JURIDISCHE & ETHISCHE ASPECTEN VAN OPVOEDING EN ONTWIKKELING 2025
INHOUDSOPGAVEN
Hoorcollege 1 – Afstamming en gezag 2-7
Hoorcollege 2 – Kinderbeschermingsmaatregelen 8-12
Hoorcollege 3 – Pleegzorg 13-18
Hoorcollege 4 – Kind en scheiding 19-24
Hoorcollege 5 – Jongeren in strafrecht, deel 1 24-29
Hoorcollege 6 – Jongeren in strafrecht, deel 2 30-24
Hoorcollege 7 - Beroepsethiek 35-40
, HOORCOLLEGE 1
Thema 1 – Afstamming en gezag
Relevan(e van dit vak
Thema's
De thema's die in dit vak besproken zullen worden zijn er zes:
1. Thema 1; afstamming en Gezag
2. Thema 2; kinderbeschermingsmaatregel
3. Thema 3; pleegzorg
4. Thema 4; kind en scheiding
5. Thema 5; jongeren in het strafrecht
6. Thema 6; beroepsethiek
De opzet van dit vak:
• College & literatuur
• Jeugdrecht begrepen
• Aanvullende arJkelen (of websites)
• Opdracht & evt vragen insturen
• MC vragen
• Oefenen met de stof
• Advies; bijhouden!
Inhoud vak
De structuur zijn de BS pagina’s
• Overzicht & rooster
• Hybride colleges
• Aanleiding; prakJsche overwegingen
Thema 1: afstamming & gezag
Wat is het?
De vragen die worden beantwoord in dit college zijn:
• Wat is afstamming en gezag?
• Hoe ontstaan afstemming en gezag
• PosiJe van de minderjarige
Afstamming
Afstamming is juridisch ouderschap, er is een afstammingsrelatie. Ook wel; familierechtelijke relatie
tussen kind en ouders.
• Wie is voor de wet de ouder van een kind?
• Niet alJjd hetzelfde als biologisch ouder
• AdopJe; adopJeouders zijn voor de wet juridisch gezien de juridische ouders geworden,
maar niet biologisch. Ook bij zaaddonor.
De gevolgen van juridisch ouderschap:
• Familienaam
• NaJonaliteit
• Erfrecht
• OnderhoudsplichJg
• Omgang en informaJe
• Is toestemming geven ook een gevolg van juridisch ouderschap? Nee; niet voldoende. Ook
gezag nodig. Gaat vaak samen maar hoe] niet alJjd.
• Juridisch word ik erkend als ouder maar ik ben niet meteen beslissingsbevoegd.
2
,Gezag
Minderjarigen onder het wettelijke vereiste gezag van verzorger/ouder:
1. Verantwoordelijk voor verzorging & opvoeding, hierbij is een grote mate van vrijheid.
2. Verrichten juridische handelingen namens jeugdige
3. Beheer van vermogen
Het gezag binnen de verzorging en opvoeding:
• Veel vrijheden als ouders; zoals welke school, religie, verhuizen.
• Er zijn wel beperkingen;
o Grenzen vrijheid zoals leerplicht
o Overheid beschermt kinderen bij misbruik van het gezag
o Geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling
toepassen
Gezag kan beperkt of beëindigd worden:
• In thema 2 (kinderbeschermingsmaatregelen) wordt dit verder besproken.
• Let op: minderjarige hoort wel onder gezag te staan.
• Kan ook uitgeoefend worden door een niet-ouder, maar dan voogdij.
Gezag kan ook door een niet-ouder:
• Gezag door biologische ouders, wordt ouderlijk gezag genoemd.
• Door iemand anders is het voogdij:
o Hebben dezelfde rechten als bij ouderlijk gezag.
Casus
De casus: "Er moeten juridische handelingen verricht worden namens jeugdige. Kind wil een fat bike,
maar de ouder zegt nee. Kind (13) zegt: Dan ga ik sparen en koop ik zelf een fatbike!"
De vraag:
a. Kan dit/mag dit? Waarom wel/niet?
b. Kind rijdt op een fatbike van een vriendin en veroorzaakt daarmee een ongeluk. Wie is er
aansprakelijk?
Het antwoord:
a. Dit mag, een kind kan/mag zelf iets kopen. Hier zijn wel kantlijnen voor:
o Onder de 14 jaar is de ouder nog wel aansprakelijk.
o Bij 14/15 jaar zijn ouder en jongeren beide aansprakelijk. De overweging is als de
ouder het had kunnen voorkomen hij/zij aansprakelijk is, maar als er geen invloed
van de ouder is of als de ouder het niet kon voorkomen, dan is het kind aansprakelijk.
o Vanaf 16 jaar is de jongere zelf aansprakelijk.
b. Vanaf 18 mag het om zelf een fatbike te kopen, dan is het kind handelings- bekwaam. Onder
de 18 is het kind handelingsonbekwaam.
3
, Ontstaan afstemming en gezag
Handelen pedagoog
Belangrijk leerdoel binnen dit thema is in te zien hoe afstemming en gezag ontstaan. Dit moet je
kunnen afleiden uit casus, wie de juridisch ouder is en wie het gezag uitoefent.
Dit weten heeft gevolgen voor jouw handelen als pedagoog, bijvoorbeeld:
• Toestemming vragen behandeling
• Informeren over kind/inzage dossier
• InformaJe delen of vragen of dit mag
• Omgangsregeling met kind
Wat moet je kunnen afleiden aan de hand van een casus:
• Wat is de situaJe?
• Welke gevolgen zijn er?
• Is iemand juridisch ouder?
• Inzag geven/informaJe delen?
• Er zijn gevolgen voor veel keuzes die je maakt.
Moeder en vader
Wie is de moeder:
• De vrouw uit wie het kind is geboren à juridisch moeder
• Gezag automaJsch bij het meerderjarig zijn.
o Een minderjarige in verwachJng kan niet automaJsch gezag uitoefenen. Er moeten
16/17 vragen bij rechter afgelegd worden voor een meerderjarigheidsverklaring.
Wie is de vader:
• Gehuwd of geregistreerd partner (ook al is vader niet biologisch) dan is er automaJsch
juridisch ouder en gezag.
• Bij geen formele relaJe dan kan het kind worden erkent. Vader moet kind het erkennen om
gezag te krijgen, vanaf jan 2023 is deze nieuwe regel voor automaJsch gezag.
o De nieuwe regel is niet met terugwerkende kracht voor een kind dat is geboren voor
2023 geld deze regel nog niet.
o Erkennen is dan alleen afstemming, dus alleen juridisch ouder zonder gezag. Het
gezag moest apart aangevraagd worden, dat werd vaak vergeten (waardoor lasJg bij
scheidingen).
Draagmoederschap
Vormen van draagmoederschap
Er zijn drie vormen van het zijn van een draagmoeder. Dit wordt aan de hand van deze casus
uitgelegd; "Ik ben draagmoeder voor mijn twee beste vrienden". Wie worden er dan de juridische
ouders:
1. Draagmoeder NL – gehuwd
o Geen ander soort regeling, in de normale situaJe zijn de biologische ouders
(draagmoeder) juridisch gezien de ouders. Dus niet de twee beste vrienden die ouder
(verzorger) zijn.
o Later via een adopJeprocedure is er een mogelijkheid op gezag, maar niet meteen vanaf
geboorte.
2. Draagmoeder NL – niet gehuwd/geregistreerd partnerschap
o Eén van de vaders kan het kind erkennen, waardoor hij juridisch ouderschap wordt en
gezag hee].
o De andere vader hee] nog geen rechten, later zou het kind door hem geadopteerd
kunnen worden.
4
INHOUDSOPGAVEN
Hoorcollege 1 – Afstamming en gezag 2-7
Hoorcollege 2 – Kinderbeschermingsmaatregelen 8-12
Hoorcollege 3 – Pleegzorg 13-18
Hoorcollege 4 – Kind en scheiding 19-24
Hoorcollege 5 – Jongeren in strafrecht, deel 1 24-29
Hoorcollege 6 – Jongeren in strafrecht, deel 2 30-24
Hoorcollege 7 - Beroepsethiek 35-40
, HOORCOLLEGE 1
Thema 1 – Afstamming en gezag
Relevan(e van dit vak
Thema's
De thema's die in dit vak besproken zullen worden zijn er zes:
1. Thema 1; afstamming en Gezag
2. Thema 2; kinderbeschermingsmaatregel
3. Thema 3; pleegzorg
4. Thema 4; kind en scheiding
5. Thema 5; jongeren in het strafrecht
6. Thema 6; beroepsethiek
De opzet van dit vak:
• College & literatuur
• Jeugdrecht begrepen
• Aanvullende arJkelen (of websites)
• Opdracht & evt vragen insturen
• MC vragen
• Oefenen met de stof
• Advies; bijhouden!
Inhoud vak
De structuur zijn de BS pagina’s
• Overzicht & rooster
• Hybride colleges
• Aanleiding; prakJsche overwegingen
Thema 1: afstamming & gezag
Wat is het?
De vragen die worden beantwoord in dit college zijn:
• Wat is afstamming en gezag?
• Hoe ontstaan afstemming en gezag
• PosiJe van de minderjarige
Afstamming
Afstamming is juridisch ouderschap, er is een afstammingsrelatie. Ook wel; familierechtelijke relatie
tussen kind en ouders.
• Wie is voor de wet de ouder van een kind?
• Niet alJjd hetzelfde als biologisch ouder
• AdopJe; adopJeouders zijn voor de wet juridisch gezien de juridische ouders geworden,
maar niet biologisch. Ook bij zaaddonor.
De gevolgen van juridisch ouderschap:
• Familienaam
• NaJonaliteit
• Erfrecht
• OnderhoudsplichJg
• Omgang en informaJe
• Is toestemming geven ook een gevolg van juridisch ouderschap? Nee; niet voldoende. Ook
gezag nodig. Gaat vaak samen maar hoe] niet alJjd.
• Juridisch word ik erkend als ouder maar ik ben niet meteen beslissingsbevoegd.
2
,Gezag
Minderjarigen onder het wettelijke vereiste gezag van verzorger/ouder:
1. Verantwoordelijk voor verzorging & opvoeding, hierbij is een grote mate van vrijheid.
2. Verrichten juridische handelingen namens jeugdige
3. Beheer van vermogen
Het gezag binnen de verzorging en opvoeding:
• Veel vrijheden als ouders; zoals welke school, religie, verhuizen.
• Er zijn wel beperkingen;
o Grenzen vrijheid zoals leerplicht
o Overheid beschermt kinderen bij misbruik van het gezag
o Geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling
toepassen
Gezag kan beperkt of beëindigd worden:
• In thema 2 (kinderbeschermingsmaatregelen) wordt dit verder besproken.
• Let op: minderjarige hoort wel onder gezag te staan.
• Kan ook uitgeoefend worden door een niet-ouder, maar dan voogdij.
Gezag kan ook door een niet-ouder:
• Gezag door biologische ouders, wordt ouderlijk gezag genoemd.
• Door iemand anders is het voogdij:
o Hebben dezelfde rechten als bij ouderlijk gezag.
Casus
De casus: "Er moeten juridische handelingen verricht worden namens jeugdige. Kind wil een fat bike,
maar de ouder zegt nee. Kind (13) zegt: Dan ga ik sparen en koop ik zelf een fatbike!"
De vraag:
a. Kan dit/mag dit? Waarom wel/niet?
b. Kind rijdt op een fatbike van een vriendin en veroorzaakt daarmee een ongeluk. Wie is er
aansprakelijk?
Het antwoord:
a. Dit mag, een kind kan/mag zelf iets kopen. Hier zijn wel kantlijnen voor:
o Onder de 14 jaar is de ouder nog wel aansprakelijk.
o Bij 14/15 jaar zijn ouder en jongeren beide aansprakelijk. De overweging is als de
ouder het had kunnen voorkomen hij/zij aansprakelijk is, maar als er geen invloed
van de ouder is of als de ouder het niet kon voorkomen, dan is het kind aansprakelijk.
o Vanaf 16 jaar is de jongere zelf aansprakelijk.
b. Vanaf 18 mag het om zelf een fatbike te kopen, dan is het kind handelings- bekwaam. Onder
de 18 is het kind handelingsonbekwaam.
3
, Ontstaan afstemming en gezag
Handelen pedagoog
Belangrijk leerdoel binnen dit thema is in te zien hoe afstemming en gezag ontstaan. Dit moet je
kunnen afleiden uit casus, wie de juridisch ouder is en wie het gezag uitoefent.
Dit weten heeft gevolgen voor jouw handelen als pedagoog, bijvoorbeeld:
• Toestemming vragen behandeling
• Informeren over kind/inzage dossier
• InformaJe delen of vragen of dit mag
• Omgangsregeling met kind
Wat moet je kunnen afleiden aan de hand van een casus:
• Wat is de situaJe?
• Welke gevolgen zijn er?
• Is iemand juridisch ouder?
• Inzag geven/informaJe delen?
• Er zijn gevolgen voor veel keuzes die je maakt.
Moeder en vader
Wie is de moeder:
• De vrouw uit wie het kind is geboren à juridisch moeder
• Gezag automaJsch bij het meerderjarig zijn.
o Een minderjarige in verwachJng kan niet automaJsch gezag uitoefenen. Er moeten
16/17 vragen bij rechter afgelegd worden voor een meerderjarigheidsverklaring.
Wie is de vader:
• Gehuwd of geregistreerd partner (ook al is vader niet biologisch) dan is er automaJsch
juridisch ouder en gezag.
• Bij geen formele relaJe dan kan het kind worden erkent. Vader moet kind het erkennen om
gezag te krijgen, vanaf jan 2023 is deze nieuwe regel voor automaJsch gezag.
o De nieuwe regel is niet met terugwerkende kracht voor een kind dat is geboren voor
2023 geld deze regel nog niet.
o Erkennen is dan alleen afstemming, dus alleen juridisch ouder zonder gezag. Het
gezag moest apart aangevraagd worden, dat werd vaak vergeten (waardoor lasJg bij
scheidingen).
Draagmoederschap
Vormen van draagmoederschap
Er zijn drie vormen van het zijn van een draagmoeder. Dit wordt aan de hand van deze casus
uitgelegd; "Ik ben draagmoeder voor mijn twee beste vrienden". Wie worden er dan de juridische
ouders:
1. Draagmoeder NL – gehuwd
o Geen ander soort regeling, in de normale situaJe zijn de biologische ouders
(draagmoeder) juridisch gezien de ouders. Dus niet de twee beste vrienden die ouder
(verzorger) zijn.
o Later via een adopJeprocedure is er een mogelijkheid op gezag, maar niet meteen vanaf
geboorte.
2. Draagmoeder NL – niet gehuwd/geregistreerd partnerschap
o Eén van de vaders kan het kind erkennen, waardoor hij juridisch ouderschap wordt en
gezag hee].
o De andere vader hee] nog geen rechten, later zou het kind door hem geadopteerd
kunnen worden.
4
