Deel 1: Leerpsychologie en Cognitieve Gedragstherapie – Volledig Overzicht
van Theorieën, Modellen en Toepassingen | Samenvatting voor Studenten
Psychologie & CGT-Professionals
Leren
duurzame gedragsverandering
- doel = betere afstemming op omgeving, verandering
toe te schrijven aan ervaring met event in omgeving die gerelateerd zijn aan dat gedrag
3 types leren
1. Habituatie/sensitisatie
2. Klassieke conditionering
3. Operante conditionering
Prikkelrelaties (4)
1. R-O associatie
2. S-R associatie (wet van Thorndike)
3. S-O associatie
4. S(R-O) associatie
Operante conditionering
Situatie waarin optreden van OP afhankelijk van gedrag organisme: controle over
prikkel(veranderingen) in omgeving!
- Positieve vs negatieve bekrachtiging vs straf
- Free-operant method van Skinner
- Belang van onmiddellijke bekrachtiging
Aversieve (vrees-)conditionering
geconditioneerde suppressie (operante fase,
vreesconditionering, impact meten met suppressieratio)
Appetitieve conditionering
autoshaping, sign-tracking (duif, voederbakje en lampje),
goal-tracking
Klassieke conditionering
Ervaring met relatie tussen 2 prikkels/events, waarbij relatie onafhankelijk voorkomt van
gedrag organisme ➔ niet alles gebeurt random, in onze wereld zijn er correlaties,
voorspelbaarheid
Habituatie/sensitisatie
,herhaalde ervaring met prikkel an sich
- Ongeconditioneerd gedrag verandert ifv herhaalde aanbieding prikkel
- Afname vs toename sterkte/probabiliteit respons tgv herhaalde aanbieding
2 Factoren die leren beïnvloeden
1. Latente inhibitie
2. Selectieve VP-OP associaties
Latente inhibitie
(gebrek aan) vertrouwdheid met VP
Selectieve VP-OP associaties
2 groepen smaak tijdens eten en AV-prikkel, gevolgd
door schok of misselijkheid ➔ bij de ene groep leidt enkel AV prikkel tot minder likken
(schok-groep), bij de andere groep enkel de smaak
Delayed conditioning situatie
VP gevolgd door OP, OP volgt op VP (nooit alleen)
- Betrouwbare informatie over OP, perfecte predictor hier
- Perfecte statistische contingentie
Blocking-effect
tijdruimtelijke continguïteit géén voldoende voorwaarde klassieke
conditionering ➔ prikkel moet niet enkel informatief zijn, maar ook nieuw/neutraal (niet-
redundant)
Inhibitorische conditionering
VP wordt signaal voor afwezigheid ( aanwezigheid)
OP, die op basis van andere cues wel verwacht wordt (vb. contextcues)
Geconditioneerde inhibitie: 4 kenmerken
1. Inhibitorische conditionering
2. Nuttig in therapeutische context
3. Standaardprocedure: A➔OP, A+B➔geen OP (A = excitator, B = geconditioneerde
inhibitor)
4. Negatieve VP-OP-contingentie
2 centrale vragen die een theorie over bekrachtiging
1. Wat maakt iets tot een bekrachtiger?
a. Vraag naar identiteit van bekrachtigers
b. Vraag naar predictie: wat zal effectieve bekrachtiger zijn?
2. Hoe werkt een bekrachtiger
a. Vraag naar mechanisme van bekrachtiging
, b. Vraag hoe een bekrachtiger de probabiliteit van een operant verhoogt
--> goede theorie moet deze beide vragen kunnen beantwoorden
positieve bekrachtiger (Thorndike)
prikkel die bevredigende toestand teweegbrengt
Operant
handeling die omwille van de outcome (bekrachtiging/straf) zal toe- of afnemen)
law of effect
- Positieve outcome versterkt [S-R] associatie, O zelf wordt niet mee geëncodeerd
- Sterkere S-R relatie zal leiden tot hogere probabiliteit van R (in aanwezigheid van S)
- Maar... gaat niet ver genoeg: hoe kan outcome retro-actief connectie tussen S en R versterken?
➔ onbeantwoord
- beantwoordt hoe vraag, maar niet wat vraag
Hull: Drive-reductie theorie
wat een prikkel bekrachtigend maakt, is de effectiviteit ervan om een behoeftetoestand te reduceren
- Centrale focus = biologische homeostase, het nastreven van biologisch evenwicht
- Bekrachtiger behoudt enkel zijn status van zodra drive aanwezig is
- beantwoordt wat vraag en hoe vraag met law of effect
Deprivatieprocedures
die biologische homeostatische systemen uitdagen, maken sommige prikkels inderdaad automatisch (zonder
training/leren) tot efficiënte bekrachtigers (vb. seks, eten, drinken, warmte)
Primaire bekrachtigers (Hull)
prikkels die vermogen hebben een natuurlijke behoeftetoestand te reduceren
Secundaire bekrachtiger
Prikkels geassocieerd met primaire bekrachtigers
- Reduceren an sich geen biologische behoeftetoestand, maar worden ermee geassocieerd (met primaire
bekrachtiger die wel rechtstreeks drive reduceert) en verwerven zo hun bekrachtigend vermogen
- Voorbeeld: geur (VP) van voedsel (OP)
acquired drives
Lokt drive uit om vrees uit de weg te gaan (= verworven behoeftetoestand)
- Prikkels die verworven behoeftetoestand reduceren, zijn eveneens effectieve bekrachtigers
sensoriële bekrachtiging
bepaalde gedragingen worden in stand gehouden door prikkels die niet als primaire of secundaire
bekrachtiger kunnen worden gezien
Sensoriële deprivatie
brein dat optimaal niveau van input nodig heeft, bij deprivatie is alle stimulatie bekrachtigend
van Theorieën, Modellen en Toepassingen | Samenvatting voor Studenten
Psychologie & CGT-Professionals
Leren
duurzame gedragsverandering
- doel = betere afstemming op omgeving, verandering
toe te schrijven aan ervaring met event in omgeving die gerelateerd zijn aan dat gedrag
3 types leren
1. Habituatie/sensitisatie
2. Klassieke conditionering
3. Operante conditionering
Prikkelrelaties (4)
1. R-O associatie
2. S-R associatie (wet van Thorndike)
3. S-O associatie
4. S(R-O) associatie
Operante conditionering
Situatie waarin optreden van OP afhankelijk van gedrag organisme: controle over
prikkel(veranderingen) in omgeving!
- Positieve vs negatieve bekrachtiging vs straf
- Free-operant method van Skinner
- Belang van onmiddellijke bekrachtiging
Aversieve (vrees-)conditionering
geconditioneerde suppressie (operante fase,
vreesconditionering, impact meten met suppressieratio)
Appetitieve conditionering
autoshaping, sign-tracking (duif, voederbakje en lampje),
goal-tracking
Klassieke conditionering
Ervaring met relatie tussen 2 prikkels/events, waarbij relatie onafhankelijk voorkomt van
gedrag organisme ➔ niet alles gebeurt random, in onze wereld zijn er correlaties,
voorspelbaarheid
Habituatie/sensitisatie
,herhaalde ervaring met prikkel an sich
- Ongeconditioneerd gedrag verandert ifv herhaalde aanbieding prikkel
- Afname vs toename sterkte/probabiliteit respons tgv herhaalde aanbieding
2 Factoren die leren beïnvloeden
1. Latente inhibitie
2. Selectieve VP-OP associaties
Latente inhibitie
(gebrek aan) vertrouwdheid met VP
Selectieve VP-OP associaties
2 groepen smaak tijdens eten en AV-prikkel, gevolgd
door schok of misselijkheid ➔ bij de ene groep leidt enkel AV prikkel tot minder likken
(schok-groep), bij de andere groep enkel de smaak
Delayed conditioning situatie
VP gevolgd door OP, OP volgt op VP (nooit alleen)
- Betrouwbare informatie over OP, perfecte predictor hier
- Perfecte statistische contingentie
Blocking-effect
tijdruimtelijke continguïteit géén voldoende voorwaarde klassieke
conditionering ➔ prikkel moet niet enkel informatief zijn, maar ook nieuw/neutraal (niet-
redundant)
Inhibitorische conditionering
VP wordt signaal voor afwezigheid ( aanwezigheid)
OP, die op basis van andere cues wel verwacht wordt (vb. contextcues)
Geconditioneerde inhibitie: 4 kenmerken
1. Inhibitorische conditionering
2. Nuttig in therapeutische context
3. Standaardprocedure: A➔OP, A+B➔geen OP (A = excitator, B = geconditioneerde
inhibitor)
4. Negatieve VP-OP-contingentie
2 centrale vragen die een theorie over bekrachtiging
1. Wat maakt iets tot een bekrachtiger?
a. Vraag naar identiteit van bekrachtigers
b. Vraag naar predictie: wat zal effectieve bekrachtiger zijn?
2. Hoe werkt een bekrachtiger
a. Vraag naar mechanisme van bekrachtiging
, b. Vraag hoe een bekrachtiger de probabiliteit van een operant verhoogt
--> goede theorie moet deze beide vragen kunnen beantwoorden
positieve bekrachtiger (Thorndike)
prikkel die bevredigende toestand teweegbrengt
Operant
handeling die omwille van de outcome (bekrachtiging/straf) zal toe- of afnemen)
law of effect
- Positieve outcome versterkt [S-R] associatie, O zelf wordt niet mee geëncodeerd
- Sterkere S-R relatie zal leiden tot hogere probabiliteit van R (in aanwezigheid van S)
- Maar... gaat niet ver genoeg: hoe kan outcome retro-actief connectie tussen S en R versterken?
➔ onbeantwoord
- beantwoordt hoe vraag, maar niet wat vraag
Hull: Drive-reductie theorie
wat een prikkel bekrachtigend maakt, is de effectiviteit ervan om een behoeftetoestand te reduceren
- Centrale focus = biologische homeostase, het nastreven van biologisch evenwicht
- Bekrachtiger behoudt enkel zijn status van zodra drive aanwezig is
- beantwoordt wat vraag en hoe vraag met law of effect
Deprivatieprocedures
die biologische homeostatische systemen uitdagen, maken sommige prikkels inderdaad automatisch (zonder
training/leren) tot efficiënte bekrachtigers (vb. seks, eten, drinken, warmte)
Primaire bekrachtigers (Hull)
prikkels die vermogen hebben een natuurlijke behoeftetoestand te reduceren
Secundaire bekrachtiger
Prikkels geassocieerd met primaire bekrachtigers
- Reduceren an sich geen biologische behoeftetoestand, maar worden ermee geassocieerd (met primaire
bekrachtiger die wel rechtstreeks drive reduceert) en verwerven zo hun bekrachtigend vermogen
- Voorbeeld: geur (VP) van voedsel (OP)
acquired drives
Lokt drive uit om vrees uit de weg te gaan (= verworven behoeftetoestand)
- Prikkels die verworven behoeftetoestand reduceren, zijn eveneens effectieve bekrachtigers
sensoriële bekrachtiging
bepaalde gedragingen worden in stand gehouden door prikkels die niet als primaire of secundaire
bekrachtiger kunnen worden gezien
Sensoriële deprivatie
brein dat optimaal niveau van input nodig heeft, bij deprivatie is alle stimulatie bekrachtigend
