Neuropsychologie hc 4: enerzijds, anderzijds, wederzijds: hemisferische specialisatie
Splitbrain patiënten: corpus callosum doorgesneden -> hemisferen zijn niet
meer goed in samenspraak
Twee helften: structureel
- Visueel- motorisch hebben rechts en links verschillende taken, verder
werken ze altijd samen
- Neuroanatomisch vrij symmetrisch, alleen kleine verschillen (zie
figuur). Ook zie je links bijv. wat meer dendritische vertakkingen in de
taalgebieden.
- Functioneel lijkt het zich aan te hebben gepast naar de omgeving &
het lichaam – duidelijke contralaterale organisatie van visus en
motoriek, snelle oriëntatie op prikkels aan de linkerzijde door ernaar toe te draaien.
Cerebrale dominantie (Corballis) onjuist model
- Links-rechts verschillen minder dan voor-achter
- Corballis stelde zich de vraag: waarom hebben we hemisferische verschillen/ waarom is er
asymmetrie in functie?
- Hij stelde dat het voor “hogere cognitieve functies” (werktuiggebruik, taal) efficiënter om 1
hersenhelft te laten sturen.
- Bewegingsplanning -> linker hersenhelft Sneeuwbal effect: taal ook ontwikkeld in de linker
hersenhelft
- Taal is de basis voor ons “denken” dus linker hemisfeer is de dominante hemisfeer =
cerebrale dominantie theorie
- Heb je als kind een probleem met analyse? Dan ben je niet voldoende gelateraliseerd …
onzin beide hemisferen doen altijd mee bij iedere taak en de overeenkomsten tussen de
hemisferen zijn veel groter dan de verschillen. Bovendien is de site minstens zo belangrijk als
de side.
Unilaterale beschadiging
- Primair: hemiplegie (motorcortex), hemianopsie (blind veld: visuele
cortex)
- Hogere orde: afasie (taal is links gelateraliseerd), apraxie (moeite met
bewegingsplanning), neglect (negeren van een zijde)
Taal (links gespecialiseerd)
- Uitdagend om alle verschillende taalfuncties, zoals vastgesteld met
psychologisch onderzoek te koppelen aan hersenstructuren.
- De eerste hints die we hebben komen met name van afasie patiënten.
- Hoewel de kennis over het taalsysteem ver voorbij dit klassieke model gaat wil ik er als bw-er
niet te veel verder er op in gaan. (lees eventueel het boek maar).
- Aantal belangrijke taalgebieden: Broca, Wernicke en verbinding (arcuate fasciculus) ertussen.
- Niet alle Broca laesies leiden tot afasie. Patiënten met specifieke Broca afasie hebben vaak
ook schade aan de nabijgelegen insula.
- Zelfde geldt voor Wernicke: je krijgt pas een flinke afasie als ook de onderliggende en
omliggende structuren verstoord zijn.
, Afasie
- Broca afasie: o.a. taalexpressie probleem (spraak), moeite met woorden vinden. Motorisch
probleem (spreekvaardigheid) ook taalfunctioneel probleem: agrammatisme: onderwerp en
lijdend voorwerp niet kunnen onderscheiden
- Wernicke afasie: taalbegrip: snappen van taal, kunnen wel vloeiend taal produceren, maar de
betekenis van de woorden past niet, begrijpen van gesproken taal van anderen is ook
moeilijk. Semantische parafrasie. Spraak van de patiënt klinkt goed maar is betekenisloos
- Dubbele dissociatie: ene kan wel begrijpen maar niet uitspreken, de ander kan wel
uitspreken maar niet begrijpen
- Conductie afasie: disconnectie syndroom, geen goeie transmissie in de witte stof van arcuate
fasciculus. Kan niet nazeggen, wel zelf dingen produceren en begrijpen. Kunnen hun eigen
fouten horen maar niet herstellen, problemen met herhalen, spontane spraak gaat niet
fantastisch.
Broca-Wernicke onderscheid noemen we een dubbele dissociatie van structuurfunctie!
Een patiënt met laesie A verstoord op ene taak maar niet op andere, andere patiënt met
laesie B andersom.
Wada-test: in welke hemi spraak?
- 1 hemisfeer verdoven (functioneel uitschakelen) -> bij veel
rechtshandigen ligt taal en handdominantie links
- Niet altijd links
- Rechtshandig: 90%
- Linkshandig: 70%
Om vast te stellen in welke hemi taal ligt voor aanvang van een
operatie werd er gebruik gemaakt van de Wada test
Amobarbital in halsslagader. Anesthesie linker hemi leidt tot taalstoornis.
Bij rechtshandigen ligt in 90% van de gevallen taal links
Bij linkshandigen ligt in 70% van de gevallen taal links
Spatieel-ruimtelijk (rechts gespecialiseerd)
- Rechts laesie: details tekenen ok, globale lay-out niet ok
- Links laesie: details niet ok, globale lay-out ok
- Ook hier dus dubbele dissociatie (spatieel ruimtelijk)
Visuospatieel is rechts gespecialiseerd zien hoe de blokjes gearrangeerd zijn
niet in een driehoek maar gewoon in rijtjes.
Links: details
Rechts: globale lay-out
Dit noemen we een dubbele dissociatie van structuur-functie! Box 3.1
Een patiënt met laesie A verstoord op ene taak maar niet op andere, andere patiënt met
laesie B andersom.
Split brain patiënten
Disconnectie
- Genu cc voor, splenium cc achter
- Homotopische verbindingen: CC kent ook een
topografische organisatie.
Splitbrain patiënten: corpus callosum doorgesneden -> hemisferen zijn niet
meer goed in samenspraak
Twee helften: structureel
- Visueel- motorisch hebben rechts en links verschillende taken, verder
werken ze altijd samen
- Neuroanatomisch vrij symmetrisch, alleen kleine verschillen (zie
figuur). Ook zie je links bijv. wat meer dendritische vertakkingen in de
taalgebieden.
- Functioneel lijkt het zich aan te hebben gepast naar de omgeving &
het lichaam – duidelijke contralaterale organisatie van visus en
motoriek, snelle oriëntatie op prikkels aan de linkerzijde door ernaar toe te draaien.
Cerebrale dominantie (Corballis) onjuist model
- Links-rechts verschillen minder dan voor-achter
- Corballis stelde zich de vraag: waarom hebben we hemisferische verschillen/ waarom is er
asymmetrie in functie?
- Hij stelde dat het voor “hogere cognitieve functies” (werktuiggebruik, taal) efficiënter om 1
hersenhelft te laten sturen.
- Bewegingsplanning -> linker hersenhelft Sneeuwbal effect: taal ook ontwikkeld in de linker
hersenhelft
- Taal is de basis voor ons “denken” dus linker hemisfeer is de dominante hemisfeer =
cerebrale dominantie theorie
- Heb je als kind een probleem met analyse? Dan ben je niet voldoende gelateraliseerd …
onzin beide hemisferen doen altijd mee bij iedere taak en de overeenkomsten tussen de
hemisferen zijn veel groter dan de verschillen. Bovendien is de site minstens zo belangrijk als
de side.
Unilaterale beschadiging
- Primair: hemiplegie (motorcortex), hemianopsie (blind veld: visuele
cortex)
- Hogere orde: afasie (taal is links gelateraliseerd), apraxie (moeite met
bewegingsplanning), neglect (negeren van een zijde)
Taal (links gespecialiseerd)
- Uitdagend om alle verschillende taalfuncties, zoals vastgesteld met
psychologisch onderzoek te koppelen aan hersenstructuren.
- De eerste hints die we hebben komen met name van afasie patiënten.
- Hoewel de kennis over het taalsysteem ver voorbij dit klassieke model gaat wil ik er als bw-er
niet te veel verder er op in gaan. (lees eventueel het boek maar).
- Aantal belangrijke taalgebieden: Broca, Wernicke en verbinding (arcuate fasciculus) ertussen.
- Niet alle Broca laesies leiden tot afasie. Patiënten met specifieke Broca afasie hebben vaak
ook schade aan de nabijgelegen insula.
- Zelfde geldt voor Wernicke: je krijgt pas een flinke afasie als ook de onderliggende en
omliggende structuren verstoord zijn.
, Afasie
- Broca afasie: o.a. taalexpressie probleem (spraak), moeite met woorden vinden. Motorisch
probleem (spreekvaardigheid) ook taalfunctioneel probleem: agrammatisme: onderwerp en
lijdend voorwerp niet kunnen onderscheiden
- Wernicke afasie: taalbegrip: snappen van taal, kunnen wel vloeiend taal produceren, maar de
betekenis van de woorden past niet, begrijpen van gesproken taal van anderen is ook
moeilijk. Semantische parafrasie. Spraak van de patiënt klinkt goed maar is betekenisloos
- Dubbele dissociatie: ene kan wel begrijpen maar niet uitspreken, de ander kan wel
uitspreken maar niet begrijpen
- Conductie afasie: disconnectie syndroom, geen goeie transmissie in de witte stof van arcuate
fasciculus. Kan niet nazeggen, wel zelf dingen produceren en begrijpen. Kunnen hun eigen
fouten horen maar niet herstellen, problemen met herhalen, spontane spraak gaat niet
fantastisch.
Broca-Wernicke onderscheid noemen we een dubbele dissociatie van structuurfunctie!
Een patiënt met laesie A verstoord op ene taak maar niet op andere, andere patiënt met
laesie B andersom.
Wada-test: in welke hemi spraak?
- 1 hemisfeer verdoven (functioneel uitschakelen) -> bij veel
rechtshandigen ligt taal en handdominantie links
- Niet altijd links
- Rechtshandig: 90%
- Linkshandig: 70%
Om vast te stellen in welke hemi taal ligt voor aanvang van een
operatie werd er gebruik gemaakt van de Wada test
Amobarbital in halsslagader. Anesthesie linker hemi leidt tot taalstoornis.
Bij rechtshandigen ligt in 90% van de gevallen taal links
Bij linkshandigen ligt in 70% van de gevallen taal links
Spatieel-ruimtelijk (rechts gespecialiseerd)
- Rechts laesie: details tekenen ok, globale lay-out niet ok
- Links laesie: details niet ok, globale lay-out ok
- Ook hier dus dubbele dissociatie (spatieel ruimtelijk)
Visuospatieel is rechts gespecialiseerd zien hoe de blokjes gearrangeerd zijn
niet in een driehoek maar gewoon in rijtjes.
Links: details
Rechts: globale lay-out
Dit noemen we een dubbele dissociatie van structuur-functie! Box 3.1
Een patiënt met laesie A verstoord op ene taak maar niet op andere, andere patiënt met
laesie B andersom.
Split brain patiënten
Disconnectie
- Genu cc voor, splenium cc achter
- Homotopische verbindingen: CC kent ook een
topografische organisatie.
