Immunologie
Les 1
Immuun respons
Herkenning
- niet eigen lichaamsstoffen
- eigen lichaamsstoffen
• E. coli in darm (niet eigen, maar niet vreemd)
• Darmtumor cellen (eigen, maar wel gevaarlijk)
• Antigenen (verworven immuunsysteem/adaptive)
o Eigen vs. Niet eigen
• Patronen (aangeboren immuunsysteem/innate)
o Vreemd (niet-eigen) vs. Gevaar (eigen)
o Vreemd: Pathogen-Associated Molecular Patterns (PAMPs)
o Gevaar: Damage-Associated Molecular Patterns (DAMPs)
Wat zijn fysieke/chemische barrières?
• Voor de huid (fysiek)
o Bestaat uit:
▪ meerlagig epitheel
▪ hoornlaag (wordt steeds ververst)
▪ vetzuren → making hechting lastiger
▪ commensalen (microbiële bacteriën → voorkomen hechting)
• Voor de slijmvliezen (fysiek)
o Trilharen, zuurgraad, slijm, stroming, commensalen bacteriën
• Antimicrobiële eiwitten (chemisch)
o Lysozym, defensinen, collectinen
, Aangeboren Verworven
Aspecifiek Specifiek
Patroonherkenning Antigeen herkenning
Onmiddellijke actie Duurt 4-5 dagen voor actie
Initiatie ter plaatse Begint in specialistische organen (lymfoïde
organen)
In principe niet beter bij vaker dezelfde bacterie Geheugen → dus werkt sneller
- kan licht getraind worden - T cellen nemen shortcut en werken snel
Cellen van het immuunsysteem
Beenmerg → begint de ontwikkeling van al je bloedcellen, begint in de hematopoietische stam cellen
Macrofaag → ontstaat uit de monocyt
Cellen van het aangeboren immuunsysteem
Granulocyten
- kortlevende fagocyt
- in het bloed
- neutrofielen → afweer van bacteriën, is een fagocyt dus neemt bacteriën op
,- basofielen en eosinofielen → afweer tegen parasieten/allergie
Fagocyten
- langlevende fagocyten
- voorloper → de monocyt
- macrofaag zit in weefsels
- macrofaag → fagocytose en activatie van bacteriële mechanismen, Antigen presentatie
- dendritische cel → antigeen opname in perifere sites, Antigeen presentatie (zorgt voor activatie van
T-cellen)
Mestcellen (mast cell)
- vrijlating van granules die histamine en actieve agenten bevat
NK cellen (Natural Killer)
- is een cel van het aangeboren immuunsysteem, herkent virale/stress patronen
- secretie van lytische granulen die sommige virus-geïnfecteerde cellen doodt (en kanker cellen)
Herkenning aangeboren immuunsysteem
• Herkennen patronen
o Vreemd signaal: PAMP
▪ Is een molecuul
▪ pathogen associated molecular patterns
o Gevaar signaal: DAMP
, ▪ danger/damage associated molecular patterns
• Pattern Recognition Receptoren (PRR)
o extracellulair, op celmembraan en intracellulair (herkennen virussen)
o slechts een beperkt aantal en meerdere op 1 cel
Patroon herkenning
-T-cellen hebben 1 type antigeen receptor en is super specifiek
Brug naar verworven immuunsysteem
- wordt gevormd door dendritische cellen
- antigenen presenteren
Verworven immuunsysteem
• B cellen/B lymfocyten (kan nog niks, moet geactiveerd worden)
o Na activatie:
▪ Plasmacellen → kan antilichamen uitscheiden
▪ Geheugencellen
• T cellen/T lymfocyten
o Na activatie:
▪ CD4+ helper T cellen
→ helpen bij de immuunrespons in het algemeen
→ verschillende sub soorten
▪ CD8+ cytotoxische T cellen
→ gekenmerkt door CD8, kunnen virussen en kanker cellen opruimen
▪ Geheugencellen
,Herkenning verworven immuunsysteem
• Antigeen!
• B cellen/lymfocyten
o antigeenreceptor: B-celreceptor (BCR)
• T cellen/lymfocyten
o antigeenreceptor: T-celreceptor (TCR)
o binding TCR met antigeen gebonden aan MHC
▪ major histocompatibility complex: MHC
MHC (HLA)
- is belangrijk om antigenen te presenteren aan T-cellen
- alle cellen (met een kern) hebben MHC-molecuul (klasse I)
- in MHC stukje van eiwit
→ alle eiwitten van een cel worden zo aan het immuunsysteem getoond
Oefening:
Opgave Aangeboren Verworven
Bacterie meteen opgegeten X
door cel
Vaccinatie X
Cel fagocyteert bacterie en laat X X
deel zien aan T-cel
Aantal dagen na infectie wordt X
bacterie opgeruimd
Tumor cellen worden gedood X X
Reumatoide arthritis (X) X
Worm-infectie X
Lymfoïde organen
• Alle organen die betrokken zijn bij het
immuunsysteem
• Primaire lymfoïde organen
o Vorming/rijping van alle immuuncellen
(bloedcellen)
o Zit in thymus en beenmerg
• Secundaire lymfoïde organen
o Activatie van B en T cellen
o Zit in milt, lymfe knopen, MALT
Primaire lymfoïde organen
• Beenmerg
, o Ontwikkeling alle bloedcellen
o Uitrijping B cellen → cellen moeten uitgeselecteerd worden (negatieve selectie)
• Thymus
o Uitrijping T cellen (pos (herkenning van MHC) en neg selectie)
Secundaire lymfoïde organen
• Milt
o verwijderen oude en beschadigde rode bloedcellen
o antigeen binnen via het bloed
• Lymfeklieren
o zorgen voor de goede werking van immuunsysteem en werken als filters voor
vreemde deeltjes en kankercellen
o antigeen binnen via lymfe, vanuit weefsels
• Mucosageassocieerde lymfoïde weefsels (MALT)
o initieert immuun responsen op specifieke antigenen die langs alle
slijmvliesoppervlakken worden aangetroffen
o antigeen rechtstreeks via epitheel
Les 2
Fysieke/chemische barrières
Fysiek
• Epitheelweefsel
Les 1
Immuun respons
Herkenning
- niet eigen lichaamsstoffen
- eigen lichaamsstoffen
• E. coli in darm (niet eigen, maar niet vreemd)
• Darmtumor cellen (eigen, maar wel gevaarlijk)
• Antigenen (verworven immuunsysteem/adaptive)
o Eigen vs. Niet eigen
• Patronen (aangeboren immuunsysteem/innate)
o Vreemd (niet-eigen) vs. Gevaar (eigen)
o Vreemd: Pathogen-Associated Molecular Patterns (PAMPs)
o Gevaar: Damage-Associated Molecular Patterns (DAMPs)
Wat zijn fysieke/chemische barrières?
• Voor de huid (fysiek)
o Bestaat uit:
▪ meerlagig epitheel
▪ hoornlaag (wordt steeds ververst)
▪ vetzuren → making hechting lastiger
▪ commensalen (microbiële bacteriën → voorkomen hechting)
• Voor de slijmvliezen (fysiek)
o Trilharen, zuurgraad, slijm, stroming, commensalen bacteriën
• Antimicrobiële eiwitten (chemisch)
o Lysozym, defensinen, collectinen
, Aangeboren Verworven
Aspecifiek Specifiek
Patroonherkenning Antigeen herkenning
Onmiddellijke actie Duurt 4-5 dagen voor actie
Initiatie ter plaatse Begint in specialistische organen (lymfoïde
organen)
In principe niet beter bij vaker dezelfde bacterie Geheugen → dus werkt sneller
- kan licht getraind worden - T cellen nemen shortcut en werken snel
Cellen van het immuunsysteem
Beenmerg → begint de ontwikkeling van al je bloedcellen, begint in de hematopoietische stam cellen
Macrofaag → ontstaat uit de monocyt
Cellen van het aangeboren immuunsysteem
Granulocyten
- kortlevende fagocyt
- in het bloed
- neutrofielen → afweer van bacteriën, is een fagocyt dus neemt bacteriën op
,- basofielen en eosinofielen → afweer tegen parasieten/allergie
Fagocyten
- langlevende fagocyten
- voorloper → de monocyt
- macrofaag zit in weefsels
- macrofaag → fagocytose en activatie van bacteriële mechanismen, Antigen presentatie
- dendritische cel → antigeen opname in perifere sites, Antigeen presentatie (zorgt voor activatie van
T-cellen)
Mestcellen (mast cell)
- vrijlating van granules die histamine en actieve agenten bevat
NK cellen (Natural Killer)
- is een cel van het aangeboren immuunsysteem, herkent virale/stress patronen
- secretie van lytische granulen die sommige virus-geïnfecteerde cellen doodt (en kanker cellen)
Herkenning aangeboren immuunsysteem
• Herkennen patronen
o Vreemd signaal: PAMP
▪ Is een molecuul
▪ pathogen associated molecular patterns
o Gevaar signaal: DAMP
, ▪ danger/damage associated molecular patterns
• Pattern Recognition Receptoren (PRR)
o extracellulair, op celmembraan en intracellulair (herkennen virussen)
o slechts een beperkt aantal en meerdere op 1 cel
Patroon herkenning
-T-cellen hebben 1 type antigeen receptor en is super specifiek
Brug naar verworven immuunsysteem
- wordt gevormd door dendritische cellen
- antigenen presenteren
Verworven immuunsysteem
• B cellen/B lymfocyten (kan nog niks, moet geactiveerd worden)
o Na activatie:
▪ Plasmacellen → kan antilichamen uitscheiden
▪ Geheugencellen
• T cellen/T lymfocyten
o Na activatie:
▪ CD4+ helper T cellen
→ helpen bij de immuunrespons in het algemeen
→ verschillende sub soorten
▪ CD8+ cytotoxische T cellen
→ gekenmerkt door CD8, kunnen virussen en kanker cellen opruimen
▪ Geheugencellen
,Herkenning verworven immuunsysteem
• Antigeen!
• B cellen/lymfocyten
o antigeenreceptor: B-celreceptor (BCR)
• T cellen/lymfocyten
o antigeenreceptor: T-celreceptor (TCR)
o binding TCR met antigeen gebonden aan MHC
▪ major histocompatibility complex: MHC
MHC (HLA)
- is belangrijk om antigenen te presenteren aan T-cellen
- alle cellen (met een kern) hebben MHC-molecuul (klasse I)
- in MHC stukje van eiwit
→ alle eiwitten van een cel worden zo aan het immuunsysteem getoond
Oefening:
Opgave Aangeboren Verworven
Bacterie meteen opgegeten X
door cel
Vaccinatie X
Cel fagocyteert bacterie en laat X X
deel zien aan T-cel
Aantal dagen na infectie wordt X
bacterie opgeruimd
Tumor cellen worden gedood X X
Reumatoide arthritis (X) X
Worm-infectie X
Lymfoïde organen
• Alle organen die betrokken zijn bij het
immuunsysteem
• Primaire lymfoïde organen
o Vorming/rijping van alle immuuncellen
(bloedcellen)
o Zit in thymus en beenmerg
• Secundaire lymfoïde organen
o Activatie van B en T cellen
o Zit in milt, lymfe knopen, MALT
Primaire lymfoïde organen
• Beenmerg
, o Ontwikkeling alle bloedcellen
o Uitrijping B cellen → cellen moeten uitgeselecteerd worden (negatieve selectie)
• Thymus
o Uitrijping T cellen (pos (herkenning van MHC) en neg selectie)
Secundaire lymfoïde organen
• Milt
o verwijderen oude en beschadigde rode bloedcellen
o antigeen binnen via het bloed
• Lymfeklieren
o zorgen voor de goede werking van immuunsysteem en werken als filters voor
vreemde deeltjes en kankercellen
o antigeen binnen via lymfe, vanuit weefsels
• Mucosageassocieerde lymfoïde weefsels (MALT)
o initieert immuun responsen op specifieke antigenen die langs alle
slijmvliesoppervlakken worden aangetroffen
o antigeen rechtstreeks via epitheel
Les 2
Fysieke/chemische barrières
Fysiek
• Epitheelweefsel
