Artikelen Systeemtheorie en gezinstherapie
Artikel Bregman (2017) – Milgram en de banaliteit van het kwaad/goede
Stanley Milgram schokexperiment
Deelnemers moesten als ‘leraar’ stroomstoten toedienen aan hun ‘leerling’ (in
werkelijkheid een medewerker van Milgram) die in een andere ruimte zat. De schok zou
zogenaamd steeds erger worden. In zijn experiment ging iedereen door tot 315 volt
(genoeg om een mens te doden) en 65% ging door tot het uiterste (450 volt). Dit allemaal
omdat het hen werd opgedragen.
De banaliteit van het kwaad
Milgram presenteerde zijn onderzoek als verklaring voor de Holocaust en dit had een
toevallige timing aangezien op dat moment ook Adolf Eichmann terecht stond voor het
verantwoordelijk zijn voor het transport van miljoenen joden. Een belangrijke journalist
hierbij was Hannah Arendt, een joodse filosoof. Arendt schreef dat Eichmann geen
monster was, maar dat hij net zo gewoon en normaal was als alle mannen in Milgrams
lab. Ze noemde het de banaliteit van het kwaad.
Inmiddels komen wetenschappers met andere interpretaties van Milgrams experimenten
De waarheid achter de schokmachine
Pas in de laatste drie dagen van het experiment van Milgram beseft Milgram dat hij beeld
mist, daarom toen een verborgen camera neergezet. Er was 1 man die echt zich perfect
gedroeg in de ogen van Milgram, dat was Prozi. Milgram maakte er een soort film van.
Maar Milgram had niet 1 variant van zijn experiment, maar 23 en de resultaten
verschilden. Milgram heeft alleen over die variant gerapporteerd waarbij de resultaten zo
gunstig mogelijk waren. Als je alle andere varianten ook meeneemt dan blijkt juist dan
57% van de deelnemers ongehoorzaam was.
Al Milgrams voorbereidingen waren erop gericht hen te laten gehoorzamen, hij wilde dus
dat mensen gingen gehoorzamen om zo verontrustende waarheden over de mensen naar
buiten te brengen en z’n carrière een boost te geven, terwijl het dus van alle kanten
beïnvloed werd.
Vroeger kreeg Milgram ook al kritiek op zijn experiment, maar dat ging niet over de
uitkomst, maar over de ethische aspecten. Deze kritiek paste eigenlijk precies bij het
beeld dat Milgram wilde schetsen.
In 1973 werden de richtlijnen voor experimenten aangescherpt niemand kon Milgrams
onderzoek nog herhalen waardoor inhoudelijke kritiek lastig werd.
Hij had ook nog een geheime variant van zijn experiment, namelijk dat vrienden en
familie het bij elkaar moesten doen. Nog een geheim dat Milgram had was dat hij
ongeveer 600 deelnemers ook ná het experiment niet had verteld dat de schokken nep
waren. Deze mensen leefden dus met het idee iemand pijn te hebben gedaan.
Nieuw onderzoek naar het experiment
Alex Haslam en Stephen Reicher hadden vijftig jaar later een andere verklaring, zij zeiden
dat de deelnemers de schok uitdeelden uit liefde voor de wetenschap. De
experimenten gingen niet over gehoorzaamheid zeiden ze, maar over verleiding en
misleiding, over overtuiging en engagement. De deelnemers kwamen natuurlijk heel
behulpzaam binnen en wilden graag iets bijdragen aan het onderzoek en Milgram heeft
daar gebruik van gemaakt. Ze deden het kwade omdat ze dachten dat ze het goede
deden (als je maar hard genoeg aan mensen trekt/manipuleert). Maar daarbij komt wel
dat dit niet zomaar gaat het kwaad ligt niet aan de oppervlakte, maar moet met veel
moeite omhooggehaald worden (en er komt zeker ook veel twijfel en aarzeling bij kijken).
Het kwaad moet zich vermommen als het goede.
1
, Adolf Eichmann
Milgram volgde zijn proces op de voet. Eichmann was door allerlei psychologen
onderzocht maar die vonden hem eigenlijk ‘normaler dan normaal’. Eichmann kwam
symbool te staan voor het kwaad in ieder van ons. ‘Het probleem met Eichmann’
schreef Hannah Arendt zoveel mensen lijken op hem en dat terwijl ze juist zo normaal
zijn. In de afgelopen jaren zijn historici tot een andere verklaring gekomen Eichmann
handelde niet gedachteloos, maar juist uit overtuiging. Hij deed het kwade omdat hij
dacht dat het het goede was. De Holocaust was dus ook niet uitgevoerd door mensen die
een soort robots waren en bevelen uitvoerden, maar het was juist iets waar naartoe
gewerkt was. Auschwitz was het einde van een proces waarin het kwaad stapje voor
stapje steeds normaler was geworden.
Hannah Arendt
Zij was het eigenlijk helemaal niet eens met wat Milgram zei en met zijn experimenten.
Dat mensen dit verkeerd hebben opgevat was gewoon miscommunicatie. Ze schreef bv
dat ze vond dat Eichmann niet nadacht, maar denken was voor haar niet alleen iets
analyseren, maar het ging bij haar over inleven. Eichmann was volgens haar
gedachteloos en hiermee bedoelde ze dat hij geen empathie had. Arendt geloofde dat de
mens in essentie goed is en Eichmann was een soort meeloper volgens haar.
Oud geloof
Van oudsher zijn de grootste denkers het er eigenlijk over eens. De mens is onbekwaam
tot enig goed en juist geneigd tot al het kwaad. Milgram werd vooral beroemd omdat hij
bewijs leverde bij dit oude geloof. Hij vertelde iets wat mensen graag wilden geloven.
Waar kan dit vandaan komen gemakzucht, het is een soort geruststelling voor als je
wel dingen doet die niet goed zijn.
Maar volgens Bregman hebben we twee benen, een goede en een kwade en het is dan
gewoon een kwestie van welk been je traint. Je hebt een keuze. Maar uiteindelijk gaat het
erom wat je gelooft over de menselijke natuur. Als je gelooft dat mensen van nature goed
zijn dan zal dat blijken en als je gelooft dat mensen van nature kwaad zijn zal dat ook
werkelijkheid worden.
Je hebt een keuze
Je kunt ervoor kiezen je te verzetten tegen het kwaad, zoals ook veel van de deelnemers
van Milgrams experiment deden. Psycholoog Hollander deed hier een analyse van en
ontdekte dat eigenlijk al die deelnemers gebruikmaakten van emapthie en verzet. De
personen die zich tegen het kwaad konden verzetten gebruikten deze tactieken het
meest. Dit is goed nieuws want je kunt jezelf hierin trainen.
Denemarken
Er was in 1943 1 man genaamd Georg Ferdinand Duckwitz (in een nazi uniform) die bij de
leiding vd Sociaal Democratische Partij is binnengekomen en ze heeft gewaarschuwd dat
er Duitse schepen zouden komen die alle Joodse mensen in het land mee zouden nemen
naar een onbekende bestemming. Dit kwam als een hele grote schok voor de mensen in
Denemarken. Discriminerende wetten waren er nog niet geweest, Jodenster nog niet en
joodse bezittingen waren nog niet in beslag genomen. Door de waarschuwing van Georg
konden bijna alle joodse mensen in Denemarken al vluchten voordat ze meegenomen
zouden worden.
De banaliteit van het goede
Er zijn verschillende verklaringen voor dat Denemarken zo goed wegkwam. Bijvoorbeeld
dat de bezetting daar milder was dan in Nederland. Maar 1 verklaring springt eruit en dat
is die dat joodse mensen optijd hebben kunnen vluchten door de waarschuwing van
Georg. Het hele land werkte samen en ze beroepten zich op het humanisme. Het Deense
verzet werd zo besmettelijk dat zelfs Hitlers trouwste volgelingen begonnen te twijfelen
of ze het goede deden.
Dus, verzet heeft zin. Empathie is besmettelijk. Het goede heeft altijd een kans.
2
Artikel Bregman (2017) – Milgram en de banaliteit van het kwaad/goede
Stanley Milgram schokexperiment
Deelnemers moesten als ‘leraar’ stroomstoten toedienen aan hun ‘leerling’ (in
werkelijkheid een medewerker van Milgram) die in een andere ruimte zat. De schok zou
zogenaamd steeds erger worden. In zijn experiment ging iedereen door tot 315 volt
(genoeg om een mens te doden) en 65% ging door tot het uiterste (450 volt). Dit allemaal
omdat het hen werd opgedragen.
De banaliteit van het kwaad
Milgram presenteerde zijn onderzoek als verklaring voor de Holocaust en dit had een
toevallige timing aangezien op dat moment ook Adolf Eichmann terecht stond voor het
verantwoordelijk zijn voor het transport van miljoenen joden. Een belangrijke journalist
hierbij was Hannah Arendt, een joodse filosoof. Arendt schreef dat Eichmann geen
monster was, maar dat hij net zo gewoon en normaal was als alle mannen in Milgrams
lab. Ze noemde het de banaliteit van het kwaad.
Inmiddels komen wetenschappers met andere interpretaties van Milgrams experimenten
De waarheid achter de schokmachine
Pas in de laatste drie dagen van het experiment van Milgram beseft Milgram dat hij beeld
mist, daarom toen een verborgen camera neergezet. Er was 1 man die echt zich perfect
gedroeg in de ogen van Milgram, dat was Prozi. Milgram maakte er een soort film van.
Maar Milgram had niet 1 variant van zijn experiment, maar 23 en de resultaten
verschilden. Milgram heeft alleen over die variant gerapporteerd waarbij de resultaten zo
gunstig mogelijk waren. Als je alle andere varianten ook meeneemt dan blijkt juist dan
57% van de deelnemers ongehoorzaam was.
Al Milgrams voorbereidingen waren erop gericht hen te laten gehoorzamen, hij wilde dus
dat mensen gingen gehoorzamen om zo verontrustende waarheden over de mensen naar
buiten te brengen en z’n carrière een boost te geven, terwijl het dus van alle kanten
beïnvloed werd.
Vroeger kreeg Milgram ook al kritiek op zijn experiment, maar dat ging niet over de
uitkomst, maar over de ethische aspecten. Deze kritiek paste eigenlijk precies bij het
beeld dat Milgram wilde schetsen.
In 1973 werden de richtlijnen voor experimenten aangescherpt niemand kon Milgrams
onderzoek nog herhalen waardoor inhoudelijke kritiek lastig werd.
Hij had ook nog een geheime variant van zijn experiment, namelijk dat vrienden en
familie het bij elkaar moesten doen. Nog een geheim dat Milgram had was dat hij
ongeveer 600 deelnemers ook ná het experiment niet had verteld dat de schokken nep
waren. Deze mensen leefden dus met het idee iemand pijn te hebben gedaan.
Nieuw onderzoek naar het experiment
Alex Haslam en Stephen Reicher hadden vijftig jaar later een andere verklaring, zij zeiden
dat de deelnemers de schok uitdeelden uit liefde voor de wetenschap. De
experimenten gingen niet over gehoorzaamheid zeiden ze, maar over verleiding en
misleiding, over overtuiging en engagement. De deelnemers kwamen natuurlijk heel
behulpzaam binnen en wilden graag iets bijdragen aan het onderzoek en Milgram heeft
daar gebruik van gemaakt. Ze deden het kwade omdat ze dachten dat ze het goede
deden (als je maar hard genoeg aan mensen trekt/manipuleert). Maar daarbij komt wel
dat dit niet zomaar gaat het kwaad ligt niet aan de oppervlakte, maar moet met veel
moeite omhooggehaald worden (en er komt zeker ook veel twijfel en aarzeling bij kijken).
Het kwaad moet zich vermommen als het goede.
1
, Adolf Eichmann
Milgram volgde zijn proces op de voet. Eichmann was door allerlei psychologen
onderzocht maar die vonden hem eigenlijk ‘normaler dan normaal’. Eichmann kwam
symbool te staan voor het kwaad in ieder van ons. ‘Het probleem met Eichmann’
schreef Hannah Arendt zoveel mensen lijken op hem en dat terwijl ze juist zo normaal
zijn. In de afgelopen jaren zijn historici tot een andere verklaring gekomen Eichmann
handelde niet gedachteloos, maar juist uit overtuiging. Hij deed het kwade omdat hij
dacht dat het het goede was. De Holocaust was dus ook niet uitgevoerd door mensen die
een soort robots waren en bevelen uitvoerden, maar het was juist iets waar naartoe
gewerkt was. Auschwitz was het einde van een proces waarin het kwaad stapje voor
stapje steeds normaler was geworden.
Hannah Arendt
Zij was het eigenlijk helemaal niet eens met wat Milgram zei en met zijn experimenten.
Dat mensen dit verkeerd hebben opgevat was gewoon miscommunicatie. Ze schreef bv
dat ze vond dat Eichmann niet nadacht, maar denken was voor haar niet alleen iets
analyseren, maar het ging bij haar over inleven. Eichmann was volgens haar
gedachteloos en hiermee bedoelde ze dat hij geen empathie had. Arendt geloofde dat de
mens in essentie goed is en Eichmann was een soort meeloper volgens haar.
Oud geloof
Van oudsher zijn de grootste denkers het er eigenlijk over eens. De mens is onbekwaam
tot enig goed en juist geneigd tot al het kwaad. Milgram werd vooral beroemd omdat hij
bewijs leverde bij dit oude geloof. Hij vertelde iets wat mensen graag wilden geloven.
Waar kan dit vandaan komen gemakzucht, het is een soort geruststelling voor als je
wel dingen doet die niet goed zijn.
Maar volgens Bregman hebben we twee benen, een goede en een kwade en het is dan
gewoon een kwestie van welk been je traint. Je hebt een keuze. Maar uiteindelijk gaat het
erom wat je gelooft over de menselijke natuur. Als je gelooft dat mensen van nature goed
zijn dan zal dat blijken en als je gelooft dat mensen van nature kwaad zijn zal dat ook
werkelijkheid worden.
Je hebt een keuze
Je kunt ervoor kiezen je te verzetten tegen het kwaad, zoals ook veel van de deelnemers
van Milgrams experiment deden. Psycholoog Hollander deed hier een analyse van en
ontdekte dat eigenlijk al die deelnemers gebruikmaakten van emapthie en verzet. De
personen die zich tegen het kwaad konden verzetten gebruikten deze tactieken het
meest. Dit is goed nieuws want je kunt jezelf hierin trainen.
Denemarken
Er was in 1943 1 man genaamd Georg Ferdinand Duckwitz (in een nazi uniform) die bij de
leiding vd Sociaal Democratische Partij is binnengekomen en ze heeft gewaarschuwd dat
er Duitse schepen zouden komen die alle Joodse mensen in het land mee zouden nemen
naar een onbekende bestemming. Dit kwam als een hele grote schok voor de mensen in
Denemarken. Discriminerende wetten waren er nog niet geweest, Jodenster nog niet en
joodse bezittingen waren nog niet in beslag genomen. Door de waarschuwing van Georg
konden bijna alle joodse mensen in Denemarken al vluchten voordat ze meegenomen
zouden worden.
De banaliteit van het goede
Er zijn verschillende verklaringen voor dat Denemarken zo goed wegkwam. Bijvoorbeeld
dat de bezetting daar milder was dan in Nederland. Maar 1 verklaring springt eruit en dat
is die dat joodse mensen optijd hebben kunnen vluchten door de waarschuwing van
Georg. Het hele land werkte samen en ze beroepten zich op het humanisme. Het Deense
verzet werd zo besmettelijk dat zelfs Hitlers trouwste volgelingen begonnen te twijfelen
of ze het goede deden.
Dus, verzet heeft zin. Empathie is besmettelijk. Het goede heeft altijd een kans.
2
