Vroegdiagnostiek
Vroegdiagnostiek = diagnostiek die van tevoren wordt gedaan, zoals
screening/bevolkingsonderzoek onder de gezonde populatie.
- borstkanker vrouwen tussen de 50 en 75 jaar
- darmkanker mannen en vrouwen boven de 50 jaar
- baarmoederhalskanker vrouwen tussen de 30 en 60 jaar
Het voordeel van screening is dat door het vroeg opsporen van de ziekte onnodig leed kan
worden voorkomen, zeker als een behandeling mogelijk is (secundaire preventie).
Er zitten echter ook nadelen aan, schadelijke effecten van vroegdiagnostiek zijn:
- fout positieve uitslagen
- fout negatieve uitslagen
- angst
Bij de keuze of een screening moet worden ingezet of niet, worden de kosten en effecten
afgewogen (kosteneffectiviteit).
Voordelen preventief onderzoek:
- Een onderzoek kan u geruststellen als de uitslag gunstig is.
- Een onderzoek maakt u bewust van risico’s die u loopt.
- U kunt informatie krijgen waardoor u bewust gezonder kunt gaan leven, om risico’s te
verlagen.
- U kunt informatie krijgen waarmee u een concretere vraag aan uw huisarts kunt
stellen.
- Een ziekte kan in een vroeg stadium ontdekt worden, voordat het erger wordt.
- Niemand hoeft te weten dat u zo’n onderzoek doet: het onderzoek is anoniem.
- U hoeft meestal geen afspraak te maken.
- U kunt zelf bepalen wat u wilt laten onderzoeken en wat niet.
- U kunt zelf bepalen waar en wanneer u een test wilt doen.
- Zelf een test doen is snel en gemakkelijk.
Nadelen preventief onderzoek:
- Preventief medisch onderzoek kan u confronteren met een ongunstige uitslag.
- De uitslag kan op twee manier niet kloppen:
- de uitslag is dat u de ziekte of risicofactoren heeft en later blijkt dat dit niet
klopt, dan heeft u zich zorgen gemaakt over de uitslag, terwijl dit niet nodig
was
- de uitslag is dat er niets aan de hand is, terwijl er toch iets mis is, dan stelt het
onderzoek u dus gerust, terwijl u eigenlijk naar de dokter moet.
- Er kan iets anders gevonden worden dan wat u zocht, dit kan u ongerust maken.
- Het onderzoek kijkt alleen naar een bepaalde ziekte en biedt dus geen garantie voor
uw gezondheid.
, - Sommige beeldvormende technieken hebben een bepaald risico op kanker, doordat
ze bijvoorbeeld gebruik maken van röntgenstralen. Hoewel het risico meestal klein is,
is ieder onnodig risico wat betreft gezondheid een risico te veel.
- Als de uitslag is dat u (verhoogd risico op) een ziekte heeft, leidt dit soms tot
(vervelende) vervolgonderzoeken.
- U moet misschien een beslissing nemen of u wel of geen behandeling wilt. Een
behandeling kan bijwerkingen of risico’s hebben.
- Het kan zijn dat u het (vervolg) onderzoek zelf moet betalen.
Preventieparadox
De ogenschijnlijke tegenstrijdigheid dat de meeste gevallen van een ziekte komen uit het
deel van de bevolking met een laag of matig risico op die ziekte, en slechts een minderheid
van de gevallen uit de groep met een hoog risico. Dit komt doordat het aantal mensen met
een hoog risico veel kleiner is dan het aantal mensen met een laag of matig risico.
Bijvoorbeeld: Hoewel minder ernstig, worden de meeste aan alcohol gerelateerde
problemen gevonden bij de grotere groep 'risicovolle' drinkers en niet bij alcoholisten.
Grotere maatschappelijke winst kan worden behaald door een vermindering van
alcoholmisbruik te bewerkstelligen bij 'risicovolle' drinkers met minder ernstige problemen,
dan door te proberen de grote problemen onder het kleiner aantal alcoholisten te
verminderen.
Als de groep mensen die gescreend wordt heel groot moet zijn, om een afwijking op te
sporen is er sprake van een hoog number needed to treat.
Lead time bias
De diagnose wordt eerder gesteld, waardoor de overleving na het stellen van de diagnose
langer wordt, maar de overall survival verandert niet. De patiënt gaat met of zonder
diagnose op hetzelfde moment dood.
Length time bias
De langzaam groeiende tumoren worden bij screening opgespoord, omdat snelgroeiende
tumoren waarschijnlijk sneller klachten geven, waardoor die al bij de dokter komen voor de
screening plaatsvindt. Als je bij screening alleen maar langzaam groeiende tumoren vindt,
die een goede prognose hebben, geeft dit een vertekend beeld.
Anticipated regret
Als iemand spijt krijgt van het niet meedoen met de screening. Als iemand bijvoorbeeld niet
meedoet met de HPV-vaccinatie en later baarmoederhalskanker krijgt, is de kans groot dat
er spijt is van het niet meedoen met de screening. Het kan ook andersom zijn, iemand doet
wel mee met de screening maar heeft er later toch spijt van dat hij of zij de uitslag weet.
Vrijwilligheid en autonomie: het is iedereens eigen keuze of je mee wilt doen met een
bevolkingsonderzoek.
Risicostratificatie: maken van andere doelgroepen (op basis van welke mensen risico lopen)
,Preventie
Er zijn vier typen preventie:
1. vaccinatie/inentingen
2. screening
identificatie asymptomatische ziekte
hiermee wordt gehoopt om de ziekte in een vroeg stadium te diagnosticeren.
3. leefstijlmodificatie
aanmoedigen matigen
geen alcohol, snoep verstandig, eet een appel
4. chemopreventie
geneesmiddelen om aandoeningen te voorkomen, zoals foliumzuur voor de
zwangerschap
lemand kan een risicofactor hebben (zoals een hoge leeftijd of een hoge bloeddruk), die de
kans op het begin van ziekte, de onset, verhoogt. Dit onset is vaak niet hetzelfde moment
als het moment waarop de ziekte wordt opgemerkt. Prognostische factoren bepalen de
uitkomst van de ziekte.
Primaire preventie = het voorkomen dat gezonde mensen een ziekte of
gezondheidsproblemen krijgen door het verwijderen van risicofactoren.
Bijvoorbeeld vaccineren.
Secundaire preventie = het opsporen van ziekten of afwijkingen om deze in een vroeg
stadium aan te pakken. De mensen zijn dan al ziek. Ook wel, voorkomen van een nieuw
event, bijvoorbeeld het voorkomen van een nieuw hartinfarct of een herseninfarct na een
TIA. Bijvoorbeeld screening/bevolkingsonderzoek.
Tertiaire preventie = het voorkomen van verdere achteruitgang of een slechte uitkomst van
de ziekte voorkomen. Bijvoorbeeld medicijnen.
Leefstijlmodificatie past bij alle soorten preventie.
, Primaire en secundaire preventie lijken op diagnostiek.
Hiervoor is een screeningsinstrument (de test op de aandoening) nodig, waarbij de
sensitiviteit en specificiteit van belang zijn.
Tertiaire preventie lijkt op een routinebehandeling en onderzoek je aan de hand van een
randomized controlled trial (RCT).
Factoren die belangrijk zijn om een nuttig screeningsbeleid op te zetten:
- ziektelast
- death
- disease
- disability
- discomfort
- dissatisfaction
- zeldzaam, maar moet wel genoeg voorkomen
- kwaliteit screeningstest
- sensitiviteit (hoog)
- specificiteit (hoog)
- simplicity (simpel)
- kosten (laag)
- veiligheid (groot)
- kwaliteit interventie
- effectiviteit
- er wordt gekeken hoeveel mensen je moet behandelen om
bijvoorbeeld één hartinfarct te voorkomen (number needed to treat)
- veiligheid
- kosteneffectiviteit (bij secundaire preventie: vroege behandeling leidt tot
betere uitkomst dan latere behandeling)
Vroegdiagnostiek = diagnostiek die van tevoren wordt gedaan, zoals
screening/bevolkingsonderzoek onder de gezonde populatie.
- borstkanker vrouwen tussen de 50 en 75 jaar
- darmkanker mannen en vrouwen boven de 50 jaar
- baarmoederhalskanker vrouwen tussen de 30 en 60 jaar
Het voordeel van screening is dat door het vroeg opsporen van de ziekte onnodig leed kan
worden voorkomen, zeker als een behandeling mogelijk is (secundaire preventie).
Er zitten echter ook nadelen aan, schadelijke effecten van vroegdiagnostiek zijn:
- fout positieve uitslagen
- fout negatieve uitslagen
- angst
Bij de keuze of een screening moet worden ingezet of niet, worden de kosten en effecten
afgewogen (kosteneffectiviteit).
Voordelen preventief onderzoek:
- Een onderzoek kan u geruststellen als de uitslag gunstig is.
- Een onderzoek maakt u bewust van risico’s die u loopt.
- U kunt informatie krijgen waardoor u bewust gezonder kunt gaan leven, om risico’s te
verlagen.
- U kunt informatie krijgen waarmee u een concretere vraag aan uw huisarts kunt
stellen.
- Een ziekte kan in een vroeg stadium ontdekt worden, voordat het erger wordt.
- Niemand hoeft te weten dat u zo’n onderzoek doet: het onderzoek is anoniem.
- U hoeft meestal geen afspraak te maken.
- U kunt zelf bepalen wat u wilt laten onderzoeken en wat niet.
- U kunt zelf bepalen waar en wanneer u een test wilt doen.
- Zelf een test doen is snel en gemakkelijk.
Nadelen preventief onderzoek:
- Preventief medisch onderzoek kan u confronteren met een ongunstige uitslag.
- De uitslag kan op twee manier niet kloppen:
- de uitslag is dat u de ziekte of risicofactoren heeft en later blijkt dat dit niet
klopt, dan heeft u zich zorgen gemaakt over de uitslag, terwijl dit niet nodig
was
- de uitslag is dat er niets aan de hand is, terwijl er toch iets mis is, dan stelt het
onderzoek u dus gerust, terwijl u eigenlijk naar de dokter moet.
- Er kan iets anders gevonden worden dan wat u zocht, dit kan u ongerust maken.
- Het onderzoek kijkt alleen naar een bepaalde ziekte en biedt dus geen garantie voor
uw gezondheid.
, - Sommige beeldvormende technieken hebben een bepaald risico op kanker, doordat
ze bijvoorbeeld gebruik maken van röntgenstralen. Hoewel het risico meestal klein is,
is ieder onnodig risico wat betreft gezondheid een risico te veel.
- Als de uitslag is dat u (verhoogd risico op) een ziekte heeft, leidt dit soms tot
(vervelende) vervolgonderzoeken.
- U moet misschien een beslissing nemen of u wel of geen behandeling wilt. Een
behandeling kan bijwerkingen of risico’s hebben.
- Het kan zijn dat u het (vervolg) onderzoek zelf moet betalen.
Preventieparadox
De ogenschijnlijke tegenstrijdigheid dat de meeste gevallen van een ziekte komen uit het
deel van de bevolking met een laag of matig risico op die ziekte, en slechts een minderheid
van de gevallen uit de groep met een hoog risico. Dit komt doordat het aantal mensen met
een hoog risico veel kleiner is dan het aantal mensen met een laag of matig risico.
Bijvoorbeeld: Hoewel minder ernstig, worden de meeste aan alcohol gerelateerde
problemen gevonden bij de grotere groep 'risicovolle' drinkers en niet bij alcoholisten.
Grotere maatschappelijke winst kan worden behaald door een vermindering van
alcoholmisbruik te bewerkstelligen bij 'risicovolle' drinkers met minder ernstige problemen,
dan door te proberen de grote problemen onder het kleiner aantal alcoholisten te
verminderen.
Als de groep mensen die gescreend wordt heel groot moet zijn, om een afwijking op te
sporen is er sprake van een hoog number needed to treat.
Lead time bias
De diagnose wordt eerder gesteld, waardoor de overleving na het stellen van de diagnose
langer wordt, maar de overall survival verandert niet. De patiënt gaat met of zonder
diagnose op hetzelfde moment dood.
Length time bias
De langzaam groeiende tumoren worden bij screening opgespoord, omdat snelgroeiende
tumoren waarschijnlijk sneller klachten geven, waardoor die al bij de dokter komen voor de
screening plaatsvindt. Als je bij screening alleen maar langzaam groeiende tumoren vindt,
die een goede prognose hebben, geeft dit een vertekend beeld.
Anticipated regret
Als iemand spijt krijgt van het niet meedoen met de screening. Als iemand bijvoorbeeld niet
meedoet met de HPV-vaccinatie en later baarmoederhalskanker krijgt, is de kans groot dat
er spijt is van het niet meedoen met de screening. Het kan ook andersom zijn, iemand doet
wel mee met de screening maar heeft er later toch spijt van dat hij of zij de uitslag weet.
Vrijwilligheid en autonomie: het is iedereens eigen keuze of je mee wilt doen met een
bevolkingsonderzoek.
Risicostratificatie: maken van andere doelgroepen (op basis van welke mensen risico lopen)
,Preventie
Er zijn vier typen preventie:
1. vaccinatie/inentingen
2. screening
identificatie asymptomatische ziekte
hiermee wordt gehoopt om de ziekte in een vroeg stadium te diagnosticeren.
3. leefstijlmodificatie
aanmoedigen matigen
geen alcohol, snoep verstandig, eet een appel
4. chemopreventie
geneesmiddelen om aandoeningen te voorkomen, zoals foliumzuur voor de
zwangerschap
lemand kan een risicofactor hebben (zoals een hoge leeftijd of een hoge bloeddruk), die de
kans op het begin van ziekte, de onset, verhoogt. Dit onset is vaak niet hetzelfde moment
als het moment waarop de ziekte wordt opgemerkt. Prognostische factoren bepalen de
uitkomst van de ziekte.
Primaire preventie = het voorkomen dat gezonde mensen een ziekte of
gezondheidsproblemen krijgen door het verwijderen van risicofactoren.
Bijvoorbeeld vaccineren.
Secundaire preventie = het opsporen van ziekten of afwijkingen om deze in een vroeg
stadium aan te pakken. De mensen zijn dan al ziek. Ook wel, voorkomen van een nieuw
event, bijvoorbeeld het voorkomen van een nieuw hartinfarct of een herseninfarct na een
TIA. Bijvoorbeeld screening/bevolkingsonderzoek.
Tertiaire preventie = het voorkomen van verdere achteruitgang of een slechte uitkomst van
de ziekte voorkomen. Bijvoorbeeld medicijnen.
Leefstijlmodificatie past bij alle soorten preventie.
, Primaire en secundaire preventie lijken op diagnostiek.
Hiervoor is een screeningsinstrument (de test op de aandoening) nodig, waarbij de
sensitiviteit en specificiteit van belang zijn.
Tertiaire preventie lijkt op een routinebehandeling en onderzoek je aan de hand van een
randomized controlled trial (RCT).
Factoren die belangrijk zijn om een nuttig screeningsbeleid op te zetten:
- ziektelast
- death
- disease
- disability
- discomfort
- dissatisfaction
- zeldzaam, maar moet wel genoeg voorkomen
- kwaliteit screeningstest
- sensitiviteit (hoog)
- specificiteit (hoog)
- simplicity (simpel)
- kosten (laag)
- veiligheid (groot)
- kwaliteit interventie
- effectiviteit
- er wordt gekeken hoeveel mensen je moet behandelen om
bijvoorbeeld één hartinfarct te voorkomen (number needed to treat)
- veiligheid
- kosteneffectiviteit (bij secundaire preventie: vroege behandeling leidt tot
betere uitkomst dan latere behandeling)
