Samenvatting inleiding sociologie

Inleiding sociologie: literatuur samenvatting
Hoofdstuk 1: Wat is sociologie?
Sociologie kunnen we omschrijven als het systematisch onderzoek van de
menselijke samenleving.
 Centraal staat de sociologisch perspectief/sociologisch verbeeldingskracht.
 Sociologisch perspectief: het specifieke gezichtspunt van sociologie
waarmee in het leven en gedrag van individuen algemene
maatschappelijke patronen zichtbaar worden.

Sociologische verbeeldingskracht
 Het algemene in het bijzondere: de sociologie helpt om in het gedrag
van bepaalde mensen algemene patronen te ontdekken.
 Algemenere patronen ontdekken in specifieke gevallen.
 Elk individu is uniek, maar de wijze waarop de samenleving inhoudelijk van
invloed is op het leven van mensen die tot uiteenlopende categorieën
behoren, kan zeer sterk verschillen
 Het sociologisch perspectief creëert eenheid onder de mensen door
persoonlijke problemen tot maatschappelijke vraagstukken te
transformeren.
 Het ongewone in het bekende: het sociologisch perspectief brengt met
zich mee dat we het bekende idee dat we zelf bepalen hoe ons leven
eruitziet, moeten loslaten voor de in eerste instantie vreemde gedachte
dat de samenleving onze beslissingen en onze ervaringen beïnvloed.
 Ter discussie stellen van wat wij als normaal beschouwen.

Durkheim verklaarde verschillen van mensen in termen van sociale integratie.
Mensen met sterke sociale banden zullen minder gauw tot zelfdoding overgaan
dan mensen met zwakke sociale banden.
 Sterke sociale banden= minder zelfdoding
 Durkheim: in het gedrag van afzonderlijke individuen kunnen we algemene
sociologische patronen ontdekken.

Opkomst van de sociologie
Een relatief jonge wetenschap dat zich eind 19 e eeuw begon te ontwikkelen.
 Met name door invloed van grote sociale veranderingen en processen:
 Industrialisering; Verwijst naar het proces waarbij een
samenleving zich ontwikkelt van een agrarische en ambachtelijke
economie naar een economie gebaseerd op industrie en machinale
productie.
 Urbanisatie: groei van steden.
 Democratisering; politieke veranderingen.

Mondiaal of globaal perspectief; Het bestuderen van e wereld in zijn geheel
en de plaats die onze samenleving daarin neemt.
 Hoge-inkomenslanden; de rijkste landen met de hoogste algemene
levensstandaard.
 Middeninkomenslanden: landen met een levenstandaard die we, als we
de wereld in zijn geheel bekijken, gemiddeld kunnen noemen.
 Lage-inkomenslanden; landen met een lage levensstandaard, waarvan
de meeste inwoners arm zijn.

Denken over de samenleving> klassieke filosofen: China, Griekenland.

,  Om het denken over de samenleving te kunnen beschrijven, introduceerde
August Comte in 1838 de term: sociologie met drie
ontwikkelingsfasen:
1. Theologische fase (tot 1350); mensen gingen ervan uit dat de
samenleving Gods wil tot uitdrukking bracht.
2. Metafysische fase (14e-15e eeuw); door de renaissance werd de
samenleving als natuurlijk en niet als bovennatuurlijk verschijnsel
beschouwd.
3. Wetenschappelijke fase (eind 15e eeuw); wetenschappelijke
benadering.
 Opkomst positivisme; Inzicht verwerven op basis van wetenschappelijk
onderzoek.

Historisch context
 Renaissance (15e – 16e eeuw)
 Ruimte voor empirische wetenschap
 Reformatie (16e eeuw)
 Ruimte voor het individu
 Verlichting
 Vooruitgangsdenken

Modernisering; proces van sociale veranderingen, in gang gezet door
industrialisering.
De Amerikaanse socioloog Peter Berger (1977) onderscheidde vier belangrijke
kenmerken van modernisering:
1. Het verdwijnen van kleine, traditionele gemeenschappen (urbanisering).
2. Uitbreiding individuele keuzemogelijkheden (individualisering).
3. Oriëntatie op toekomst & groeiend tijdsbesef.
4. Grotere sociale diversiteit.

Modernisering en grote denkers
 Tönnies:
 Gemeinschaft; mensen in de westerse samenlevingen voelden zich
langzamerhand ontheemd, omdat de meeste sociale betrekkingen
tussen mensen op eigenbelang zijn gebaseerd.
 Gesellschaft; mensen vreemden voor elkaar zijn en elkaar op
straat negeren.
 Durkheim
 Mechanische solidariteit; leden van de samenleving zien elkaar
als gelijken, verrichten dezelfde werkzaamheden en horen bij elkaar.
 Organische solidariteit; de wederzijdse afhankelijkheid van
mensen die gespecialiseerde arbeid verrichten.
 Anomie; Een situatie waarin een samenleving het individu weinig
morele richtlijnen te bieden heeft.
 Weber
 Rationalisering; verwijst naar het proces waarbij traditionele,
irrationele, of niet-efficiënte praktijken, overtuigingen, en structuren
worden vervangen door meer systematische, logische, en efficiënte
methoden.
 Bureaucratisering; verwijst naar het proces waarbij organisaties,
instellingen en samenlevingen steeds meer worden gestructureerd
volgens bureaucratische principes. Dit omvat het gebruik van
formele regels, procedures, hiërarchieën en gespecialiseerde taken

,  Onttovering; verwijst naar het proces waarbij de wereld steeds
meer wordt ontdaan van magie, mysterie en religieuze betekenis, en
wordt vervangen door een rationele, wetenschappelijke en seculiere
kijk op de wereld.
 Marx
 Kapitalisme; is een economisch systeem gebaseerd op winst.
 Simmel
 Urbanisering; het proces waarbij een groeiend aantal mensen in
steden gaat wonen, wat resulteert in de groei en ontwikkeling van
stedelijke gebieden.
 Sociale veranderingen als katalysator voor sociologische
ontwikkelingen.

De invloed van minderheiden
 Grote drie/vier witte mannen:
 Maatschappelijke situatie gereflecteerd in wetenschap
 Lang weinig oog voor bijdrage minderheden maar
 Harriet Martineau (VK), Jane Addams (VS)
 William Du Bois, Ida Wells Barnett (VS).

Hoofdvragen van de sociologie.
1. Sociale (wan)orde, Durkheim.
 Wat houdt de samenleving bij elkaar?
2. Sociale (on)gelijkheid, Marx.
 Hoe worden schaarse en begeerde zaken verdeeld?
3. Proces van rationalisering, Weber.
 Waarom voltrekken rationaliseringsprocessen verschillende mate in
verschillende samenleving?
4. Identiteit en interactie, Simmel
 Hoe beïnvloeden maatschappelijke verhoudingen identiteit van
individuen en groepen?

Analyseniveaus
 Macro
 Focus op samenleving als geheeld
 Totaalbeeld van sociale structuren in de samenleving.
 Meso
 Focus op ‘middelgrote’ analyse-eenheden
 Groepen
 Micro
 Focus op individuen
 Interacties

Hoofdstuk 2: Sociologische theorieën en methoden
Op basis van de theorie van Durkheim kunnen we voorspellen dat leden van
groepen die weinig samenhang kennen, eerder geneigd tot zelfmoord.

Sociologen die zich met theorievorming bezighouden worden met drie
fundamentele vragen geconfronteerd:
1. Wat moeten we onderzoeken?
2. Hoe moeten de gegevens die een onderzoek oplevert aan elkaar
gerelateerd worden?
3. Hoe kunnen we de gegevens duiden?

, Sociologen volgen bij het beantwoorden van deze vragen verschillende
benaderingen:
 Theoretische benadering; geeft aan welk fundamenteel beeld men
hanteert over de samenleving.
 Theoretisch perspectief
 Paradigma; is een algemeen geaccepteerde set van overtuigingen,
aannames, waarden
 Alle drie een fundamenteel beeld van de samenleving dat als richtlijn dient
voor theorie en onderzoek.

Theorie; een stelsel van uitspraken die met elkaar samenhangen.
 Verklaart de sociale werkelijkheid
 Toetsbaar door middel van onderzoek.

Sociologische perspectieven
Het structureel functionalisme; een theorievormend kader waarin de
samenleving als een complex systeem wordt gezien en waarvan de
samenwerking tussen de verschillende delen van het systeem solidariteit en
stabiliteit bevordert.
 Focus op; sociale structuur, sociale functies.
 Hoofdpersonen; Comte, Durkheim, Spencer, Parsons.
 Comte wees op de noodzaak van het bewaren van de eenheid in een
samenleving, met name in een periode waarin veel tradities
verdwijnen.
 Durkheim baseert zich ook op deze benadering.
 Spencer vergeleek de maatschappij met het menselijk lichaam: het
skelet, de spierenen de organen dragen ertoe bij dat het organisme
als geheel blijft functioneren.
 Merton wees erop dat elke sociale structuur waarschijnlijk vele
functies kent, waarvan sommige meer in het oog springen dan
andere.
o Manifeste functie; de onderkende en beoogde gevolgen van een
sociaal patroon.
o Latente functies; de niet-onderkende en niet-bedoelde gevolgen
van een sociaal patroon.
o Sociale disfuncties; sociale patronen die het functioneren van de
samenleving kunnen verstoren.

Kritiek voor het structureel functionalisme
 Analyseniveau= macro
 Maatschappelijk beeld: consensus (verwijst naar een algemene
overeenstemming of eenheid van denken tussen individuen, groepen of
entiteiten over een bepaald onderwerp of kwestie).
 Kritiek; conservatief, geen oog voor conflicten en problemen, gebruik van
algemene categorieën.

Conflictbenadering
Tak van de sociologie waarin de samenleving als een arena van ongelijkheid
wordt gezien.
 Samenleving wordt gezien als een constant strijdtoneel.
 Arena van ongelijkheid (conflicten en veranderingen)
 Hoofdpersonen; Marx, Engels, Chambliss, Dahrendorf.
Waar het structureel functionalisme het accent legt op solidariteit, richt deze
stroming zich op de wijze waarop factoren als sociale klasse, etniciteit, sekse,