Juridische en ethische aspecten
van opvoeding en ontwikkeling.
College 1 Afstammingen gezag
Verschillende thema’s komen aan bod zoals de meldcode, jeugdstrafrecht en het juridisch
kader.
Afstamming
Voor behandeling moet er toestemming zijn.
- Kind afhankelijk van de leeftijd
o –12 ouder geeft toestemming
o 12-16 kind en ouder
o 16+ kind
- Ouders afhankelijk van gezag
Afstamming: juridisch ouderschap, familierechterlijke relatie wie is voor de wet de ouder
van het kind. (Is meestal de biologische ouder, maar dat hoeft niet)
Bij adoptie word je juridisch ouder, maar niet biologisch.
Gevolgen voor juridisch ouder:
- Familienaam
- Erven
- Nationaliteit
- Onderhoudsplicht
- Omgang en informatie met/van kind
Bij toestemming van behandeling is ook gezag nodig, niet alleen juridisch ouderschap.
Gezag
Iedere minderjarige staat onder wettelijk vereist gezag
1. Verantwoordelijk voor verzorging en opvoeding
2. Verrichten juridische handelingen namens de jeugdige
3. Beheren vermogen
1. Verantwoordelijk voor verzorging en opvoeding
Ouder hebben een grote mate van vrijheid, maar wel met grenzen. Ze mogen zelf onderwijs
bepalen voor het kind, zolang het wel onderwijs volgt (leerplicht). De overheid kan het kind
beschermen bij misbruik van het gezag.
,2. Verrichten juridische handelingen namens de jeugdige
Als het kind 18+ is, dan is het handelingsbekwaam. Het mag dan zelf beslissen over
aankopen.
Verantwoordelijkheid ongeluk:
- -14 jaar is de ouder verantwoordelijk
- 14/15/16 jaar is de ouder verantwoordelijk, tenzij de ouder geen invloed heeft op de
daden van het kind.
- 16+ het kind is verantwoordelijk
Voogdij: wanneer iemand anders gezag
heeft over het kind dan de juridisch ouder.
Testamentaire voogdij: wanneer ouders
overlijden en ze hebben vastgelegd wie er
voor het kind moet zorgen.
Datieve voogdij: wanneer ouders
overlijden en ze hebben niet vastgelegd
wie er voor et kind moet zorgen en de
rechter bepaald dan.
Vader & moeder:
Moeder = vrouw uit wie het kind wordt geboren is ook juridisch ouder en krijgt gezag,
tenzij de vrouw minderjarig is.
Bij 16/17 jaar kan via een rechter de minderjarige als volwassen worden verklaard. Bij -16
heeft er iemand anders gezag.
Vader: bij huwelijk of geregistreerd partnerschap is vader automatisch juridisch ouder en
heeft gezag
Wanneer er geen formele relatie is, moet vader het kind erkennen. Sinds 2023 is er bij
erkenning juridisch ouderschap en gezag. Voor 2023 is er bij erkenning alleen juridisch
ouderschap en moest gezag apart aangevraagd worden.
Draagmoeder: heeft automatisch juridisch ouderschap.
Wanneer een stel juridisch ouderschap en gezag willen en er is geen huwelijk bij de
draagmoeder, moet een van het stel het kind erkennen voor juridisch ouderschap en gezag.
Na een jaar kan het kind geadopteerd worden. Bij een huwelijk dienen beide mannen het
kind te adopteren.
Meerouderschap: maximaal twee ouders hebben juridisch ouderschap en gezag.
Donorschap: wanneer twee vrouwen gebruik maken van een donorbank, geldt bij een
huwelijk hetzelfde als bij een huwelijk tussen man en vrouw. Door middel van
huwelijk/geregistreerd partnerschap, wordt de andere vrouw automatisch juridisch ouder
met gezag.
Wanneer het een bekende donor is, moet de andere vrouw het kind erkennen.
,Adoptie
Adoptie in Nederland:
- Binnenlands komt bijna niet voor
- Buitenland kan niet meer
- Partneradoptie partner adopteert het kind (stiefkind)
Literatuur
Hoofdstuk 2 De ouders van de jeugdige
Afstamming
Afstamming gaat over de familierechterlijke relatie tussen jeugdige en ouders. Door juridisch
ouderschap ontstaat er een levenslange band tussen ouders en kinderen. Deze band blijft,
wat er ook in het leven van het kind gebeurt. Wanneer ouders scheiden, behoudt het kind
beide juridische ouders. Zelfs als de ouder overlijdt, blijft deze juridisch ouder.
Volgens de wet is de juridische moeder altijd de persoon uit wie het kind geboren wordt,
ook al is er anders genetisch materiaal ingebracht bij de bevruchting van anderen.
Draagmoederschap
De wet kent geen draagmoederschap. Draagmoederschap houdt in dat een vrouw
(draagmoeder) voor een andere vrouw (wensmoeder) een kind ter wereld brengt. Omdat de
wet draagmoederschap niet kent, is de overdracht van een kind voor het recht ongeldig.
Wanneer de draagmoeder het kind na de geboorte aan de wensmoeder geeft, maakt dit
voor het juridisch ouderschap geen verschil. De draagmoeder blijft juridisch ouder ondanks
dat zij haar kind afstaat.
Als de draagmoeder niet is getrouwd, kan de wensmoeder het kind erkennen. Hierna moet
zij bij de rechtbank vragen om het gezag over te hevelen. Daarna kan de wensmoeder het
kind adopteren, als zij een jaar voor het kind heeft gezorgd.
Als de draagmoeder is getrouwd, zijn zij en haar man juridisch ouder. De rechtbank zal dit
gezag moeten beëindigen. Pas dan kan de wensmoeder het kind als pleegkind in haar gezin
opnemen. Een jaar later kan de wensmoeder en haar man het kind adopteren.
Juridische vader
Er zijn verschillende mogelijkheden om juridisch vader te worden van een kind:
- Door bij de geboorte van het kind gehuwd te zijn met de moeder
- Door het kind te erkennen
- Door de rechter vastgesteld vaderschap
- Adopteren van het kind.
Hoofdregel: de vader van het kind wordt de man die getrouwd is met de vrouw die het
kind ter wereld brengt. Dit geldt ook bij geregistreerd partnerschap, als het kind na 1 april
2014 is geboren. Sinds die datum geldt voor zowel huwelijk als geregistreerd partnerschap
geen juridische verschillen.
Een man, de vrouw en het kind kan de rechtbank verzoeken om vaderschap door huwelijk te
ontkennen. Voorwaarde is dat de man niet de biologische vader is van het kind. Stemt de
rechtbank in met dit verzoek, is de vader niet meer de juridische ouder.
, Wanneer een man overlijdt tijdens het huwelijk en de vrouw het kind binnen 306 dagen erna
ter wereld brengt, is de overleden man de juridische vader van het kind, ook als de vrouw
hertrouwd is.
Wanneer een kind geen juridische ouder heeft omdat de moeder geen huwelijk of
geregistreerd partnerschap had, kan de man (minimaal 16 jaar oud) het kind erkennen. Hij
wordt dan de juridische ouder van het kind. Dit kan alleen als er nog geen juridische vader is.
Een juridische vader kan een ander persoon zijn dan de biologische vader.
Procedure erkenning:
De man moet bij de burgerlijke stand van de gemeente verklaren dat hij juridische ouder van
een kind wil zijn. Hiervan wordt een akte opgemaakt en wordt ingeschreven in de registers
van de burgerlijke stand. Hiermee is erkenning een feit.
Voor erkenning van het kind tot 16 jaar heeft de man toestemming nodig van de moeder. Bij
een kind van 12-16 jaar oud, is er ook toestemming nodig van het kind. Bij een kind van 16
jaar of ouder alleen het kind zelf. Bij geen toestemming van moeder en/of kind, is er geen
erkenning, tenzij de man kan bewijzen dat hij de verwekker is van het kind. De man kan de
rechtbank inschakelen en deze geeft erkenning als:
- Erkenning het belang van het kind niet schaadt
- Erkenning de belangen niet zal schaden die de moeder heeft bij een ongestoorde
verhouding met haar kind.
Erkenning is niet mogelijk:
- Door een man die, vanwege te nauwe verwantschap, geen huwelijk met de moeder
zou mogen sluiten (broer, vader of zoon van de moeder kan het kind niet erkennen)
- Een man die nog 16 jaar oud is
- Een man die onder curatele staat, tenzij toestemming van de kantonrechter
- Als het kind al twee ouders heeft.
Erkenning is definitief en kan niet zomaar ongedaan gemaakt worden. Een kind kan via de
rechtbank een erkenning ongedaan maken wanneer het ontdekt dat de erkende niet de
biologische vader is. Het kind heeft hiervoor drie jaar de tijd, vanaf het jaar van de
ontdekking. Wanneer het kind minderjarig is en dit ontdekt, kan het tot het 20ste levensjaar.
Ook wanneer er sprake is van dwaling (moeder heeft de man voorgelogen) kan de man de
rechtbank verzoeken om de erkenning ongedaan te maken.
Erkenning gaat om een man die vrijwillig een vader-kind relatie aangaat. Bij de gerechtelijke
vaststelling van het vaderschap legt de rechter het juridisch vaderschap op aan de verwekker.
Dit is anders dan vaderschapsactie, waarbij de man niet juridisch vader wordt.
Vaderschapsactie: moeder vraagt rechter om de verwekker van haar kind te verplichten om
bijdrage te leveren in de kosten van studie en levensonderhoud van het kind.
van opvoeding en ontwikkeling.
College 1 Afstammingen gezag
Verschillende thema’s komen aan bod zoals de meldcode, jeugdstrafrecht en het juridisch
kader.
Afstamming
Voor behandeling moet er toestemming zijn.
- Kind afhankelijk van de leeftijd
o –12 ouder geeft toestemming
o 12-16 kind en ouder
o 16+ kind
- Ouders afhankelijk van gezag
Afstamming: juridisch ouderschap, familierechterlijke relatie wie is voor de wet de ouder
van het kind. (Is meestal de biologische ouder, maar dat hoeft niet)
Bij adoptie word je juridisch ouder, maar niet biologisch.
Gevolgen voor juridisch ouder:
- Familienaam
- Erven
- Nationaliteit
- Onderhoudsplicht
- Omgang en informatie met/van kind
Bij toestemming van behandeling is ook gezag nodig, niet alleen juridisch ouderschap.
Gezag
Iedere minderjarige staat onder wettelijk vereist gezag
1. Verantwoordelijk voor verzorging en opvoeding
2. Verrichten juridische handelingen namens de jeugdige
3. Beheren vermogen
1. Verantwoordelijk voor verzorging en opvoeding
Ouder hebben een grote mate van vrijheid, maar wel met grenzen. Ze mogen zelf onderwijs
bepalen voor het kind, zolang het wel onderwijs volgt (leerplicht). De overheid kan het kind
beschermen bij misbruik van het gezag.
,2. Verrichten juridische handelingen namens de jeugdige
Als het kind 18+ is, dan is het handelingsbekwaam. Het mag dan zelf beslissen over
aankopen.
Verantwoordelijkheid ongeluk:
- -14 jaar is de ouder verantwoordelijk
- 14/15/16 jaar is de ouder verantwoordelijk, tenzij de ouder geen invloed heeft op de
daden van het kind.
- 16+ het kind is verantwoordelijk
Voogdij: wanneer iemand anders gezag
heeft over het kind dan de juridisch ouder.
Testamentaire voogdij: wanneer ouders
overlijden en ze hebben vastgelegd wie er
voor het kind moet zorgen.
Datieve voogdij: wanneer ouders
overlijden en ze hebben niet vastgelegd
wie er voor et kind moet zorgen en de
rechter bepaald dan.
Vader & moeder:
Moeder = vrouw uit wie het kind wordt geboren is ook juridisch ouder en krijgt gezag,
tenzij de vrouw minderjarig is.
Bij 16/17 jaar kan via een rechter de minderjarige als volwassen worden verklaard. Bij -16
heeft er iemand anders gezag.
Vader: bij huwelijk of geregistreerd partnerschap is vader automatisch juridisch ouder en
heeft gezag
Wanneer er geen formele relatie is, moet vader het kind erkennen. Sinds 2023 is er bij
erkenning juridisch ouderschap en gezag. Voor 2023 is er bij erkenning alleen juridisch
ouderschap en moest gezag apart aangevraagd worden.
Draagmoeder: heeft automatisch juridisch ouderschap.
Wanneer een stel juridisch ouderschap en gezag willen en er is geen huwelijk bij de
draagmoeder, moet een van het stel het kind erkennen voor juridisch ouderschap en gezag.
Na een jaar kan het kind geadopteerd worden. Bij een huwelijk dienen beide mannen het
kind te adopteren.
Meerouderschap: maximaal twee ouders hebben juridisch ouderschap en gezag.
Donorschap: wanneer twee vrouwen gebruik maken van een donorbank, geldt bij een
huwelijk hetzelfde als bij een huwelijk tussen man en vrouw. Door middel van
huwelijk/geregistreerd partnerschap, wordt de andere vrouw automatisch juridisch ouder
met gezag.
Wanneer het een bekende donor is, moet de andere vrouw het kind erkennen.
,Adoptie
Adoptie in Nederland:
- Binnenlands komt bijna niet voor
- Buitenland kan niet meer
- Partneradoptie partner adopteert het kind (stiefkind)
Literatuur
Hoofdstuk 2 De ouders van de jeugdige
Afstamming
Afstamming gaat over de familierechterlijke relatie tussen jeugdige en ouders. Door juridisch
ouderschap ontstaat er een levenslange band tussen ouders en kinderen. Deze band blijft,
wat er ook in het leven van het kind gebeurt. Wanneer ouders scheiden, behoudt het kind
beide juridische ouders. Zelfs als de ouder overlijdt, blijft deze juridisch ouder.
Volgens de wet is de juridische moeder altijd de persoon uit wie het kind geboren wordt,
ook al is er anders genetisch materiaal ingebracht bij de bevruchting van anderen.
Draagmoederschap
De wet kent geen draagmoederschap. Draagmoederschap houdt in dat een vrouw
(draagmoeder) voor een andere vrouw (wensmoeder) een kind ter wereld brengt. Omdat de
wet draagmoederschap niet kent, is de overdracht van een kind voor het recht ongeldig.
Wanneer de draagmoeder het kind na de geboorte aan de wensmoeder geeft, maakt dit
voor het juridisch ouderschap geen verschil. De draagmoeder blijft juridisch ouder ondanks
dat zij haar kind afstaat.
Als de draagmoeder niet is getrouwd, kan de wensmoeder het kind erkennen. Hierna moet
zij bij de rechtbank vragen om het gezag over te hevelen. Daarna kan de wensmoeder het
kind adopteren, als zij een jaar voor het kind heeft gezorgd.
Als de draagmoeder is getrouwd, zijn zij en haar man juridisch ouder. De rechtbank zal dit
gezag moeten beëindigen. Pas dan kan de wensmoeder het kind als pleegkind in haar gezin
opnemen. Een jaar later kan de wensmoeder en haar man het kind adopteren.
Juridische vader
Er zijn verschillende mogelijkheden om juridisch vader te worden van een kind:
- Door bij de geboorte van het kind gehuwd te zijn met de moeder
- Door het kind te erkennen
- Door de rechter vastgesteld vaderschap
- Adopteren van het kind.
Hoofdregel: de vader van het kind wordt de man die getrouwd is met de vrouw die het
kind ter wereld brengt. Dit geldt ook bij geregistreerd partnerschap, als het kind na 1 april
2014 is geboren. Sinds die datum geldt voor zowel huwelijk als geregistreerd partnerschap
geen juridische verschillen.
Een man, de vrouw en het kind kan de rechtbank verzoeken om vaderschap door huwelijk te
ontkennen. Voorwaarde is dat de man niet de biologische vader is van het kind. Stemt de
rechtbank in met dit verzoek, is de vader niet meer de juridische ouder.
, Wanneer een man overlijdt tijdens het huwelijk en de vrouw het kind binnen 306 dagen erna
ter wereld brengt, is de overleden man de juridische vader van het kind, ook als de vrouw
hertrouwd is.
Wanneer een kind geen juridische ouder heeft omdat de moeder geen huwelijk of
geregistreerd partnerschap had, kan de man (minimaal 16 jaar oud) het kind erkennen. Hij
wordt dan de juridische ouder van het kind. Dit kan alleen als er nog geen juridische vader is.
Een juridische vader kan een ander persoon zijn dan de biologische vader.
Procedure erkenning:
De man moet bij de burgerlijke stand van de gemeente verklaren dat hij juridische ouder van
een kind wil zijn. Hiervan wordt een akte opgemaakt en wordt ingeschreven in de registers
van de burgerlijke stand. Hiermee is erkenning een feit.
Voor erkenning van het kind tot 16 jaar heeft de man toestemming nodig van de moeder. Bij
een kind van 12-16 jaar oud, is er ook toestemming nodig van het kind. Bij een kind van 16
jaar of ouder alleen het kind zelf. Bij geen toestemming van moeder en/of kind, is er geen
erkenning, tenzij de man kan bewijzen dat hij de verwekker is van het kind. De man kan de
rechtbank inschakelen en deze geeft erkenning als:
- Erkenning het belang van het kind niet schaadt
- Erkenning de belangen niet zal schaden die de moeder heeft bij een ongestoorde
verhouding met haar kind.
Erkenning is niet mogelijk:
- Door een man die, vanwege te nauwe verwantschap, geen huwelijk met de moeder
zou mogen sluiten (broer, vader of zoon van de moeder kan het kind niet erkennen)
- Een man die nog 16 jaar oud is
- Een man die onder curatele staat, tenzij toestemming van de kantonrechter
- Als het kind al twee ouders heeft.
Erkenning is definitief en kan niet zomaar ongedaan gemaakt worden. Een kind kan via de
rechtbank een erkenning ongedaan maken wanneer het ontdekt dat de erkende niet de
biologische vader is. Het kind heeft hiervoor drie jaar de tijd, vanaf het jaar van de
ontdekking. Wanneer het kind minderjarig is en dit ontdekt, kan het tot het 20ste levensjaar.
Ook wanneer er sprake is van dwaling (moeder heeft de man voorgelogen) kan de man de
rechtbank verzoeken om de erkenning ongedaan te maken.
Erkenning gaat om een man die vrijwillig een vader-kind relatie aangaat. Bij de gerechtelijke
vaststelling van het vaderschap legt de rechter het juridisch vaderschap op aan de verwekker.
Dit is anders dan vaderschapsactie, waarbij de man niet juridisch vader wordt.
Vaderschapsactie: moeder vraagt rechter om de verwekker van haar kind te verplichten om
bijdrage te leveren in de kosten van studie en levensonderhoud van het kind.
