Leerstof module 11
Les 11.14 - Acute dyspnoe (benauwdheid) door cardiale en pulmonale
problematiek
Acute dyspnoe: is een plotseling optredende kortademigheid of benauwdheid. Het kan binnen
enkele minuten tot uren ontstaan en wordt vaak veroorzaakt door aandoeningen zoals astma,
longembolie, hartfalen, een longontsteking of een hartaanval.
Dyspneu is het gevoel dat ademhalen moeilijk of benauwend is. Het is een onaangenaam en soms
beangstigend gevoel dat je ademhaling niet goed genoeg werkt. Dit kan komen door long problemen
(astma, longontsteking of een klaplong), het hart (hartfalen of een hartaanval), het bloed
(bloedarmoede, tekort aan rode bloedcellen), de spieren zenuwen die de ademhaling ondersteunen,
zoals bij een spierziekte.
Chronische luchtwegklachten ter gevolge van:
- Luchtwegen zijn vernauwd
- Het weefsel (longparenchym) is vernietigd of beschadigd, daardoor nemen de longblaasjes
niet goed meer zuurstof op vanuit het bloed.
- Langdurige ontsteking in de luchtwegen, door bijvoorbeeld roken, luchtvervuiling of
schadelijke stoffen. Hierdoor vind er afbraak plaats van het longweefsel in de longen.
Dyspneu
Is een subjectieve onaangename gewaarwording van de ademhaling.
Gevoel van benauwdheid
Dyspneu kan een acuut of chronisch karakter hebben
Zijn verschillende oorzaken van het krijgen van dyspnoe
Meerdere organen kunnen betrokken zijn bij het ontstaan van dyspneu
Dyspneu kan levensbedreigend zijn
Maak gebruik van: anamnese , meten van vitale functies en lichamelijk onderzoek
Oorzaak is veelal leeftijdsgebonden
25-44 jaar: meestal respiratoir of paniekstoornis, zelden cardiale oorzaak.
> 75 jaar: kans op cardiale oorzaak neemt toe
Urgentie:
Wel of geen signalen van respiratoire insufficiëntie? (sprake als de ademhalingspieren te
zwak zijn om voldoende zuurstof in te ademen en koolzuur uit te ademen, tekortschietende
ademhaling.)
Is de benauwdheid wel of niet levensbedreigend?
, Herkent de patiënt zijn klachten?
Zijn er aanwijzingen voor een pulmonale, cardiale of psychiatrische aandoening?
Is er sprake van alarmsymptomen?
o Blauwe lippen (cyanose)
o Kortademigheid met pijn op de borst (drukkende pijn = cardiale problemen), pij
wordt niet anders in een andere houding of wanneer je drukt op de ribben.
o Hijgen (gebruik van hulpademhalingsspieren)
o Sterk versnelde ademhalingsfrequentie
o Bijgeluiden (piepen, rochelen)
o Bewustzijnsverlies
Onderdeel Functie
Naso – en oropharynx (neus en keelholte) Bevochtigen en verwarmen van lucht en
bescherming tegen ziekteverwekkers (o.a. door
slijm en neusharen)
Klankvorming, stem, epiglottis afsluiting trachea
ter voorkoming van verslikken.
Bescherming tegen ziekteverwekkers
Bronchus en bronchioli (aftakkingen longen) Trilhaarepitheel in de bronchus: in de wanden
van de grotere luchtwegen zitten trilhaartjes.
Deze helpen slijm en vuil uit de luchtwegen
naar boven te bewegen, zodat het kan worden
uitgehoest of ingeslikt.
Kraakbeenstukken in de bronchus: De primaire
bronchus bevat kraakbeenstukken die ervoor
zorgen dat de luchtwegen open blijven, ook
tijdens het ademhalen.
Bronchioli en glad spierweefsel: De kleinere
vertakkingen (bronchioli) bevatten geen
kraakbeen meer, maar wel gladde spieren. Deze
spieren kunnen samentrekken (vernauwen) of
ontspannen (verwijden) om de hoeveelheid
lucht die naar de longen stroomt te reguleren.
Dit proces wordt aangestuurd door het
autonome zenuwstelsel, dat onbewust
functioneert en reageert op behoeften zoals
meer lucht tijdens inspanning of bescherming
tegen irriterende stoffen.
Fysiologie ademhaling
Vegetatieve functies (Het vegetatief zenuwstelsel beheert onbewuste functies in het lichaam
met name de werking van de inwendige organen):
Circulatie
Spijsvertering
Begrenzing
Ademhaling
, Uitscheiding
Gaswisseling
1. Ventilatie luchtverplaatsing, luchtverplaatsing van buiten het lichaam naar de alveoli.
(astma)
2. Diffusie gasverplaatsing, zuurstof wordt van de longblaasjes naar het bloed
gediffundeerd.
3. Perfusie Doorbloeding van de longen. (shock, longembolie)
Basisritme ademhaling (autonoom):
Regeling hoe het basisritme van de ademhaling automatisch wordt geregeld door het lichaam,
zonder hier over na gedacht hoeft te worden.
1. Ademhalingscentra in de hersenstam
De hersenstam (onderdeel van de hersenen) bestuurt automatisch het ademhalingsritme. Het
reguleert wanneer je in- en uitademt, afhankelijk van de behoeften van je lichaam, zoals bij rust of
inspanning.
2. Input van chemoreceptoren
Chemoreceptoren meten de samenstelling van het bloed ze controleren hoe:
pH: hoe zuur het bloed is. Een daling in pH (zuurder bloed) stimuleert een snellere
ademhaling.
pCO2: Het koolstofdioxide in het bloed. Een hoge pCO2 zorgt dat je sneller gaat ademen om
dit af te voeren.
pO2: Het zuurstofgehalte in het bloed. Een lage pO2 stimuleert de ademhaling om meer
zuurstof binnen te krijgen.
3. Baroreceptoren
Baroreceptoren meten de bloeddruk. Bij een lage bloeddruk wordt de ademhaling versneld om de
zuurstofvoorziening te verbeteren en de bloeddruk te ondersteunen.
4. Rekreceptoren (mechanoreceptoren)
Rekreceptoren zitten in de longen en registreren hoeveel de longen worden gerekt tijdens het
inademen. Als de longen hun maximale rek bereiken, sturen deze receptoren een signaal om te
stoppen met inademen en te beginnen met uitademen.
5. Reflexen
Reflexen beschermen de luchtwegen. Een voorbeeld hiervan is hoesten, wat gebeurt als iets je
luchtwegen irriteert, zoals stof of voedsel. Dit is een automatisch beschermingsmechanisme.
Samengevat: Het ademhalingsritme wordt door het lichaam geregeld via een combinatie van
signalen uit de hersenstam, sensoren die de samenstelling van het bloed en de longfunctie meten.
, Dit zorgt ervoor dat je ademhaling continu wordt aangepast aan de behoeften van je lichaam, zonder
dat je erover hoeft na te denken.
Aansturing van ademhalingsspieren
1. Autonoom
De hersenstam stuurt automatisch signalen naar de ademhalingsspieren (zoals het diafragma en
de tussenribspieren) om de frequentie en diepte van de ademhaling te reguleren, afhankelijk van
de zuurstofbehoefte van het lichaam.
2. Somatisch (bewust)
Je kunt je ademhaling ook bewust aanpassen voor activiteit zoals spreken, zingen of blazen. Dit
wordt gecontroleerd door de wil en gebeurt via het somatische zenuwstelsel.
Centra in de pons
De pons (ook onderdeel van de hersenstam) verfijnt de ademhaling door deze aan te passen aan
verschillende omstandigheden.
1. Sensorische prikkels
Receptoren in je lichaam sturen signalen naar de pons, bijvoorbeeld over pijn of
lichaamsactiviteit. De pons past daarop de snelheid en diepte van de ademhaling aan.
2. Emotionele toestand
Bij stress, angst of ontspanning past de pons je ademhaling aan. Bij angst kan de ademhaling
versnellen, bij ontspanning wordt deze langzamer.
3. Spraakpatronen
De pons helpt je ademhaling aan te passen tijdens spreken, zingen of andere vocale
activiteiten, zodat je voldoende lucht hebt om woorden uit te spreken.
Observatie ademhaling
1e indruk:
Bewustzijn: ademarbeid en huidskleur
Vraag: hoe gaat het met u? Hieruit kan je herleiden of meneer tekort komt in zuurstof bij een
kort of een lang antwoord.
Wat wil je verder weten over?
Hoorbare AH (snurken, stridor)
Ademfrequentie (12-20/min)
Les 11.14 - Acute dyspnoe (benauwdheid) door cardiale en pulmonale
problematiek
Acute dyspnoe: is een plotseling optredende kortademigheid of benauwdheid. Het kan binnen
enkele minuten tot uren ontstaan en wordt vaak veroorzaakt door aandoeningen zoals astma,
longembolie, hartfalen, een longontsteking of een hartaanval.
Dyspneu is het gevoel dat ademhalen moeilijk of benauwend is. Het is een onaangenaam en soms
beangstigend gevoel dat je ademhaling niet goed genoeg werkt. Dit kan komen door long problemen
(astma, longontsteking of een klaplong), het hart (hartfalen of een hartaanval), het bloed
(bloedarmoede, tekort aan rode bloedcellen), de spieren zenuwen die de ademhaling ondersteunen,
zoals bij een spierziekte.
Chronische luchtwegklachten ter gevolge van:
- Luchtwegen zijn vernauwd
- Het weefsel (longparenchym) is vernietigd of beschadigd, daardoor nemen de longblaasjes
niet goed meer zuurstof op vanuit het bloed.
- Langdurige ontsteking in de luchtwegen, door bijvoorbeeld roken, luchtvervuiling of
schadelijke stoffen. Hierdoor vind er afbraak plaats van het longweefsel in de longen.
Dyspneu
Is een subjectieve onaangename gewaarwording van de ademhaling.
Gevoel van benauwdheid
Dyspneu kan een acuut of chronisch karakter hebben
Zijn verschillende oorzaken van het krijgen van dyspnoe
Meerdere organen kunnen betrokken zijn bij het ontstaan van dyspneu
Dyspneu kan levensbedreigend zijn
Maak gebruik van: anamnese , meten van vitale functies en lichamelijk onderzoek
Oorzaak is veelal leeftijdsgebonden
25-44 jaar: meestal respiratoir of paniekstoornis, zelden cardiale oorzaak.
> 75 jaar: kans op cardiale oorzaak neemt toe
Urgentie:
Wel of geen signalen van respiratoire insufficiëntie? (sprake als de ademhalingspieren te
zwak zijn om voldoende zuurstof in te ademen en koolzuur uit te ademen, tekortschietende
ademhaling.)
Is de benauwdheid wel of niet levensbedreigend?
, Herkent de patiënt zijn klachten?
Zijn er aanwijzingen voor een pulmonale, cardiale of psychiatrische aandoening?
Is er sprake van alarmsymptomen?
o Blauwe lippen (cyanose)
o Kortademigheid met pijn op de borst (drukkende pijn = cardiale problemen), pij
wordt niet anders in een andere houding of wanneer je drukt op de ribben.
o Hijgen (gebruik van hulpademhalingsspieren)
o Sterk versnelde ademhalingsfrequentie
o Bijgeluiden (piepen, rochelen)
o Bewustzijnsverlies
Onderdeel Functie
Naso – en oropharynx (neus en keelholte) Bevochtigen en verwarmen van lucht en
bescherming tegen ziekteverwekkers (o.a. door
slijm en neusharen)
Klankvorming, stem, epiglottis afsluiting trachea
ter voorkoming van verslikken.
Bescherming tegen ziekteverwekkers
Bronchus en bronchioli (aftakkingen longen) Trilhaarepitheel in de bronchus: in de wanden
van de grotere luchtwegen zitten trilhaartjes.
Deze helpen slijm en vuil uit de luchtwegen
naar boven te bewegen, zodat het kan worden
uitgehoest of ingeslikt.
Kraakbeenstukken in de bronchus: De primaire
bronchus bevat kraakbeenstukken die ervoor
zorgen dat de luchtwegen open blijven, ook
tijdens het ademhalen.
Bronchioli en glad spierweefsel: De kleinere
vertakkingen (bronchioli) bevatten geen
kraakbeen meer, maar wel gladde spieren. Deze
spieren kunnen samentrekken (vernauwen) of
ontspannen (verwijden) om de hoeveelheid
lucht die naar de longen stroomt te reguleren.
Dit proces wordt aangestuurd door het
autonome zenuwstelsel, dat onbewust
functioneert en reageert op behoeften zoals
meer lucht tijdens inspanning of bescherming
tegen irriterende stoffen.
Fysiologie ademhaling
Vegetatieve functies (Het vegetatief zenuwstelsel beheert onbewuste functies in het lichaam
met name de werking van de inwendige organen):
Circulatie
Spijsvertering
Begrenzing
Ademhaling
, Uitscheiding
Gaswisseling
1. Ventilatie luchtverplaatsing, luchtverplaatsing van buiten het lichaam naar de alveoli.
(astma)
2. Diffusie gasverplaatsing, zuurstof wordt van de longblaasjes naar het bloed
gediffundeerd.
3. Perfusie Doorbloeding van de longen. (shock, longembolie)
Basisritme ademhaling (autonoom):
Regeling hoe het basisritme van de ademhaling automatisch wordt geregeld door het lichaam,
zonder hier over na gedacht hoeft te worden.
1. Ademhalingscentra in de hersenstam
De hersenstam (onderdeel van de hersenen) bestuurt automatisch het ademhalingsritme. Het
reguleert wanneer je in- en uitademt, afhankelijk van de behoeften van je lichaam, zoals bij rust of
inspanning.
2. Input van chemoreceptoren
Chemoreceptoren meten de samenstelling van het bloed ze controleren hoe:
pH: hoe zuur het bloed is. Een daling in pH (zuurder bloed) stimuleert een snellere
ademhaling.
pCO2: Het koolstofdioxide in het bloed. Een hoge pCO2 zorgt dat je sneller gaat ademen om
dit af te voeren.
pO2: Het zuurstofgehalte in het bloed. Een lage pO2 stimuleert de ademhaling om meer
zuurstof binnen te krijgen.
3. Baroreceptoren
Baroreceptoren meten de bloeddruk. Bij een lage bloeddruk wordt de ademhaling versneld om de
zuurstofvoorziening te verbeteren en de bloeddruk te ondersteunen.
4. Rekreceptoren (mechanoreceptoren)
Rekreceptoren zitten in de longen en registreren hoeveel de longen worden gerekt tijdens het
inademen. Als de longen hun maximale rek bereiken, sturen deze receptoren een signaal om te
stoppen met inademen en te beginnen met uitademen.
5. Reflexen
Reflexen beschermen de luchtwegen. Een voorbeeld hiervan is hoesten, wat gebeurt als iets je
luchtwegen irriteert, zoals stof of voedsel. Dit is een automatisch beschermingsmechanisme.
Samengevat: Het ademhalingsritme wordt door het lichaam geregeld via een combinatie van
signalen uit de hersenstam, sensoren die de samenstelling van het bloed en de longfunctie meten.
, Dit zorgt ervoor dat je ademhaling continu wordt aangepast aan de behoeften van je lichaam, zonder
dat je erover hoeft na te denken.
Aansturing van ademhalingsspieren
1. Autonoom
De hersenstam stuurt automatisch signalen naar de ademhalingsspieren (zoals het diafragma en
de tussenribspieren) om de frequentie en diepte van de ademhaling te reguleren, afhankelijk van
de zuurstofbehoefte van het lichaam.
2. Somatisch (bewust)
Je kunt je ademhaling ook bewust aanpassen voor activiteit zoals spreken, zingen of blazen. Dit
wordt gecontroleerd door de wil en gebeurt via het somatische zenuwstelsel.
Centra in de pons
De pons (ook onderdeel van de hersenstam) verfijnt de ademhaling door deze aan te passen aan
verschillende omstandigheden.
1. Sensorische prikkels
Receptoren in je lichaam sturen signalen naar de pons, bijvoorbeeld over pijn of
lichaamsactiviteit. De pons past daarop de snelheid en diepte van de ademhaling aan.
2. Emotionele toestand
Bij stress, angst of ontspanning past de pons je ademhaling aan. Bij angst kan de ademhaling
versnellen, bij ontspanning wordt deze langzamer.
3. Spraakpatronen
De pons helpt je ademhaling aan te passen tijdens spreken, zingen of andere vocale
activiteiten, zodat je voldoende lucht hebt om woorden uit te spreken.
Observatie ademhaling
1e indruk:
Bewustzijn: ademarbeid en huidskleur
Vraag: hoe gaat het met u? Hieruit kan je herleiden of meneer tekort komt in zuurstof bij een
kort of een lang antwoord.
Wat wil je verder weten over?
Hoorbare AH (snurken, stridor)
Ademfrequentie (12-20/min)
