Nova
Nova
Nova
© Uitgeverij
© Uitgeverij
© Uitgeverij
Malmberg
Malmberg
Malmberg
H1 Atoombouw
Inhoudsopgave
1Inhoudsopgave
Atoombouw
De uitkomsten
De uitkomsten
bij de practica
bij de practica
kunnenkunnen
ten gevolge
ten gevolge
van de van
unieke
de unieke
situatiesituatie
op scholen
op scholen
verschillen.
verschillen.
De uitwerkingen
De uitwerkingen
zijnSterrenstof
danzijn
ookdan
nietook
in dit
nietmateriaal
in dit materiaal
opgenomen.
opgenomen.
Voorbeelduitwerkingen
Voorbeelduitwerkingen
zijn vermeld
zijn vermeld
in de TOA-handleiding.
in de TOA-handleiding.
Praktijk
1 1 Atoombouw
1a Atoombouw
Het is een proces dat een paar honderdduizend jaar duurt.
Sterrenstof
b ErSterrenstof
zijn zo veel sterren in elk stadium dat we3door al3 deze gegevens te combineren ons een goed
1 Atoommodel
1 Atoommodel 3 3
beeld kunnen vormen.
2 Periodiek
2 Periodiek
systeemsysteem 6 6
3 Atoommassa
3 Atoommassa
en molecuulmassa
en molecuulmassa 6 6
2 4 H, He, C, O,cijfers
Significante Si
4 Significante cijfers 7 7
2 Rekenen
2 Rekenen
in de chemie
in de chemie
3 Koolstofdioxide
a Nee, bij een chemische
Koolstofdioxide
in de klas
reactie blijven de atoomsoorten
in de klas 9 9
behouden. Dat is hier niet het geval.
b De massa
1 De hoeveelheid van
1 De hoeveelheidde
stof waterstofkernen
stof is groter dan
10 de massa
10 van een heliumkern. Het verschil in massa
wordt
2 Molaire in energie
2 Molaire
massa massa omgezet.
en dichtheid
en dichtheid 11 11
3 Gehaltes
3 Gehaltes 14 14
4 Rekenen
4 a de4 zwaartekracht
Rekenen
aan reacties
aan reacties
en de gasdruk 16 16
3 3b Bindingstypen
De zwaartekracht is niet groot genoeg om de deeltjes in het binnenste van de ster bij elkaar te
Bindingstypen
houden.
Haarfijne De
Haarfijne
chemie gasdruk overheerst dan en de materie
chemie 20 in de ster wordt naar buiten gedrukt. Er ontstaat
20
1 Metaalbinding
1 Metaalbinding
een rode reus. 20 20
2 Molecuul-
2 Molecuul-
en atoombinding
en atoombinding 22 22
c De massa in de kern is zó groot dat de zwaartekracht de overhand heeft. Onder invloed hiervan
3 Waterstofbruggen
3 Waterstofbruggen 24 24
implodeert de ster.
4 Ionbinding
4 Ionbinding 28 28
4 Zouten
4 Zouten
Beton Beton 31 31
1
1 Verhoudingsformules
1 Verhoudingsformules
van zouten
van zouten 31 31
Atoommodel
2 Oplosbaarheid
2 Oplosbaarheid
van zouten
van zouten 34 34
3 Bijzondere
3 Bijzondere
zouten zouten 35 35
4 Rekenen
4 Rekenen
aan zoutoplossingen
aan zoutoplossingen 36 36
1 a Dalton nam aan dat alle stoffen zijn opgebouwd uit kleine bouwstenen die hij atomen noemde. In
5 Koolstof
5 Koolstof
zijn als basis
als basis
benadering waren atomen ondeelbare massieve deeltjes.
Spuugzat,
Spuugzat,
al die kauwgom
b Men nam alalruim
die kauwgom
tweeduizend jaar aan dat39 39
alles was opgebouwd uit de vier elementen aarde, water,
1 Aardolie
1 Aardolie 39 39
lucht en
2 Systematische
vuur.
2 Systematische
Het bestaan
naamgeving
van
naamgeving
atomen werd40
tot die
40
tijd ontkend.
3 Karakteristieke
3 Karakteristieke
groepen groepen 44 44
2 4 •Additie
De
4 ontdekking
Additie van positieve en negatieve 47
en substitutie
en substitutie lading 47
in het atoom (Thomson). De gedachte dat een
atoom ‘niet-deelbaar’ is, ging hierdoor niet meer op. Toch is de naam atoom behouden gebleven.
6 Reacties
6 Reacties
in beweging
in beweging
• De
Enzymen ontdekking
Enzymen
als dat het atoom bestaat uit een
katalysator
als katalysator 51heel 51kleine, positief geladen kern met daaromheen een
wolk van negatief geladen elektronen. Het51
1 Reactiewarmte
1 Reactiewarmte grootste
51deel van het atoom bestaat uit lege ruimte
(Rutherford).
2 Reactiesnelheid
2 Reactiesnelheid 53 53
3 •Evenwichtsreacties
3 Evenwichtsreacties
Meer 56
inzichten over de positie die de elektronen 56de elektronenwolk innemen (Bohr).
in
4 Evenwichtsvoorwaarde
4 Evenwichtsvoorwaarde 58 58
• De ontdekking van neutronen in de kern (Chadwick).
3 a De elektronen in de buitenste schil zijn valentie-elektronen.
b Ar heeft 18 elektronen met de elektronenconfiguratie 2,8,8.
c Uit de elektronenconfiguratie volgt dat er acht elektronen in de buitenste schil zitten. Er zijn dus
acht valentie-elektronen.
, Nova
Nova
Nova
© Uitgeverij
© Uitgeverij
© Uitgeverij
Malmberg
Malmberg
Malmberg
H1 Atoombouw
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
4 deeltje plaats in atoom massa (u) lading (e)
proton in de kern 1,0 1+
neutron in de kern 1,0 0
elektron in schillen om de kern 0,000 55 1–
De uitkomsten
De uitkomsten
bij de practica
bij de practica
kunnenkunnen
ten gevolge
ten gevolge
van de van
unieke
de unieke
situatiesituatie
op scholen
op scholen
verschillen.
verschillen.
De uitwerkingen
De uitwerkingen
zijn danzijn
ookdan
nietook
in dit
nietmateriaal
in dit materiaal
opgenomen.
opgenomen.
Voorbeelduitwerkingen
Voorbeelduitwerkingen
zijn vermeld
zijn vermeld
in de TOA-handleiding.
in de TOA-handleiding.
5 a door het aantal protonen in de kern
b het aantal protonen + het aantal neutronen
1 Atoombouw
1 Atoombouw
O en 168 O
6 Sterrenstof
a 16Sterrenstof 3 3
1 Atoommodel
1 Atoommodel 3 3
b K-39 en 39 19 K
2 Periodiek
2 Periodiek
systeem systeem 6 6
3 c 3BrAtoommassa
79
en Br-79
Atoommassa en molecuulmassa
en molecuulmassa 6 6
4 Significante
4 Significante
cijfers cijfers 7 7
2 7 Rekenen
2a Rekenen
H heeft atoomnummer
in de chemie 1. Hieruit volgt dat er 1 proton in de kern is. Het massagetal is 1.
in de chemie
Er zijn dus
Koolstofdioxide in 1de– klas
Koolstofdioxide 1in= de
0 neutronen
klas in de kern. 9 9
Het aantal
1 De hoeveelheid elektronen
1 De hoeveelheid
stof is
stof even groot als het 10
aantal protonen.
10 Er is dus 1 elektron.
Deze bevindt zich in de eerste (K) schil.
2 Molaire
2 Molaire
massa massa
en dichtheid
en dichtheid 11 11
3 Gehaltes
3 Gehaltes
Het atoommodel H-1 ziet er als volgt uit: 14 14
4 Rekenen
4 Rekenen
aan reacties
aan reacties 16 16
3 Bindingstypen
3 Bindingstypen
Haarfijne
Haarfijne
chemiechemie 20 20
1 Metaalbinding
1 Metaalbinding 20 20
2 Molecuul-
2 Molecuul-
en atoombinding
en atoombinding 22 22
3 Waterstofbruggen
3 Waterstofbruggen 24 24
4 Ionbinding
4 Ionbinding 28 28
4 Zouten
4 Zouten
Beton Beton 31 31
1 Verhoudingsformules
1 Verhoudingsformules
van zouten
van zouten 31 31
2 Oplosbaarheid
2 Oplosbaarheid
van zouten
van zouten 34 34
3 Bijzondere
3 Bijzondere
zouten zouten 35 35
b C4 heeft
4 Rekenen atoomnummer
Rekenen
aan 6. Hieruit volgt
zoutoplossingen
aan zoutoplossingen dat36
er6 protonen
36 in de kern zijn. Het massagetal is 12.
5
Er
Koolstof
zijn
5 Koolstof
dus
als basis
12 – 6 =
als basis
6 neutronen in de kern.
Het
Spuugzat, aantal
Spuugzat,
al elektronen
die kauwgom is even groot als het 39
al die kauwgom aantal 39
protonen. Er zijn dus 6 elektronen die als volgt
verdeeld
1 Aardolie
1 Aardoliezijn over de schillen: 39 39
K-schil:
2 Systematische 2 naamgeving
2 Systematische naamgeving 40 40
3 Karakteristieke
3 Karakteristieke
L-schil: 4 groepengroepen 44 44
4 Additie
4 Additie
en substitutie
en substitutie 47 47
Het atoommodel C-12 ziet er als volgt uit:
6 Reacties
6 Reacties
in beweging
in beweging
Enzymen
Enzymen
als katalysator
als katalysator 51 51
1 Reactiewarmte
1 Reactiewarmte 51 51
2 Reactiesnelheid
2 Reactiesnelheid 53 53
3 Evenwichtsreacties
3 Evenwichtsreacties 56 56
4 Evenwichtsvoorwaarde
4 Evenwichtsvoorwaarde 58 58
Nova
Nova
© Uitgeverij
© Uitgeverij
© Uitgeverij
Malmberg
Malmberg
Malmberg
H1 Atoombouw
Inhoudsopgave
1Inhoudsopgave
Atoombouw
De uitkomsten
De uitkomsten
bij de practica
bij de practica
kunnenkunnen
ten gevolge
ten gevolge
van de van
unieke
de unieke
situatiesituatie
op scholen
op scholen
verschillen.
verschillen.
De uitwerkingen
De uitwerkingen
zijnSterrenstof
danzijn
ookdan
nietook
in dit
nietmateriaal
in dit materiaal
opgenomen.
opgenomen.
Voorbeelduitwerkingen
Voorbeelduitwerkingen
zijn vermeld
zijn vermeld
in de TOA-handleiding.
in de TOA-handleiding.
Praktijk
1 1 Atoombouw
1a Atoombouw
Het is een proces dat een paar honderdduizend jaar duurt.
Sterrenstof
b ErSterrenstof
zijn zo veel sterren in elk stadium dat we3door al3 deze gegevens te combineren ons een goed
1 Atoommodel
1 Atoommodel 3 3
beeld kunnen vormen.
2 Periodiek
2 Periodiek
systeemsysteem 6 6
3 Atoommassa
3 Atoommassa
en molecuulmassa
en molecuulmassa 6 6
2 4 H, He, C, O,cijfers
Significante Si
4 Significante cijfers 7 7
2 Rekenen
2 Rekenen
in de chemie
in de chemie
3 Koolstofdioxide
a Nee, bij een chemische
Koolstofdioxide
in de klas
reactie blijven de atoomsoorten
in de klas 9 9
behouden. Dat is hier niet het geval.
b De massa
1 De hoeveelheid van
1 De hoeveelheidde
stof waterstofkernen
stof is groter dan
10 de massa
10 van een heliumkern. Het verschil in massa
wordt
2 Molaire in energie
2 Molaire
massa massa omgezet.
en dichtheid
en dichtheid 11 11
3 Gehaltes
3 Gehaltes 14 14
4 Rekenen
4 a de4 zwaartekracht
Rekenen
aan reacties
aan reacties
en de gasdruk 16 16
3 3b Bindingstypen
De zwaartekracht is niet groot genoeg om de deeltjes in het binnenste van de ster bij elkaar te
Bindingstypen
houden.
Haarfijne De
Haarfijne
chemie gasdruk overheerst dan en de materie
chemie 20 in de ster wordt naar buiten gedrukt. Er ontstaat
20
1 Metaalbinding
1 Metaalbinding
een rode reus. 20 20
2 Molecuul-
2 Molecuul-
en atoombinding
en atoombinding 22 22
c De massa in de kern is zó groot dat de zwaartekracht de overhand heeft. Onder invloed hiervan
3 Waterstofbruggen
3 Waterstofbruggen 24 24
implodeert de ster.
4 Ionbinding
4 Ionbinding 28 28
4 Zouten
4 Zouten
Beton Beton 31 31
1
1 Verhoudingsformules
1 Verhoudingsformules
van zouten
van zouten 31 31
Atoommodel
2 Oplosbaarheid
2 Oplosbaarheid
van zouten
van zouten 34 34
3 Bijzondere
3 Bijzondere
zouten zouten 35 35
4 Rekenen
4 Rekenen
aan zoutoplossingen
aan zoutoplossingen 36 36
1 a Dalton nam aan dat alle stoffen zijn opgebouwd uit kleine bouwstenen die hij atomen noemde. In
5 Koolstof
5 Koolstof
zijn als basis
als basis
benadering waren atomen ondeelbare massieve deeltjes.
Spuugzat,
Spuugzat,
al die kauwgom
b Men nam alalruim
die kauwgom
tweeduizend jaar aan dat39 39
alles was opgebouwd uit de vier elementen aarde, water,
1 Aardolie
1 Aardolie 39 39
lucht en
2 Systematische
vuur.
2 Systematische
Het bestaan
naamgeving
van
naamgeving
atomen werd40
tot die
40
tijd ontkend.
3 Karakteristieke
3 Karakteristieke
groepen groepen 44 44
2 4 •Additie
De
4 ontdekking
Additie van positieve en negatieve 47
en substitutie
en substitutie lading 47
in het atoom (Thomson). De gedachte dat een
atoom ‘niet-deelbaar’ is, ging hierdoor niet meer op. Toch is de naam atoom behouden gebleven.
6 Reacties
6 Reacties
in beweging
in beweging
• De
Enzymen ontdekking
Enzymen
als dat het atoom bestaat uit een
katalysator
als katalysator 51heel 51kleine, positief geladen kern met daaromheen een
wolk van negatief geladen elektronen. Het51
1 Reactiewarmte
1 Reactiewarmte grootste
51deel van het atoom bestaat uit lege ruimte
(Rutherford).
2 Reactiesnelheid
2 Reactiesnelheid 53 53
3 •Evenwichtsreacties
3 Evenwichtsreacties
Meer 56
inzichten over de positie die de elektronen 56de elektronenwolk innemen (Bohr).
in
4 Evenwichtsvoorwaarde
4 Evenwichtsvoorwaarde 58 58
• De ontdekking van neutronen in de kern (Chadwick).
3 a De elektronen in de buitenste schil zijn valentie-elektronen.
b Ar heeft 18 elektronen met de elektronenconfiguratie 2,8,8.
c Uit de elektronenconfiguratie volgt dat er acht elektronen in de buitenste schil zitten. Er zijn dus
acht valentie-elektronen.
, Nova
Nova
Nova
© Uitgeverij
© Uitgeverij
© Uitgeverij
Malmberg
Malmberg
Malmberg
H1 Atoombouw
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
4 deeltje plaats in atoom massa (u) lading (e)
proton in de kern 1,0 1+
neutron in de kern 1,0 0
elektron in schillen om de kern 0,000 55 1–
De uitkomsten
De uitkomsten
bij de practica
bij de practica
kunnenkunnen
ten gevolge
ten gevolge
van de van
unieke
de unieke
situatiesituatie
op scholen
op scholen
verschillen.
verschillen.
De uitwerkingen
De uitwerkingen
zijn danzijn
ookdan
nietook
in dit
nietmateriaal
in dit materiaal
opgenomen.
opgenomen.
Voorbeelduitwerkingen
Voorbeelduitwerkingen
zijn vermeld
zijn vermeld
in de TOA-handleiding.
in de TOA-handleiding.
5 a door het aantal protonen in de kern
b het aantal protonen + het aantal neutronen
1 Atoombouw
1 Atoombouw
O en 168 O
6 Sterrenstof
a 16Sterrenstof 3 3
1 Atoommodel
1 Atoommodel 3 3
b K-39 en 39 19 K
2 Periodiek
2 Periodiek
systeem systeem 6 6
3 c 3BrAtoommassa
79
en Br-79
Atoommassa en molecuulmassa
en molecuulmassa 6 6
4 Significante
4 Significante
cijfers cijfers 7 7
2 7 Rekenen
2a Rekenen
H heeft atoomnummer
in de chemie 1. Hieruit volgt dat er 1 proton in de kern is. Het massagetal is 1.
in de chemie
Er zijn dus
Koolstofdioxide in 1de– klas
Koolstofdioxide 1in= de
0 neutronen
klas in de kern. 9 9
Het aantal
1 De hoeveelheid elektronen
1 De hoeveelheid
stof is
stof even groot als het 10
aantal protonen.
10 Er is dus 1 elektron.
Deze bevindt zich in de eerste (K) schil.
2 Molaire
2 Molaire
massa massa
en dichtheid
en dichtheid 11 11
3 Gehaltes
3 Gehaltes
Het atoommodel H-1 ziet er als volgt uit: 14 14
4 Rekenen
4 Rekenen
aan reacties
aan reacties 16 16
3 Bindingstypen
3 Bindingstypen
Haarfijne
Haarfijne
chemiechemie 20 20
1 Metaalbinding
1 Metaalbinding 20 20
2 Molecuul-
2 Molecuul-
en atoombinding
en atoombinding 22 22
3 Waterstofbruggen
3 Waterstofbruggen 24 24
4 Ionbinding
4 Ionbinding 28 28
4 Zouten
4 Zouten
Beton Beton 31 31
1 Verhoudingsformules
1 Verhoudingsformules
van zouten
van zouten 31 31
2 Oplosbaarheid
2 Oplosbaarheid
van zouten
van zouten 34 34
3 Bijzondere
3 Bijzondere
zouten zouten 35 35
b C4 heeft
4 Rekenen atoomnummer
Rekenen
aan 6. Hieruit volgt
zoutoplossingen
aan zoutoplossingen dat36
er6 protonen
36 in de kern zijn. Het massagetal is 12.
5
Er
Koolstof
zijn
5 Koolstof
dus
als basis
12 – 6 =
als basis
6 neutronen in de kern.
Het
Spuugzat, aantal
Spuugzat,
al elektronen
die kauwgom is even groot als het 39
al die kauwgom aantal 39
protonen. Er zijn dus 6 elektronen die als volgt
verdeeld
1 Aardolie
1 Aardoliezijn over de schillen: 39 39
K-schil:
2 Systematische 2 naamgeving
2 Systematische naamgeving 40 40
3 Karakteristieke
3 Karakteristieke
L-schil: 4 groepengroepen 44 44
4 Additie
4 Additie
en substitutie
en substitutie 47 47
Het atoommodel C-12 ziet er als volgt uit:
6 Reacties
6 Reacties
in beweging
in beweging
Enzymen
Enzymen
als katalysator
als katalysator 51 51
1 Reactiewarmte
1 Reactiewarmte 51 51
2 Reactiesnelheid
2 Reactiesnelheid 53 53
3 Evenwichtsreacties
3 Evenwichtsreacties 56 56
4 Evenwichtsvoorwaarde
4 Evenwichtsvoorwaarde 58 58
