Samenvatting
Verdieping in de
orthopedagogiek
Inhoudsopgave
,Week 1.......................................................................................................................................................... 3
Ontwikkelingspsychologie H2: Classificatie, diagnostiek en epidemiologie........................................................3
2.2 Classificatie................................................................................................................................................4
2.3 Diagnostiek................................................................................................................................................9
2.4 Diagnostische methoden en instrumenten.............................................................................................11
2.5 Epidemiologie..........................................................................................................................................13
Ontwikkelingspsychologie H3: Theorieën over ontwikkeling.............................................................................14
3.1 Inleiding...................................................................................................................................................14
3.2 Bio-ecologische systeemtheorie..............................................................................................................14
3.3 Ontwikkelingsopgaven.............................................................................................................................16
3.4 Risico- en beschermingsfactoren.............................................................................................................17
3.5 Ontwikkelingstrajecten............................................................................................................................23
3.6 Hulpverlening...........................................................................................................................................24
Week 2........................................................................................................................................................ 26
Ontwikkelingspsychologie H13.1 - 13.5: Angst en angststoornissen.................................................................26
13.1 Inleiding.................................................................................................................................................26
13.2 Normale ontwikkeling van angst...........................................................................................................26
13.3 Angststoornissen...................................................................................................................................29
13.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.............................................................................................34
13.5 Risico- en beschermingsfactoren...........................................................................................................35
Ontwikkelingspsychologie H14.1 - 14.5: Stemming en stemmingsstoornissen.................................................37
14.1 Inleiding.................................................................................................................................................37
14.2 Normale ontwikkeling van stemming en emotie..................................................................................37
14.3 Stemmingsstoornissen...........................................................................................................................42
14.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.............................................................................................49
14.5 Risico- en beschermingsfactoren...........................................................................................................51
Artikel: Diagnostic Interview Schedule for Children (DISC-IV)............................................................................55
Week 3........................................................................................................................................................ 55
Ontwikkelingspsychologie H12.1 – 12.5: Agressie en gedragsstoornissen........................................................55
12.1 Inleiding.................................................................................................................................................56
12.2 Normale ontwikkeling: agressie, gehoorzaamheid en moraliteit.........................................................56
12.3 Gedragsstoornissen...............................................................................................................................59
12.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.............................................................................................62
12.5 Risico- en beschermingsfactoren...........................................................................................................63
Artikel: Handleiding ASEBA: vragenlijsten voor leeftijd 6 t/m 18 jaar. ASEBA Nederland................................66
Week 4........................................................................................................................................................ 67
Ontwikkelingspsychopathologie H8.1 t/m 8.5: Autismespectrumstoornissen..................................................67
8.1 Inleiding...................................................................................................................................................67
8.2 De normale ontwikkeling van sociale interactie in de eerste vijf jaren..................................................68
8.3 Autismespectrumstoornissen..................................................................................................................70
8.4: Culturele en maatschappelijke invloeden..............................................................................................82
8.5: Risico- en beschermingsfactoren............................................................................................................84
Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen H11.1 t/m 11.5: Zelfregulatie en de
aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD)....................................................................................85
11.1: Inleiding................................................................................................................................................85
11.2: Normale ontwikkeling van zelfregulatie en executieve functies.........................................................86
11.3: Aandachtdeficiëntie/hyperactiviteitstoornis (ADHD)..........................................................................90
11.4: Culturele en maatschappelijke invloeden............................................................................................95
11.5: Risico- en beschermingsfactoren.........................................................................................................96
2
,Week 5........................................................................................................................................................ 97
Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen H10.1 t/m 10.5 Taal-, spraak- en leerstoornissen
............................................................................................................................................................................98
10.1: Inleiding................................................................................................................................................98
10.2: Normale ontwikkeling van taal, geletterdheid, leren en rekenen.......................................................98
10.3: Taal-, spraak- en leerstoornissen........................................................................................................105
10.4: Culturele en maatschappelijke invloeden..........................................................................................109
Artikel 1: AVI................................................................................................................................................113
Artikel 2: AVI en DMT..................................................................................................................................113
Artikel 3: Dyslexie Screening Test (DST) .....................................................................................................114
Artikel 4: Utrechts Getalbegrip Toets (UGT) ...............................................................................................114
Artikel 5: ZAREKI..........................................................................................................................................115
Week 6...................................................................................................................................................... 115
Handboek jeugdhulpverlening H5: Dove en slechthorende kinderen en jongeren..........................................115
5.1 Inleiding.................................................................................................................................................115
5.2 Beschrijving doelgroep..........................................................................................................................115
Handboek jeugdhulpverlening H6: Kinderen en jongeren met een visuele beperking of doofblindheid.........117
6.1 Inleiding.................................................................................................................................................117
6.2 Classificatie en terminologie..................................................................................................................117
6.5 Gedragssignalen van visuele beperkingen............................................................................................121
6.6 Impact van blindheid op de ontwikkeling.............................................................................................123
6.7 Impact van congenitale doofblindheid op de ontwikkeling..................................................................127
6.8 Diagnostiek naar ontwikkeling en ondersteuning van blinde en doofblinde kinderen........................128
Week 7...................................................................................................................................................... 129
Handboek Jeugdhulpverlening H3: Kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking........................129
3.2 Definitie.................................................................................................................................................129
3.3 Terminologie..........................................................................................................................................130
3.4 Prevalentie.............................................................................................................................................130
3.5 Etiologie.................................................................................................................................................131
3.6 Diagnostiek............................................................................................................................................131
Ernstige beperkingen > op jonge leeftijd opvallen, basale ontwikkelingsfuncties niet of vertraagd tot
ontwikkeling komen....................................................................................................................................131
3.7 Classificatie............................................................................................................................................132
3.8 Visies en modellen.................................................................................................................................133
Handboek Jeugdhulpverlening H7: Kinderen en jongeren met een fysieke beperking....................................133
7.1 Inleiding.................................................................................................................................................133
7.2 Terminologie..........................................................................................................................................134
7.3 Definiëring, oorzaken en classificatie....................................................................................................134
Personen met fysieke beperking > die door tijdelijke, blijvende of recidiverende motorische
belemmeringen gehinderd worden in hun groei, ontwikkeling en handhaving.........................................134
7.4 Prevalentie.............................................................................................................................................141
7.4 t/m 7.5.1.4: Opvoeding en onderwijs....................................................................................................141
7.6.1: Diagnostiek en behandeling..............................................................................................................143
Artikel: Wechsler Intelligence Scale for Children – Fifth edition (WISC-V) ......................................................143
Week 1
Ontwikkelingspsychologie H2: Classificatie, diagnostiek en epidemiologie
2.1 Inleiding
In de (ontwikkelings)psychopathologie en andere wetenschappen > is het van groot belang
om verschijnselen van elkaar te onderscheiden, te classificeren.
3
, Classificatiesystemen = systematische beschrijvingen van gedrag op basis van door
wetenschappers onderscheiden en gegroepeerde gedragskenmerken, met als doel gedrag in
te delen bv: is er sprake van een stoornis? Of onderscheid maken tussen stoornissen.
Diagnostiek = behalve gedragskenmerken, vaststellen of het kind lijdt onder de problemen,
behoefte heeft aan hulp of zorg, en dit functioneert. Vastgesteld van stoornis -> volgende
vraag: hoe is deze stoornis ontstaan? (diagnostiek)
Epidemiologisch onderzoek = in kaart brengen van hoeveel kinderen bepaalde problemen
hebben en welke factoren deze beïnvloeden. Dit sluit aan bij diagnostiek. Bv: meisjes die
lijnen te vergelijken met meisjes die dat niet doen, en na enkele jaren te bekijken wie
anorexia ontwikkelt, kan men een mogelijke relatie vaststellen.
Inzicht in kenmerken, verschillen en oorzaken van stoornissen helpt uiteindelijk bij het
kiezen van de juiste behandeling voor elk individueel kind.
2.2 Classificatie
Classificatie = het herkennen van iets (een persoon, situatie of voorwerp), het benoemen en
vervolgens indelen in een categorie > centrale vraag: Wat is dit?
- Automatisch proces tijdens waarnemen zintuigen (zien, horen, proeven, ruiken)
- Lijkt een fundamentele menselijke behoefte om de wereld om ons heen te ordenen
- Nieuwsgierigheid speelt hier een rol
Classificatie is afhankelijk van context:
- Waarneming én kennis zijn nodig om te classificeren.
- Die kennis is persoons-, tijds- en cultuurgebonden.
o Voorbeeld:
- In de ene cultuur is een meisje volwassen bij de eerste menstruatie.
- In een andere cultuur gebeurt dat bij een specifieke leeftijd.
o Voorbeeld:
- Hetzelfde kind wordt door de ene volwassene "driftig" genoemd en door een ander
"assertief".
Classificatie is aangeleerd:
Mensen leren categorieën te onderscheiden en deze kennis ontwikkelt zich
levenslang.
Zonder kennis van psychopathologie wordt gedrag soms als “vreemd” bestempeld,
zonder duidelijke uitleg.
Met kennis leert een hulpverlener gedrag beter te begrijpen en onder te brengen in
specifieke stoornissen.
Waarom classificeren we?
1. Behoefte aan ordening en begrip:
Classificatie vereenvoudigt complexe informatie.
Zonder classificatie blijft iets vaag en moeilijk hanteerbaar ("een ding", "een
gebeurtenis").
Het maakt inzichtelijk wat verschillend is en wat juist overeenkomt.
Voorbeeld:
4
Verdieping in de
orthopedagogiek
Inhoudsopgave
,Week 1.......................................................................................................................................................... 3
Ontwikkelingspsychologie H2: Classificatie, diagnostiek en epidemiologie........................................................3
2.2 Classificatie................................................................................................................................................4
2.3 Diagnostiek................................................................................................................................................9
2.4 Diagnostische methoden en instrumenten.............................................................................................11
2.5 Epidemiologie..........................................................................................................................................13
Ontwikkelingspsychologie H3: Theorieën over ontwikkeling.............................................................................14
3.1 Inleiding...................................................................................................................................................14
3.2 Bio-ecologische systeemtheorie..............................................................................................................14
3.3 Ontwikkelingsopgaven.............................................................................................................................16
3.4 Risico- en beschermingsfactoren.............................................................................................................17
3.5 Ontwikkelingstrajecten............................................................................................................................23
3.6 Hulpverlening...........................................................................................................................................24
Week 2........................................................................................................................................................ 26
Ontwikkelingspsychologie H13.1 - 13.5: Angst en angststoornissen.................................................................26
13.1 Inleiding.................................................................................................................................................26
13.2 Normale ontwikkeling van angst...........................................................................................................26
13.3 Angststoornissen...................................................................................................................................29
13.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.............................................................................................34
13.5 Risico- en beschermingsfactoren...........................................................................................................35
Ontwikkelingspsychologie H14.1 - 14.5: Stemming en stemmingsstoornissen.................................................37
14.1 Inleiding.................................................................................................................................................37
14.2 Normale ontwikkeling van stemming en emotie..................................................................................37
14.3 Stemmingsstoornissen...........................................................................................................................42
14.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.............................................................................................49
14.5 Risico- en beschermingsfactoren...........................................................................................................51
Artikel: Diagnostic Interview Schedule for Children (DISC-IV)............................................................................55
Week 3........................................................................................................................................................ 55
Ontwikkelingspsychologie H12.1 – 12.5: Agressie en gedragsstoornissen........................................................55
12.1 Inleiding.................................................................................................................................................56
12.2 Normale ontwikkeling: agressie, gehoorzaamheid en moraliteit.........................................................56
12.3 Gedragsstoornissen...............................................................................................................................59
12.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.............................................................................................62
12.5 Risico- en beschermingsfactoren...........................................................................................................63
Artikel: Handleiding ASEBA: vragenlijsten voor leeftijd 6 t/m 18 jaar. ASEBA Nederland................................66
Week 4........................................................................................................................................................ 67
Ontwikkelingspsychopathologie H8.1 t/m 8.5: Autismespectrumstoornissen..................................................67
8.1 Inleiding...................................................................................................................................................67
8.2 De normale ontwikkeling van sociale interactie in de eerste vijf jaren..................................................68
8.3 Autismespectrumstoornissen..................................................................................................................70
8.4: Culturele en maatschappelijke invloeden..............................................................................................82
8.5: Risico- en beschermingsfactoren............................................................................................................84
Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen H11.1 t/m 11.5: Zelfregulatie en de
aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD)....................................................................................85
11.1: Inleiding................................................................................................................................................85
11.2: Normale ontwikkeling van zelfregulatie en executieve functies.........................................................86
11.3: Aandachtdeficiëntie/hyperactiviteitstoornis (ADHD)..........................................................................90
11.4: Culturele en maatschappelijke invloeden............................................................................................95
11.5: Risico- en beschermingsfactoren.........................................................................................................96
2
,Week 5........................................................................................................................................................ 97
Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen H10.1 t/m 10.5 Taal-, spraak- en leerstoornissen
............................................................................................................................................................................98
10.1: Inleiding................................................................................................................................................98
10.2: Normale ontwikkeling van taal, geletterdheid, leren en rekenen.......................................................98
10.3: Taal-, spraak- en leerstoornissen........................................................................................................105
10.4: Culturele en maatschappelijke invloeden..........................................................................................109
Artikel 1: AVI................................................................................................................................................113
Artikel 2: AVI en DMT..................................................................................................................................113
Artikel 3: Dyslexie Screening Test (DST) .....................................................................................................114
Artikel 4: Utrechts Getalbegrip Toets (UGT) ...............................................................................................114
Artikel 5: ZAREKI..........................................................................................................................................115
Week 6...................................................................................................................................................... 115
Handboek jeugdhulpverlening H5: Dove en slechthorende kinderen en jongeren..........................................115
5.1 Inleiding.................................................................................................................................................115
5.2 Beschrijving doelgroep..........................................................................................................................115
Handboek jeugdhulpverlening H6: Kinderen en jongeren met een visuele beperking of doofblindheid.........117
6.1 Inleiding.................................................................................................................................................117
6.2 Classificatie en terminologie..................................................................................................................117
6.5 Gedragssignalen van visuele beperkingen............................................................................................121
6.6 Impact van blindheid op de ontwikkeling.............................................................................................123
6.7 Impact van congenitale doofblindheid op de ontwikkeling..................................................................127
6.8 Diagnostiek naar ontwikkeling en ondersteuning van blinde en doofblinde kinderen........................128
Week 7...................................................................................................................................................... 129
Handboek Jeugdhulpverlening H3: Kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking........................129
3.2 Definitie.................................................................................................................................................129
3.3 Terminologie..........................................................................................................................................130
3.4 Prevalentie.............................................................................................................................................130
3.5 Etiologie.................................................................................................................................................131
3.6 Diagnostiek............................................................................................................................................131
Ernstige beperkingen > op jonge leeftijd opvallen, basale ontwikkelingsfuncties niet of vertraagd tot
ontwikkeling komen....................................................................................................................................131
3.7 Classificatie............................................................................................................................................132
3.8 Visies en modellen.................................................................................................................................133
Handboek Jeugdhulpverlening H7: Kinderen en jongeren met een fysieke beperking....................................133
7.1 Inleiding.................................................................................................................................................133
7.2 Terminologie..........................................................................................................................................134
7.3 Definiëring, oorzaken en classificatie....................................................................................................134
Personen met fysieke beperking > die door tijdelijke, blijvende of recidiverende motorische
belemmeringen gehinderd worden in hun groei, ontwikkeling en handhaving.........................................134
7.4 Prevalentie.............................................................................................................................................141
7.4 t/m 7.5.1.4: Opvoeding en onderwijs....................................................................................................141
7.6.1: Diagnostiek en behandeling..............................................................................................................143
Artikel: Wechsler Intelligence Scale for Children – Fifth edition (WISC-V) ......................................................143
Week 1
Ontwikkelingspsychologie H2: Classificatie, diagnostiek en epidemiologie
2.1 Inleiding
In de (ontwikkelings)psychopathologie en andere wetenschappen > is het van groot belang
om verschijnselen van elkaar te onderscheiden, te classificeren.
3
, Classificatiesystemen = systematische beschrijvingen van gedrag op basis van door
wetenschappers onderscheiden en gegroepeerde gedragskenmerken, met als doel gedrag in
te delen bv: is er sprake van een stoornis? Of onderscheid maken tussen stoornissen.
Diagnostiek = behalve gedragskenmerken, vaststellen of het kind lijdt onder de problemen,
behoefte heeft aan hulp of zorg, en dit functioneert. Vastgesteld van stoornis -> volgende
vraag: hoe is deze stoornis ontstaan? (diagnostiek)
Epidemiologisch onderzoek = in kaart brengen van hoeveel kinderen bepaalde problemen
hebben en welke factoren deze beïnvloeden. Dit sluit aan bij diagnostiek. Bv: meisjes die
lijnen te vergelijken met meisjes die dat niet doen, en na enkele jaren te bekijken wie
anorexia ontwikkelt, kan men een mogelijke relatie vaststellen.
Inzicht in kenmerken, verschillen en oorzaken van stoornissen helpt uiteindelijk bij het
kiezen van de juiste behandeling voor elk individueel kind.
2.2 Classificatie
Classificatie = het herkennen van iets (een persoon, situatie of voorwerp), het benoemen en
vervolgens indelen in een categorie > centrale vraag: Wat is dit?
- Automatisch proces tijdens waarnemen zintuigen (zien, horen, proeven, ruiken)
- Lijkt een fundamentele menselijke behoefte om de wereld om ons heen te ordenen
- Nieuwsgierigheid speelt hier een rol
Classificatie is afhankelijk van context:
- Waarneming én kennis zijn nodig om te classificeren.
- Die kennis is persoons-, tijds- en cultuurgebonden.
o Voorbeeld:
- In de ene cultuur is een meisje volwassen bij de eerste menstruatie.
- In een andere cultuur gebeurt dat bij een specifieke leeftijd.
o Voorbeeld:
- Hetzelfde kind wordt door de ene volwassene "driftig" genoemd en door een ander
"assertief".
Classificatie is aangeleerd:
Mensen leren categorieën te onderscheiden en deze kennis ontwikkelt zich
levenslang.
Zonder kennis van psychopathologie wordt gedrag soms als “vreemd” bestempeld,
zonder duidelijke uitleg.
Met kennis leert een hulpverlener gedrag beter te begrijpen en onder te brengen in
specifieke stoornissen.
Waarom classificeren we?
1. Behoefte aan ordening en begrip:
Classificatie vereenvoudigt complexe informatie.
Zonder classificatie blijft iets vaag en moeilijk hanteerbaar ("een ding", "een
gebeurtenis").
Het maakt inzichtelijk wat verschillend is en wat juist overeenkomt.
Voorbeeld:
4
