiezingen door.
Artikel 4 Grondwet:
‘Iedere Nederlander heeft gelijkelijk recht de leden van algemeen vertegenwoordigende
organen te verkiezen alsmede tot lid van deze organen te worden verkozen, behoudens bij
de wet gestelde beperkingen en uitzonderingen.’
Evenredige vertegenwoordiging = burgers kunnen kiezen uit kandidaten die door politieke
partijen op landelijke verkiezingslijsten zijn geplaatst.
Stelsel evenredige vertegenwoordiging:
6.1 Inleiding
Dahl: 6 aspecten die kenmerkend zijn voor een democratie
1. Het bestuur
a. Heeft een regering bestaande uit ministers, die gecontroleerd worden door
een parlement en die hen kunnen wegsturen door middel van een motie van
wantrouwen.
2. In een democratie functioneert de journalistiek onafhankelijk van de politiek en wordt
de journalistiek bijvoorbeeld niet gecensureerd.
3. Als inwoner in een democratie mag je in principe zeggen wat je wilt: en hoef je niet
bang te zijn dat je wordt opgepakt wanneer je je mening uit, al zitten hier in een
democratische rechtsstaat ook zeker grenzen aan.
4. In een democratie mag je bij elkaar komen, vrij vergaderen en gezamenlijk je stem
laten horen, bijvoorbeeld in de vorm van demonstraties.
5. In een democratie mag je stemmen en je verkiesbaar stellen, en je wordt
bijvoorbeeld niet opgepakt als je je kandidaat stelt voor een bepaalde
vertegenwoordigende functie.
6. In een democratie ben je vrij om te stemmen op wie je wilt en word je niet onder druk
gezet om op een bepaalde persoon te stemmen.
6.2 Waarde van de democratie
Waarom is een democratie de - relatief - beste regeringsvorm? 5 voordelen:
1. Waarborgt politieke gelijkheid
2. Waarborgt politieke vrijheid
3. Maak vreedzame machtswisselingen mogelijk
4. Waarborgt zelfbeschikking (autonomie)
5. Bevordert morele ontwikkeling van burgers
De democratie geeft op 2 manieren gestalte aan het ideaal van de politieke gelijkheid:
1. De opvattingen en belangen klinken van alle burgers, niet slechts van die van een
elite, door in het proces van politieke besluitvorming.
2. Alle volwassen burgers, ondanks evidente verschillen in afkomst, intelligentie,
opleiding en ervaring, gelijkelijk in staat geacht en gesteld om deel te nemen aan
politieke besluitvorming.
Een minderheid moet een meerderheid kunnen worden en dat veronderstelt een vrij politiek
debat. Daarom schreef de liberale politiek filosoof Friedrich Hayek in The Constitution of
Liberty: ‘There is widespread consensus that… the case for democracy and the case for
freedom of speech and discussion are inseparable’. Hieraan kan worden toegevoegd dat
ook de vrijheden van vergadering en vereniging noodzakelijk zijn in een democratie.
Illiberale democratie = regimes zijn door middel van verkiezingen aan de macht gekomen en
- vooralsnog - gebleven maar hebben de media aan banden gelegd en het functioneren van
oppositiepartijen en kritische maatschappelijke organisaties zeer moeilijk gemaakt.
, Een democratie realiseert het ideaal van zelfbeschikking niet volledig, maar komt er wel het
dichtste bij in de buurt.
6.3 Nederlandse wetgeving en democratie
Nederland is een parlementaire democratie.
De provinciale statenleden kiezen de eerste kamerleden. De eerste kamer wordt indirect
gekozen.
De regering kan enkel en alleen met de gehele steun van het parlement blijven zitten.
Vertrouwensregel = ongeschreven staatsrecht, de regering moet de steun genieten van de
meerderheid in de Tweede Kamer.
Regering en Staten-Generaal zijn verantwoordelijk voor de vaststelling van formele wetten
(art. 81 GW).
Regering en ministers produceren algemene maatregelen van bestuur (art. 89 GW) en
ministeriële regelingen (art. 89 lid 4 GW).
In de Grondwet staan enkele waarborgen voor de democratie:
1. Vrije en geheime verkiezingen
2. Vrijheid van meningsuiting
3. Vrijheid van vergadering
Nicolas Barber:
- Politieke partijen zijn essentieel voor het succes van het democratische proces. Hier
geeft hij 4 hoofdredenen voor:
1. Ze creëren structuren waardoor mensen met soortgelijke politieke opvattingen
politieke onderwerpen kunnen discussiëren en samen kunnen werken om deze
ideeën om te zetten naar beleid.
2. Politieke partijen zorgen voor democratische controle van het landsbestuur.
3. Dit punt is meer pragmatisch, namelijk dat politieke partijen verkiezingen
behapbaarder maken voor de kiezer.
4. Politieke partijen zorgen voor democratische inspraak tussen de verkiezingen door.
Artikel 4 Grondwet:
‘Iedere Nederlander heeft gelijkelijk recht de leden van algemeen vertegenwoordigende
organen te verkiezen alsmede tot lid van deze organen te worden verkozen, behoudens bij
de wet gestelde beperkingen en uitzonderingen.’
Evenredige vertegenwoordiging = burgers kunnen kiezen uit kandidaten die door politieke
partijen op landelijke verkiezingslijsten zijn geplaatst.
Stelsel evenredige vertegenwoordiging:
