De toetsing vindt plaats in de laatste lesweek, op één moment. Het bevat drie delen:
A. kennis van lesstof thema verkeer wordt getoetst met 5 MC vragen
B. kennis van lesstof thema hulpverlening en justitie wordt getoetst met 10 MC vragen
C. analyse van een documentaire gericht op visievorming. Tijdens het kijken van een
documentaire ontvang je open vragen om daarmee een professionele analyse te
kunnen geven aan de hand van de in de les behandelde stof/concepten. Pas tijdens
de toets wordt bekendgemaakt welke documentaire/beeldmateriaal bekeken wordt.
● Afkortingen hoef je niet uit je hoofd te leren!
Alcohol en drugsverslaving - Emmelkamp
Narratieve benadering
Is niet zomaar inzetbaar. Het is een onderliggende beweging die je kan krijgen bij
hulpverlening. Het gaat over je levensverhaal. Je geeft betekenis aan je gebeurtenissen en
ervaringen. Aan de hand van dit verhaal ga je in gesprek. Dit is cliëntgericht en essentieel
voor je persoonlijke herstel. Dit kan dynamisch zijn; je leert steeds ‘makkelijker’ te vertellen.
De vraag is of er een rode draad is, of dat het losse concepten zijn. Ook is de vraag of er
demoralisatie is (normatieve self-control; gedrag in overeenstemming met wie je wilt zijn) en
of je je verslaving erkent. De narratieve benadering zorgt voor een goede alliantie. Dit moet
je niet doen bij de intake.
● Vraag toets: wat is het doel van de intake: niet zoveel mogelijk informatie
verzamelen! wel ernstscore bepalen; zorgen dat er de juiste hulp wordt bepaald
Zelfhulpgroepen
Er zijn een aantal belangrijke onderdelen: je luistert naar de ander, je velt geen oordeel, het
is motiverend/hoopgevend, het biedt een sociaal netwerk en biedt zingeving. Dit is een vorm
van complementaire zorg: deelname aan AA als aanvulling op de normale behandeling.
Zelfhulpgroepen zijn gebaseerd op vrijwilligheid. Het is gericht op het ziektemodel, naar je
dieptepunt gaan. Dit wordt vaak ook gevraagd. Ik ben .. en ik ben verslaafd (erkennen). Er
zitten geen professionals bij. De twaalf stappen van het Minnesota model staan centraal. Het
belangrijkste is dat je hulp ervaart: ik kan het niet alleen.
● Vraag toets: … gaat naar zelfhulpgroepen, wat zijn belangrijke argumenten om
hiermee door te gaan? er wordt echt naar je geluisterd en geen oordeel geveld, het is
motiverend en gebaseerd op vrijwilligheid. Je erkent dat je verslaafd bent en geeft je
over aan hulp.
CRA
Grip krijgen op eigen leven: community reinforcement approach: hoe krijg je weer plezier in
het leven zonder middelengebruik. Je kijkt naar positieve en negatieve effecten en hoe je dit
kunt omzetten in andere activiteiten. Je werkt cliëntgericht. Je betrekt de omgeving om
voldoende steun te hebben waar hij op terug kan vallen. Het is multimodaal: nieuwe leefstijl
ontwikkelen. Deze nieuwe leefstijl moet meer belonend wezen dan het middelengebruik. Er
worden interventies uitgevoerd in directe omgeving waardoor je dit meer belonend maakt en
het belonend effect wordt weggenomen van het middelengebruik.
Werkt via verschillende ingrediënten vanuit 1 behandelaar:
1) Functie analyse
Je maakt een analyse van de functie van gedrag (ofwel gebruik). Je kijkt naar de
negatieve en positieve effecten, met name de positieve effecten op korte termijn. Je
kijkt naar pro-sociaal gedrag. Je kijkt naar positieve triggers, negatieve
, consequenties van pro-sociaal gedrag en positieve consequenties. Pro-sociaal is
bijvoorbeeld kerst: verplicht, dus biedt stress. Hier zit veel ambivalentie: ze willen niet
eenzaam zijn, maar als ze eenmaal wat hebben staan biedt het veel stress. Hierna
kijk je naar wensen, maak je een tevredenheidsanalyse, kijkt naar het ideaalbeeld en
maakt een terugvalanalyse met interne en externe triggers. Het doel is om potentiële
unieke bekrachtigers/copingmechanismen op te sporen.
2) Motiverende gespreksvoering
3) Farmacotherapie
Bijvoorbeeld: disulfiram/refusal/antabus. Dit is een aversie middel dat optioneel
gebruikt wordt om je ziek te maken als je drinkt. Je bent dan de drempel aan het
verhogen.
4) Sobriety sampling
Levenlang anders is een te grote opdracht. In overleg met de cliënt bespreek je een
periode van abstinentie die redelijk, geschikt en haalbaar is.
- Voorbeeld: ik beloof je dat ik nooit meer zal gebruiken: fout! belofte maakt
schuld
- Mens kan ongeveer 3 maanden vooruitkijken
5) Betrekken belangrijke derde
6) Arbeidsreïntegratie
7) ‘Social club’
Bijv. koken met cokegebruikers
8) Sociale en vrijetijdsbesteding
9) Ontspanningstechnieken
10) Training communicatie, middelen weigeren, probleemoplossende
vaardigheden
11) Cognitieve modivatie
12) Systeemtherapie
13) Huisbezoeken
14) Contingency management
Bijv. stickers sparen bij goed gedrag; belonen van gewenst gedrag. Je geeft bij
verslaafden natuurlijk geen geld, maar bijv. vouchers. Het moet ook stijgend zijn:
steeds betere beloningen.
Er moet continu gecheckt worden: staat overleven op de voorgrond
Het is belangrijk om de alliantie hoog te houden
Waarom belangrijk om je partner te betrekken?
- Faciliteren van gebruik
- Agressie binnen relatie
- Wantrouwen bespreken
Hulpverlener meerzijdig partijdig zijn
Voorbeeld huiswerk: heb je vandaag waardering uitgesproken naar je partner (compliment,
verrast, tijd besteed aan leuk gesprek etc)
● Waarom: als relatie goed gaat, gaat behandeling ook beter
,Samenvatting 10 pag. 21-5-2025:
Community reinforcement
● Vaak samen met contingency management
● Draagt bij aan volhouden van abstinentie na stoppen van bekrachtiging van
contingency management
● Bevorderen van andere alternatieven dan middelengebruik
● Verandering van levensstijl die productiever en meer bevredigend is
- Klinische richtlijnen
● Moet een effectief volgsysteem hebben die betrouwbare informatie levert over of wel
of geen gewenst gedrag wordt vertoond dat niet gebaseerd is op zelfrapportage,
omdat dit niet betrouwbaar is.
● Alleen haalbaar als personeel positief staat tegenover operante conditionering,
waarbij regelmatige urinecontroles en een budget voor vouchers aanwezig moet zijn
● Het gebruik van een stijgend bekrachtigingsschema
● De lat niet te hoog leggen in het begin omdat dit de effectiviteit tegengaat. Dit is
voornamelijk bij polydrugsgebruik. Ook zullen zij vrijwel nooit een negatief
urinesample inleveren, waardoor ze nooit kans maken op een voucher, dus: andere
doelen stellen. Eerst beginnen met 1 middel en dan verder uitbreiden en/of minderen
i.p.v. stoppen.
● Niet abrupt stoppen met de beloningen, maar dit langzaam aan afbouwen, anders zal
het geen effect hebben.
Gedragstherapeutische relatietherapie
● Vaak is het zo dat als 1 of beide partners doet aan middelenmisbruik, de relatie niet
bevredigend is. Ook is het te linken aan huiselijk geweld, verkeerde communicatie en
seksuele disfunctie.
● De effectiviteit van individuele cognitieve gedragstherapie kan negatief beïnvloed
worden door relationele problemen
● Gericht op zelfcontrolemaatregelen en copingvaardigheden om abstinentie te
realiseren en vol te houden + partner leert omgaan met middelengerelateerde
situaties + verbetert relationeel functioneren + verbetert relationeel functioneren in
sociale setting
● Aanpak varieert:
- O’Farrell: Counseling for alcoholics marriages (CALM)
Parallel aan of naderhand van reguliere behandeling voor
alcoholafhankelijkheid en wordt vooral gegeven in een groepssetting
- McCrady: Alcohol Behavioral Couple Treatment (ABCT)
Op zichzelf staande behandeling en is in individuele partnersessies
● Dagelijks nuchterheidscontract opstellen: elke dag op een specifiek tijdstip moet de
patiënt een kort gesprek met de partner aangaan om te vertellen dat hij het middel
die dag niet gaat gebruiken. Ze moeten overeenkomen om zich op alle andere
momenten van de dag te onthouden van enige discussie over het middel. Na het
einde van het gesprek wordt er een positieve uitspraak gemaakt richting elkaar. Vaak
wordt hier antabus aan toegevoegd. Dit wordt dan ingenomen in bijzijn van de
partner.
● Functieanalyse opstellen: speciale nadruk op relationele factoren die trek in
middelengebruik uitlokken of bekrachtigen
, ● Selectieve aandacht van het echtpaar aanpakken: richten op positieve gedragingen
en dit opschrijven. Niet meer richten op negatieve gedragingen. In de sessies wordt
dit richting elkaar uitgesproken
● Positieve interacties initiëren: vriendelijkere bejegening van elkaar en plannen van
leuke gezamenlijke activiteiten. Dit is vaak verminderd door wantrouwen en wrok en
hier moet ook aandacht aan worden gegeven, maar abstinentie wordt bekrachtigend
door een toename van positiviteit
● Communicatietraining: betere wijze van bespreken van problemen door middel van
modelling, terugkoppeling, shaping en rollenspel. Ze leren om actief te luisteren,
empathie te laten blijken, emoties te uiten en assertiviteit te laten merken. Als dit is
toegepast, kunnen ze dit bespreken in specifieke relatieproblemen, zowel in de
sessies als in huiswerkopdrachten.
● Probleemoplossend vermogen verbeteren
● Gezamenlijk bespreken van terugvallen en het opstellen van een
terugvalpreventieplan
- Klinische richtlijnen
● Als de partner niet ondersteunend is of zelf ook problematisch middelen gebruikt, is
de standaardtherapie niet aan te bevelen.
● Bespreek verwachtingen vanuit beiden kanten en beoordeel de behandelmotivatie
van beiden en versterk deze eventueel
● Hoewel niet gebruikelijk, kan het handig zijn om de partners individueel te
interviewen om mogelijke geheimen over gebruik, informatie over voorkomen en
informatie over huiselijk geweld te verkrijgen.
● Als er ambivalentie is, kan er ook beter een individueel gesprek worden gevoerd om
de voor- en nadelen te bespreken, omdat ze zich dan onder druk gezet voelen om
aan de wensen van de partner te voldoen
● Soms hebben partners moeite om hun wrok en wantrouwen onder controle te
houden tijdens de sessies. Als zij niet op een constructieve manier problemen willen
aanpakken, zal de therapie weinig nut hebben en is het beter om het door te zetten
in een individueel behandelaanbod.
Behandeling o.b.v. twaalfstappenprogramma
● Samenwerken van therapie en zelfhulpgroepen zoals AA/NA. Vooral bekend in
Amerika.
● Basisgedachten van twaalfstappenprogramma wordt doorgezet bij de AA/NA. Dit zijn
een aantal principes van geestelijke aard die, indien zij in de levensstijl worden
toegepast, de drankzucht kunnen wegnemen en de alcoholist in staat stellen weer
een gelukkig en nuttig mens te worden
- Alcoholisme is een fysieke, mentale en geestelijke ziekte
- De ziekte is progressief en heeft een biologische of genetische basis
- Psychologische problemen zijn het gevolg en niet de oorzaak van het drinken
- Alcoholisten zijn egocentrisch
- Verlies van spiritualiteit staat centraal in de oorzaak van alcoholisme
● Zelfhulpgroepen bieden het twaalfstappenprogramma, regelmatige
groepsbijeenkomsten en andere hulp voor personen die herstellende zijn van
problematisch middelengebruik
● Managed care: behandelaren mogen minder tijd spenderen aan patiënten om ook
ruimte te nemen voor anderen, waardoor doorsturen naar een AA/NA bevordelijk is.
A. kennis van lesstof thema verkeer wordt getoetst met 5 MC vragen
B. kennis van lesstof thema hulpverlening en justitie wordt getoetst met 10 MC vragen
C. analyse van een documentaire gericht op visievorming. Tijdens het kijken van een
documentaire ontvang je open vragen om daarmee een professionele analyse te
kunnen geven aan de hand van de in de les behandelde stof/concepten. Pas tijdens
de toets wordt bekendgemaakt welke documentaire/beeldmateriaal bekeken wordt.
● Afkortingen hoef je niet uit je hoofd te leren!
Alcohol en drugsverslaving - Emmelkamp
Narratieve benadering
Is niet zomaar inzetbaar. Het is een onderliggende beweging die je kan krijgen bij
hulpverlening. Het gaat over je levensverhaal. Je geeft betekenis aan je gebeurtenissen en
ervaringen. Aan de hand van dit verhaal ga je in gesprek. Dit is cliëntgericht en essentieel
voor je persoonlijke herstel. Dit kan dynamisch zijn; je leert steeds ‘makkelijker’ te vertellen.
De vraag is of er een rode draad is, of dat het losse concepten zijn. Ook is de vraag of er
demoralisatie is (normatieve self-control; gedrag in overeenstemming met wie je wilt zijn) en
of je je verslaving erkent. De narratieve benadering zorgt voor een goede alliantie. Dit moet
je niet doen bij de intake.
● Vraag toets: wat is het doel van de intake: niet zoveel mogelijk informatie
verzamelen! wel ernstscore bepalen; zorgen dat er de juiste hulp wordt bepaald
Zelfhulpgroepen
Er zijn een aantal belangrijke onderdelen: je luistert naar de ander, je velt geen oordeel, het
is motiverend/hoopgevend, het biedt een sociaal netwerk en biedt zingeving. Dit is een vorm
van complementaire zorg: deelname aan AA als aanvulling op de normale behandeling.
Zelfhulpgroepen zijn gebaseerd op vrijwilligheid. Het is gericht op het ziektemodel, naar je
dieptepunt gaan. Dit wordt vaak ook gevraagd. Ik ben .. en ik ben verslaafd (erkennen). Er
zitten geen professionals bij. De twaalf stappen van het Minnesota model staan centraal. Het
belangrijkste is dat je hulp ervaart: ik kan het niet alleen.
● Vraag toets: … gaat naar zelfhulpgroepen, wat zijn belangrijke argumenten om
hiermee door te gaan? er wordt echt naar je geluisterd en geen oordeel geveld, het is
motiverend en gebaseerd op vrijwilligheid. Je erkent dat je verslaafd bent en geeft je
over aan hulp.
CRA
Grip krijgen op eigen leven: community reinforcement approach: hoe krijg je weer plezier in
het leven zonder middelengebruik. Je kijkt naar positieve en negatieve effecten en hoe je dit
kunt omzetten in andere activiteiten. Je werkt cliëntgericht. Je betrekt de omgeving om
voldoende steun te hebben waar hij op terug kan vallen. Het is multimodaal: nieuwe leefstijl
ontwikkelen. Deze nieuwe leefstijl moet meer belonend wezen dan het middelengebruik. Er
worden interventies uitgevoerd in directe omgeving waardoor je dit meer belonend maakt en
het belonend effect wordt weggenomen van het middelengebruik.
Werkt via verschillende ingrediënten vanuit 1 behandelaar:
1) Functie analyse
Je maakt een analyse van de functie van gedrag (ofwel gebruik). Je kijkt naar de
negatieve en positieve effecten, met name de positieve effecten op korte termijn. Je
kijkt naar pro-sociaal gedrag. Je kijkt naar positieve triggers, negatieve
, consequenties van pro-sociaal gedrag en positieve consequenties. Pro-sociaal is
bijvoorbeeld kerst: verplicht, dus biedt stress. Hier zit veel ambivalentie: ze willen niet
eenzaam zijn, maar als ze eenmaal wat hebben staan biedt het veel stress. Hierna
kijk je naar wensen, maak je een tevredenheidsanalyse, kijkt naar het ideaalbeeld en
maakt een terugvalanalyse met interne en externe triggers. Het doel is om potentiële
unieke bekrachtigers/copingmechanismen op te sporen.
2) Motiverende gespreksvoering
3) Farmacotherapie
Bijvoorbeeld: disulfiram/refusal/antabus. Dit is een aversie middel dat optioneel
gebruikt wordt om je ziek te maken als je drinkt. Je bent dan de drempel aan het
verhogen.
4) Sobriety sampling
Levenlang anders is een te grote opdracht. In overleg met de cliënt bespreek je een
periode van abstinentie die redelijk, geschikt en haalbaar is.
- Voorbeeld: ik beloof je dat ik nooit meer zal gebruiken: fout! belofte maakt
schuld
- Mens kan ongeveer 3 maanden vooruitkijken
5) Betrekken belangrijke derde
6) Arbeidsreïntegratie
7) ‘Social club’
Bijv. koken met cokegebruikers
8) Sociale en vrijetijdsbesteding
9) Ontspanningstechnieken
10) Training communicatie, middelen weigeren, probleemoplossende
vaardigheden
11) Cognitieve modivatie
12) Systeemtherapie
13) Huisbezoeken
14) Contingency management
Bijv. stickers sparen bij goed gedrag; belonen van gewenst gedrag. Je geeft bij
verslaafden natuurlijk geen geld, maar bijv. vouchers. Het moet ook stijgend zijn:
steeds betere beloningen.
Er moet continu gecheckt worden: staat overleven op de voorgrond
Het is belangrijk om de alliantie hoog te houden
Waarom belangrijk om je partner te betrekken?
- Faciliteren van gebruik
- Agressie binnen relatie
- Wantrouwen bespreken
Hulpverlener meerzijdig partijdig zijn
Voorbeeld huiswerk: heb je vandaag waardering uitgesproken naar je partner (compliment,
verrast, tijd besteed aan leuk gesprek etc)
● Waarom: als relatie goed gaat, gaat behandeling ook beter
,Samenvatting 10 pag. 21-5-2025:
Community reinforcement
● Vaak samen met contingency management
● Draagt bij aan volhouden van abstinentie na stoppen van bekrachtiging van
contingency management
● Bevorderen van andere alternatieven dan middelengebruik
● Verandering van levensstijl die productiever en meer bevredigend is
- Klinische richtlijnen
● Moet een effectief volgsysteem hebben die betrouwbare informatie levert over of wel
of geen gewenst gedrag wordt vertoond dat niet gebaseerd is op zelfrapportage,
omdat dit niet betrouwbaar is.
● Alleen haalbaar als personeel positief staat tegenover operante conditionering,
waarbij regelmatige urinecontroles en een budget voor vouchers aanwezig moet zijn
● Het gebruik van een stijgend bekrachtigingsschema
● De lat niet te hoog leggen in het begin omdat dit de effectiviteit tegengaat. Dit is
voornamelijk bij polydrugsgebruik. Ook zullen zij vrijwel nooit een negatief
urinesample inleveren, waardoor ze nooit kans maken op een voucher, dus: andere
doelen stellen. Eerst beginnen met 1 middel en dan verder uitbreiden en/of minderen
i.p.v. stoppen.
● Niet abrupt stoppen met de beloningen, maar dit langzaam aan afbouwen, anders zal
het geen effect hebben.
Gedragstherapeutische relatietherapie
● Vaak is het zo dat als 1 of beide partners doet aan middelenmisbruik, de relatie niet
bevredigend is. Ook is het te linken aan huiselijk geweld, verkeerde communicatie en
seksuele disfunctie.
● De effectiviteit van individuele cognitieve gedragstherapie kan negatief beïnvloed
worden door relationele problemen
● Gericht op zelfcontrolemaatregelen en copingvaardigheden om abstinentie te
realiseren en vol te houden + partner leert omgaan met middelengerelateerde
situaties + verbetert relationeel functioneren + verbetert relationeel functioneren in
sociale setting
● Aanpak varieert:
- O’Farrell: Counseling for alcoholics marriages (CALM)
Parallel aan of naderhand van reguliere behandeling voor
alcoholafhankelijkheid en wordt vooral gegeven in een groepssetting
- McCrady: Alcohol Behavioral Couple Treatment (ABCT)
Op zichzelf staande behandeling en is in individuele partnersessies
● Dagelijks nuchterheidscontract opstellen: elke dag op een specifiek tijdstip moet de
patiënt een kort gesprek met de partner aangaan om te vertellen dat hij het middel
die dag niet gaat gebruiken. Ze moeten overeenkomen om zich op alle andere
momenten van de dag te onthouden van enige discussie over het middel. Na het
einde van het gesprek wordt er een positieve uitspraak gemaakt richting elkaar. Vaak
wordt hier antabus aan toegevoegd. Dit wordt dan ingenomen in bijzijn van de
partner.
● Functieanalyse opstellen: speciale nadruk op relationele factoren die trek in
middelengebruik uitlokken of bekrachtigen
, ● Selectieve aandacht van het echtpaar aanpakken: richten op positieve gedragingen
en dit opschrijven. Niet meer richten op negatieve gedragingen. In de sessies wordt
dit richting elkaar uitgesproken
● Positieve interacties initiëren: vriendelijkere bejegening van elkaar en plannen van
leuke gezamenlijke activiteiten. Dit is vaak verminderd door wantrouwen en wrok en
hier moet ook aandacht aan worden gegeven, maar abstinentie wordt bekrachtigend
door een toename van positiviteit
● Communicatietraining: betere wijze van bespreken van problemen door middel van
modelling, terugkoppeling, shaping en rollenspel. Ze leren om actief te luisteren,
empathie te laten blijken, emoties te uiten en assertiviteit te laten merken. Als dit is
toegepast, kunnen ze dit bespreken in specifieke relatieproblemen, zowel in de
sessies als in huiswerkopdrachten.
● Probleemoplossend vermogen verbeteren
● Gezamenlijk bespreken van terugvallen en het opstellen van een
terugvalpreventieplan
- Klinische richtlijnen
● Als de partner niet ondersteunend is of zelf ook problematisch middelen gebruikt, is
de standaardtherapie niet aan te bevelen.
● Bespreek verwachtingen vanuit beiden kanten en beoordeel de behandelmotivatie
van beiden en versterk deze eventueel
● Hoewel niet gebruikelijk, kan het handig zijn om de partners individueel te
interviewen om mogelijke geheimen over gebruik, informatie over voorkomen en
informatie over huiselijk geweld te verkrijgen.
● Als er ambivalentie is, kan er ook beter een individueel gesprek worden gevoerd om
de voor- en nadelen te bespreken, omdat ze zich dan onder druk gezet voelen om
aan de wensen van de partner te voldoen
● Soms hebben partners moeite om hun wrok en wantrouwen onder controle te
houden tijdens de sessies. Als zij niet op een constructieve manier problemen willen
aanpakken, zal de therapie weinig nut hebben en is het beter om het door te zetten
in een individueel behandelaanbod.
Behandeling o.b.v. twaalfstappenprogramma
● Samenwerken van therapie en zelfhulpgroepen zoals AA/NA. Vooral bekend in
Amerika.
● Basisgedachten van twaalfstappenprogramma wordt doorgezet bij de AA/NA. Dit zijn
een aantal principes van geestelijke aard die, indien zij in de levensstijl worden
toegepast, de drankzucht kunnen wegnemen en de alcoholist in staat stellen weer
een gelukkig en nuttig mens te worden
- Alcoholisme is een fysieke, mentale en geestelijke ziekte
- De ziekte is progressief en heeft een biologische of genetische basis
- Psychologische problemen zijn het gevolg en niet de oorzaak van het drinken
- Alcoholisten zijn egocentrisch
- Verlies van spiritualiteit staat centraal in de oorzaak van alcoholisme
● Zelfhulpgroepen bieden het twaalfstappenprogramma, regelmatige
groepsbijeenkomsten en andere hulp voor personen die herstellende zijn van
problematisch middelengebruik
● Managed care: behandelaren mogen minder tijd spenderen aan patiënten om ook
ruimte te nemen voor anderen, waardoor doorsturen naar een AA/NA bevordelijk is.
