Samenvatting week 1
Casus 1
Anatomie hypothalamus, hypofyse, epifyse en bijnieren
Hypothalamus:
Een aantal nuclei in de hersenen en regelen verschillende dingen in het lichaam, van een
dorst/honger gevoel, de bloeddruk, temperatuur en vermoeidheid. De hypothalamus is belangrijk
voor het koppelen van de input uit het zenuwstelsel aan het endocriene systeem, dit gaat via de
hypofyse. De hypothalamus bevindt zich onder de thalamus net boven de hersenstam. De
belangrijkste kernen zijn:
- Laterale hypothalamisch gebied – beide kanten hypothalamus – honger / dorst
- Posteriore hypothalamus – bloeddruk, pupilverwijding en rillen
- Paraventriculaire nucleus – dorstgevoel en oxytocin vrijgeven
- Supra-optic nucleus – regelt vasopressine release
Hypofyse:
‘Hersenaanhangsel’, het is een klier midden in
het hoofd onder de hersenen en is in staat veel
verschillende hormonen uit te scheiden. De
klier bevindt zich in de holte die de Sella
Turcica wordt genoemd. De hypofyse wordt in
twee kwabben verdeeld:
- Adenohypofyse, de voorste kwab:
bestaat uit klierweefsel en kan
verschillende hormonen
uitgescheiden. Door vele capillairen
kunnen de hormonen het bloed in
komen. De hypothalamus en
adenohypofyse zijn verbonden door
een poortader systeem zodat de RH
hormonen direct bij de hypofyse
komen.
- Neurohypofyse, de achterste kwab: bestaat voornamelijk uit zenuwcellen/zenuwweefsel. Het
geeft de neurohormonen vrij. In principe is dit deel van de hypofyse een verlengde van de
hypothalamus en de verbinding wordt de infundibulum genoemd.
Epifyse:
Pineal gland of pijnappelklier genoemd, hangt aan de hersenen (derde ventrikel, in de diencephalon).
De cellen die de hormonen uitscheiden worden pinealocyten genoemd en zijn in cluster verdeeld.
Tussen de clusters liggen calcium zouten. Het belangrijkste hormoon dat door de epifyse wordt
uitgescheiden is melatonine (komt van serotonine). De hoogste concentratie is ’s avonds en dit
maakt je moe. De schommeling van melatonine staat ook onder invloed van daglicht, want de epifyse
ontvangt indirect input van de visuele pathway.
Bijnieren:
Anatomie: De bijnieren (suprarenal, adrenal glands) bestaan uit twee delen de cortex en de medulla.
De medulla is 20% van de klier en maakt deel uit van het sympathische zenuwstelsel, na stimulatie
zal de medulla (nor)adrenaline uitscheiden. De cellen in de medulla worden medullaire chromaffine
cellen genoemd. De cortex scheidt corticosteroïden uit. De structuurformule is gebaseerd op
cholesterol. De cortex kan in drie zones worden verdeeld:
- Zona glomerulosa (15%): dunne laag onder het kapsel, aldosteron secretie (aldosteron
synthese enzym). De secretie wordt gecontroleerd door ECF-concentratie van angiotensine II
en kalium.
, o Mineralocorticoïden: hormonen die de balans van mineralen en water in het bloed
controleren.
- Zona fasciculata (75%): de middelste laag vormt vooral de glycocorticoïden, cortisol en
corticosteron. De secretie van de cellen wordt gecontroleerd door de HPA-as en dus via
ACTH.
- Zona reticularis (10%): de diepste laag van de cortex scheidt de sex-hormonen
(gonadocorticoïden) uit.
Histologie:
Hormonen
Hormonen zijn signaalstofjes die door endocriene klieren via de bloedbaan naar doelcellen/organen
gaan. Ze zijn belangrijk voor homeostase. Na het binden van een receptor op (peptide) of in
(steroïde) de cel kunnen er verschillende veranderingen plaats vinden. Zo kan de permeabiliteit
veranderen, synthese van eiwitten, (de)activatie enzymen of stimulatie van mitose.
Steroïde hormonen:
Deze groep hormonen is gebaseerd op de structuur van cholesterol, voorbeelden zijn testosteron,
aldosteron en oestrogeen. De steroïden hormonen kunnen gemakkelijk door het celmembraan en
binden in de cel. De steroïde hormonen kunnen in verschillende categorieën worden verdeeld:
glucocorticoïd, mineralocorticoïden, androgenen, progestagenen en oestrogenen. De productie van
steroïde hormonen is met name in de bijnierschors, testikels of ovaria.
- Glucocorticoïd: beïnvloeden energie metabolisme van de meeste cellen in het lichaam. Te
hoge concentraties hebben de volgende bijwerkingen: onderdrukking kraakbeen/bot
formatie, verlaagde release van ontstekingschemicaliën, onderdrukken immuunsysteem en
een normale cardiovasculaire, neurale en gastro-intestinale functie wordt verstoord.
o Cortisol: het vrijgeven van cortisol wordt gestimuleerd door ACTH, wat op zijn buurt
weer door CRH vanuit de hypothalamus is getriggerd. Cortisol heeft een negatieve
feedback op CRH en hierdoor zal de concentratie niet blijven stijgen. Cortisol piekt
wel vlak voordat we opstaan, het laagste level is vlak nadat je in slaap valt.
Casus 1
Anatomie hypothalamus, hypofyse, epifyse en bijnieren
Hypothalamus:
Een aantal nuclei in de hersenen en regelen verschillende dingen in het lichaam, van een
dorst/honger gevoel, de bloeddruk, temperatuur en vermoeidheid. De hypothalamus is belangrijk
voor het koppelen van de input uit het zenuwstelsel aan het endocriene systeem, dit gaat via de
hypofyse. De hypothalamus bevindt zich onder de thalamus net boven de hersenstam. De
belangrijkste kernen zijn:
- Laterale hypothalamisch gebied – beide kanten hypothalamus – honger / dorst
- Posteriore hypothalamus – bloeddruk, pupilverwijding en rillen
- Paraventriculaire nucleus – dorstgevoel en oxytocin vrijgeven
- Supra-optic nucleus – regelt vasopressine release
Hypofyse:
‘Hersenaanhangsel’, het is een klier midden in
het hoofd onder de hersenen en is in staat veel
verschillende hormonen uit te scheiden. De
klier bevindt zich in de holte die de Sella
Turcica wordt genoemd. De hypofyse wordt in
twee kwabben verdeeld:
- Adenohypofyse, de voorste kwab:
bestaat uit klierweefsel en kan
verschillende hormonen
uitgescheiden. Door vele capillairen
kunnen de hormonen het bloed in
komen. De hypothalamus en
adenohypofyse zijn verbonden door
een poortader systeem zodat de RH
hormonen direct bij de hypofyse
komen.
- Neurohypofyse, de achterste kwab: bestaat voornamelijk uit zenuwcellen/zenuwweefsel. Het
geeft de neurohormonen vrij. In principe is dit deel van de hypofyse een verlengde van de
hypothalamus en de verbinding wordt de infundibulum genoemd.
Epifyse:
Pineal gland of pijnappelklier genoemd, hangt aan de hersenen (derde ventrikel, in de diencephalon).
De cellen die de hormonen uitscheiden worden pinealocyten genoemd en zijn in cluster verdeeld.
Tussen de clusters liggen calcium zouten. Het belangrijkste hormoon dat door de epifyse wordt
uitgescheiden is melatonine (komt van serotonine). De hoogste concentratie is ’s avonds en dit
maakt je moe. De schommeling van melatonine staat ook onder invloed van daglicht, want de epifyse
ontvangt indirect input van de visuele pathway.
Bijnieren:
Anatomie: De bijnieren (suprarenal, adrenal glands) bestaan uit twee delen de cortex en de medulla.
De medulla is 20% van de klier en maakt deel uit van het sympathische zenuwstelsel, na stimulatie
zal de medulla (nor)adrenaline uitscheiden. De cellen in de medulla worden medullaire chromaffine
cellen genoemd. De cortex scheidt corticosteroïden uit. De structuurformule is gebaseerd op
cholesterol. De cortex kan in drie zones worden verdeeld:
- Zona glomerulosa (15%): dunne laag onder het kapsel, aldosteron secretie (aldosteron
synthese enzym). De secretie wordt gecontroleerd door ECF-concentratie van angiotensine II
en kalium.
, o Mineralocorticoïden: hormonen die de balans van mineralen en water in het bloed
controleren.
- Zona fasciculata (75%): de middelste laag vormt vooral de glycocorticoïden, cortisol en
corticosteron. De secretie van de cellen wordt gecontroleerd door de HPA-as en dus via
ACTH.
- Zona reticularis (10%): de diepste laag van de cortex scheidt de sex-hormonen
(gonadocorticoïden) uit.
Histologie:
Hormonen
Hormonen zijn signaalstofjes die door endocriene klieren via de bloedbaan naar doelcellen/organen
gaan. Ze zijn belangrijk voor homeostase. Na het binden van een receptor op (peptide) of in
(steroïde) de cel kunnen er verschillende veranderingen plaats vinden. Zo kan de permeabiliteit
veranderen, synthese van eiwitten, (de)activatie enzymen of stimulatie van mitose.
Steroïde hormonen:
Deze groep hormonen is gebaseerd op de structuur van cholesterol, voorbeelden zijn testosteron,
aldosteron en oestrogeen. De steroïden hormonen kunnen gemakkelijk door het celmembraan en
binden in de cel. De steroïde hormonen kunnen in verschillende categorieën worden verdeeld:
glucocorticoïd, mineralocorticoïden, androgenen, progestagenen en oestrogenen. De productie van
steroïde hormonen is met name in de bijnierschors, testikels of ovaria.
- Glucocorticoïd: beïnvloeden energie metabolisme van de meeste cellen in het lichaam. Te
hoge concentraties hebben de volgende bijwerkingen: onderdrukking kraakbeen/bot
formatie, verlaagde release van ontstekingschemicaliën, onderdrukken immuunsysteem en
een normale cardiovasculaire, neurale en gastro-intestinale functie wordt verstoord.
o Cortisol: het vrijgeven van cortisol wordt gestimuleerd door ACTH, wat op zijn buurt
weer door CRH vanuit de hypothalamus is getriggerd. Cortisol heeft een negatieve
feedback op CRH en hierdoor zal de concentratie niet blijven stijgen. Cortisol piekt
wel vlak voordat we opstaan, het laagste level is vlak nadat je in slaap valt.
