Samenvatting Public Policy tentamen bestuurskunde/sociologie Y1Q4

Hoorcollege 1: Beleid en samenleving

3 doelen in deze cursus:
- Inzicht krijgen in de ontwikkeling van overheidsbeleid
- Begrijpen, toepassen en vergelijken van verschillende
theorieën over beleidsprocessen
- Strategisch beleidsadvies geven

2 delen van de structuur:
Beleidscyclus (5 fasen):




! Het is een ideale kijk op politiek en beleid (het is
niet-lineaire, het begint soms ergens anders ipv bovenaan)
! Andere factoren beïnvloeden de cyclus (media, actoren)




4 perspectieven:
 Rationalisme (kennis & informatie), specifiek wetenschappelijk dat invloed heeft op
het feit dat bepaalde kwesties op de agenda komen, komt met oplossingen
 Politiek perspectief (macht en belangen)
 Institutionalisme (instituties) en organisaties die als beperkende factor voor beleid
fungeren
 Constructivisme/ culturalisme (ideeën en taal), de belangrijkste factoren die
beleidsprocessen aansturen

→ al deze 4 perspectieven beïnvloeden het overheidsbeleid




1

,Probleem van PP: wanneer er een discrepantie/verschil is tussen een feitelijke situatie en de
norm (zoals de situatie zou moeten zijn). Zoals: huisvesting, BLM

Wat is PP?
 Richting geven aan het bereiken van publieke doelen (veiligheid, gelijkheid,
gezondheid, ontwikkeling, sociale integratie etc.) met een selectie van middelen en
instrumenten
Voorbeelden van publieke doelen: veiligheid, vrijheid, gelijkheid, gezondheid,
ontwikkeling, sociale integratie, enz.
 Opzettelijke/intentioneel collectieve actie (door, met of zonder overheid)
 Een instituut in sociologische zin: sociaal gedrag zowel beperken als mogelijk maken


4 soorten PP:
 Constitutioneel beleid: beleid om nieuwe institutionele of organisatorische operaties
op te zetten (ministerie van migratie en integratie)
 Regelgevend/regulerend beleid: beleid dat overheidscontrole/regels in specifieke
gevallen definieert (beleid tijdens de pandemie, vaccinaties)
 (Her)verdelingsbeleid: verdelen/verdelen van middelen onder de actoren (Hoe wordt
de fiscaliteit georganiseerd)
 Voorlopig beleid: beleid gericht op het creëren van specifieke voorzieningen of
voorzieningen (onderwijs)

→ herkennen deze verschillende types (Video: regelgevend en voorlopig beleid)


Maatschappelijke perspectieven op PP:
Beleid situeert zich in een maatschappelijke context
 Maatschappelijke transformaties zoals globalisering, technologische ontwikkeling en
vergrijzing stellen nieuwe eisen aan de publieke samenleving
 Gebrek aan aanpassing leidt tot falend beleid
 4 belangrijke transformaties: Risicomaatschappij, Netwerkmaatschappij, Vloeibare
samenleving en Holle staat. Societal transformations leiden tot PP-proces.

1. Netwerk samenleving (Manuel Castells)
 Toenemend belang van technologie (ICT, transport)
 Globalisering (stroom van producten en mensen)
 Groeiende verbondenheid leidt tot groeiende onderlinge afhankelijkheden &
complexiteit
 Nieuwe divisies: winnaars en verliezers (verdeel samenlevingen)
 Veranderende rol van de politiek: kan beleid inspelen (“respond to”) op de
netwerksamenleving?

2. Vloeibare “liquid” samenleving (Zygmunt Bauman)

2

,  Individualisering
 De-institutionalisering (Afnemend belang van traditionele instituties)
Verschuiving van verticale naar horizontale relaties
 Paradox: individualisering en culturele hypes (massamaatschappij)
 Liberalisering en emancipatie
Onderwijsuitbreiding, economische ontwikkeling, mobiliteit
 Vrijheid vs. onzekerheid: hogere verwachtingen ten opzichte van de overheid
 PP: de zwevende kiezer en de groeiende rol van de media
 Leidt de vloeibare samenleving tot een 'dramademocratie'?

3. Risicomaatschappij (Ulrich Beck)
 Post-industrialisering, reflexivisering
 Moderne samenlevingen worden gekenmerkt door nieuwe risico's: gefabriceerde,
berekende versus oude risico's
Oude risico's: natuurlijke risico's
Nieuwe risico's: 'gefabriceerde risico's
 Oude risico's worden veroorzaakt door de natuur en nieuwe risico's worden
veroorzaakt door de mens.
 Voorbeelden: ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl of Fukushima
 Nieuwe risico's
Risico's houden niet op bij de grenzen 'world risk society'
Evolutie van de 'wereldrisicomaatschappij
Complex en onzeker
Onomkeerbaar (bijv. GGO)
 PP: subpolitiek op het niveau van beleidssubsystemen om reflexiviteit te bevorderen

4. Holle toestand
 Staten verliezen de controle (pandemie)
 Verlies van geloof in rationele, maatschappelijke sturing
 Verschuivingen van de overheid naar het bestuur (government > governance)
 PP: verschuift naar boven (toename van de afhankelijkheid van internationale
organisaties), naar beneden (decentralisatie) en naar buiten (macht gaat van de
overheid naar horizontale organisaties)
 Toename van complexiteit
 Nieuwe vormen van beleidsprocessen; interactief bestuur, coproductie,
beleidsinnovatie




3

, Sociaal-wetenschappelijke perspectieven op overheidsbeleid




Rationalistisch perspectief
 Beleidsvorming als onderzoeksprobleem
 Kennis, informatie, gegevens
 Problemen kunnen worden gemeten en opgelost, mits rationeel benaderd
 Politiek bederft goed beleid: depolitisering
 Inzicht in de rationaliteit van beleidsvorming
 Maar in hoeverre vertrouwen mensen kennis en informatie?

Politiek perspectief
 Sleutelrol van belangen en macht; Beleidsvorming als slagveld
 Symbolische en economische middelen
 Beleidsvorming als een in wezen politiek proces; Politiek is overal
 Voorbeeld: volksgezondheid vs. economische belangen in tijden van covid-19
 Politiek in brede zin; belangen, macht, strijd, conflict binnen en buiten politieke
arena's
 Inzicht in de logica van macht en hoe coalities worden opgebouwd.
 Maar vertegenwoordigt de politiek alle stemmen en kan zij de existentiële
uitdagingen van de samenleving oplossen?

Institutionalistisch perspectief
 Beleid produceert politiek: beslissingen uit het verleden bepalen het speelveld van
de toekomst
 Beleidsvorming vindt niet plaats in een leegte, maar in een rijk vol formele en
informele regels, structuren en codes
 Padafhankelijkheid
 Inzicht in de logica van institutionele verandering, institutionele feedback en
institutionele padafhankelijkheid
 Maar zijn instellingen meer dan clusters van kennis, macht en discours?



4