Beknopte samenvatting politiek en politicologie
samenvatting van het boek: politiek en politicologie van Edwin Woerdman & Erwin Krol, 5de editie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 ....................................................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2 ....................................................................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 3 ....................................................................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4 ..................................................................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 5 ..................................................................................................................................................................... 24
hoofdstuk 6 ..................................................................................................................................................................... 28
Hoofdstuk 7 ..................................................................................................................................................................... 30
Hoofdstuk 8 ..................................................................................................................................................................... 33
Hoofdstuk 9 ..................................................................................................................................................................... 36
,Hoofdstuk 1
politiek
➢ Politiek: Een situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (van Deth & Vis)
➢ Politiek: Het overheidsbeleid, alsmede de totstandkoming en effecten ervan (Hoogerwerf)
➢ Politiek: Elke mengeling van conflict en samenwerking (Laver)
➢ Politiek: Wie krijgt wat, wanneer en hoe? (Lasswell)
➢ Politiek: het vormen en verdelen van macht (Lasswell & Kaplan)
➢ Politiek: het oplossen van collectieve-actieproblemen (Taylor)
➢ Politiek: de gezaghebbende toedeling van waarden voor een samenleving (Easton)
Politiek probleem: Een als ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie, waarbij de overheid betrokken is of zou
moeten zijn (van Deth & Vis)
Voorwaarden voor een probleem:
- Mensen beschouwen het probleem als ongewenst
- Mensen denken de situatie te moeten en te kunnen veranderen
Onenigheid over een politiek probleem:
- Mensen hanteren verschillende normen om de werkelijkheid te beoordelen
- Mensen ervaren de objectieve werkelijkheid verschillend, hun oordeel is subjectief
- Mensen zijn het er niet mee eens over welke problemen op de politieke agenda geplaatst moet worden
Publieke goederen, ook wel collectieve goederen genoemd worden gekenmerkt door:
- Ondeelbaarheid: de hoeveelheid van een goed kan niet vermindert worden als iemand het consumeert.
Voorbeeld: als iemand profiteert van de veiligheid van de dijken, vermindert dat niet de veiligheid van anderen.
- Niet-uitsluitbaarheid: niemand van de consumptie van het goed kan worden uitgesloten als het goed eenmaal tot
stand is gebracht
Voorbeeld: niemand kan worden uitgesloten worden van de veiligheid van de dijken als die niet betaald
Door het ondeelbare en niet-uitsluitbare van publieke goederen, hebben individuen geen prikkel om bij te dragen
van het goed. Het loont om van het goed te profiteren, zonder ervoor te betalen. Mensen profiteren het liefst van
anderen, ook wel free-riders genoemd.
Er zijn 3 manieren om collectieve-actieproblemen op te lossen:
1- Overheidsingrijpen
De overheid kan verschillende soorten instrumenten gebruiken om collectieve-actieproblemen op te lossen:
Fysieke instrumenten: zelf het publieke goed te produceren of te kopen, zoals dijken en straatlantaarns
Juridisch en handhavingsinstrumenten: het gebruik maken van wetgeving, regulering en handhaving
Financieel-economische instrumenten: door subsidies te geven of belastingen en accijns te heffen
Communicatieve of informatieve instrumenten: door burgers of bedrijven te beïnvloeden en te
informeren
2- De verleiding om te free-riden te verkleinen
De verleiding om te free-riden mag niet te groot zijn (geen poortjes bij het OV), mensen zouden niet snel
profiteren als het verlies op lange termijn te groot is (geldboete). Maar meestal is de verleiding te groot en is
de winst op korte termijn doorslaggevend voor menselijk gedrag
3- Beroep op moraal, normen, waarden en tradities
Een sociologische benadering van het collectieve-actieprobleem, sommige mensen voelen zich moraal
verplicht om zich aan de regels te houden, dus een treinticket te betalen
,7 dilemma’s rondom fundamentele waarden bij het maken van beleid:
1- Publiek vs privaat: wat zijn de publieke taken (overheid) en wat zijn private taken?
2- Democratie vs leiding: moet de macht bij de burgers liggen of bij de leiding en de staat?
3- Vrijheid vs gelijkheid: hoe moeten middelen verdeeld worden?
4- Eenheid vs verscheidenheid: staat individuele vrijheid voorop of is eenheid in de samenleving belangrijker?
5- Idealisme vs realisme: moet de politiek streven naar het goede en staan idealen voorop, of moet de politiek
streven naar het haalbare en realiteitszin hebben?
6- Doelmatigheid vs aanvaardbaarheid: moet het beleid vooral doelmatig en rationeel zijn of is draagvlak voor
beleid belangrijkste?
7- Orde vs verandering: moet de samenleving de bestaande maatschappelijke orde handhaven of is verandering
nodig om tot een andere soort samenleving te komen?
Alle kernbegrippen uit de besproken definities, politiek heeft onder meer betrekking op:
- De overheid (Van Deth & Vis, Hoogerwerf)
- Conflict en samenwerking (Laver)
- De verdeling van geld (Lasswell)
- De verdeling van macht (Kaplan)
- De toedeling van waarden (Easton)
- Collectieve-actieproblemen (Taylor)
politicologie
Er kunnen grofweg 4 algemene benaderingen in de politicologie onderscheiden worden:
1- Theoretische politicologie: zuivere theorieën
2- Empirische politicologie: toetsen van theorieën aan feitelijke gegevens
3- Normatieve politicologie: het vraagstuk van de gewenste politieke orde
4- Vergelijkende politicologie: vergelijking naar tijd en/of plaats
1- Theoretische politicologie
De benadering van de theoretische politicologie wordt gekenmerkt door zogenoemde zuivere theorieën van politieke
verschijnselen. Een zuivere theorie kent de volgende elementen:
- Vereenvoudiging: brengt het politieke verschijnsel terug tot de meest wezenlijke onderdelen
- Abstrahering: gebruikt een beperkte hoeveelheid gegevens over degenen die bij het politieke verschijnsel
betrokken zijn
- Generalisatie: richt zich op de algemene elementen van het politieke verschijnsel
De Trias Politica kent alle elementen van een zuivere theorie. De theorie van machtenscheiding richt zich op de
algemene verschijnselen Staat en Macht (Generalisatie), ook wordt de complexe staatsorganen van
volksvertegenwoordiging, regering en rechters verminderd naar kun kerntaken: het volk vertegenwoordigen, regeren
en rechtspreken (Abstrahering). Ten slotte worden ingewikkelde machtsprocessen herleid tot een machtsstrijd tussen
3 algemene te onderscheiden functies van een staat, respectievelijk het maken, uitvoeren en toetsen van wetten
(Vereenvoudiging)
, 2- Empirische politicologie
De benadering van de empirische politicologie richt zich op het toetsen van
theorieën aan feitelijke gegevens. Om een theorie over een politiek verschijnsel te
toetsen aan de praktijk, wordt er gebruik gemaakt van bepaalde
onderzoeksmethoden, zoals statistische methoden, enquêtes, interviews,
observaties, inhoudsanalyses, experimenten of computersimulaties.
Het proces in empirisch onderzoek is cyclisch:
1. Probleemstelling geformuleerd: de definitie van het probleem bepaalt welke delen van de werkelijkheid in het
onderzoek worden meegenomen. de probleemstelling wordt verdeeld in een doelstelling en een vraagstelling
2. de theorie bepaalt wat in er in de werkelijkheid gemeten wordt: relevante begrippen worden gedefinieerd en de
hypothesen beschrijven de verwachte onderlinge relaties tussen de begrippen
3. De fase van operationalisering: de begrippen worden uitgewerkt, zodat de gemeten kunnen worden en de
gegevens worden op basis van een bepaalde onderzoeksmethode verzameld en geanalyseerd.
4. De conclusie trekken
5. Waar nodig is wordt de theorie bijgesteld of verworpen
3- Normatieve politicologie
De normatieve politicologie richt zich op het vraagstuk van de gewenste politieke orde, dit wordt ook wel politieke
filosofie genoemd. Politieke filosofen beredeneren de principes van Goed en Slecht in de politiek, deze principes
spelen onder meer de begrippen democratie, rechtvaardigheid, vrijheid, gelijkheid en rechten en plichten een
cruciale rol.
Een voorbeeld van politieke filosofie is de rechtvaardigheidstheorie van Rawls (1971): hij ontwikkelde het gedachte-
experiment als je niets over jezelf of over anderen weet. Je weet je leeftijd, land, geslacht… niet, er is alleen maar
onwetendheid, mensen die dit geloven worden aanhangers van procedurele rechtvaardigheid genoemd.
4- Vergelijkende politicologie
De vergelijkende politicologie analyseert politieke verschijnselen door vergelijkingen te maken naar tijd (diachrone
methode) en/of plaats (synchrone methode)
In de diachrone methoden: worden veranderingen en ontwikkelingen door de tijd heen bestudeerd, bijvoorbeeld het
gedachtegoed over werkende vrouwen nu vergeleken met 100 jaar geleden
In de synchrone methode: worden overeenkomsten en verschillen bestudeerd van politieke verschijnselen die zich
gelijktijdig, maar op verschillende plaatsen voordoen, bijvoorbeeld het verschil tussen het kiessysteem van Duitsland
en Amerika.
samenvatting van het boek: politiek en politicologie van Edwin Woerdman & Erwin Krol, 5de editie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 ....................................................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2 ....................................................................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 3 ....................................................................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4 ..................................................................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 5 ..................................................................................................................................................................... 24
hoofdstuk 6 ..................................................................................................................................................................... 28
Hoofdstuk 7 ..................................................................................................................................................................... 30
Hoofdstuk 8 ..................................................................................................................................................................... 33
Hoofdstuk 9 ..................................................................................................................................................................... 36
,Hoofdstuk 1
politiek
➢ Politiek: Een situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (van Deth & Vis)
➢ Politiek: Het overheidsbeleid, alsmede de totstandkoming en effecten ervan (Hoogerwerf)
➢ Politiek: Elke mengeling van conflict en samenwerking (Laver)
➢ Politiek: Wie krijgt wat, wanneer en hoe? (Lasswell)
➢ Politiek: het vormen en verdelen van macht (Lasswell & Kaplan)
➢ Politiek: het oplossen van collectieve-actieproblemen (Taylor)
➢ Politiek: de gezaghebbende toedeling van waarden voor een samenleving (Easton)
Politiek probleem: Een als ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie, waarbij de overheid betrokken is of zou
moeten zijn (van Deth & Vis)
Voorwaarden voor een probleem:
- Mensen beschouwen het probleem als ongewenst
- Mensen denken de situatie te moeten en te kunnen veranderen
Onenigheid over een politiek probleem:
- Mensen hanteren verschillende normen om de werkelijkheid te beoordelen
- Mensen ervaren de objectieve werkelijkheid verschillend, hun oordeel is subjectief
- Mensen zijn het er niet mee eens over welke problemen op de politieke agenda geplaatst moet worden
Publieke goederen, ook wel collectieve goederen genoemd worden gekenmerkt door:
- Ondeelbaarheid: de hoeveelheid van een goed kan niet vermindert worden als iemand het consumeert.
Voorbeeld: als iemand profiteert van de veiligheid van de dijken, vermindert dat niet de veiligheid van anderen.
- Niet-uitsluitbaarheid: niemand van de consumptie van het goed kan worden uitgesloten als het goed eenmaal tot
stand is gebracht
Voorbeeld: niemand kan worden uitgesloten worden van de veiligheid van de dijken als die niet betaald
Door het ondeelbare en niet-uitsluitbare van publieke goederen, hebben individuen geen prikkel om bij te dragen
van het goed. Het loont om van het goed te profiteren, zonder ervoor te betalen. Mensen profiteren het liefst van
anderen, ook wel free-riders genoemd.
Er zijn 3 manieren om collectieve-actieproblemen op te lossen:
1- Overheidsingrijpen
De overheid kan verschillende soorten instrumenten gebruiken om collectieve-actieproblemen op te lossen:
Fysieke instrumenten: zelf het publieke goed te produceren of te kopen, zoals dijken en straatlantaarns
Juridisch en handhavingsinstrumenten: het gebruik maken van wetgeving, regulering en handhaving
Financieel-economische instrumenten: door subsidies te geven of belastingen en accijns te heffen
Communicatieve of informatieve instrumenten: door burgers of bedrijven te beïnvloeden en te
informeren
2- De verleiding om te free-riden te verkleinen
De verleiding om te free-riden mag niet te groot zijn (geen poortjes bij het OV), mensen zouden niet snel
profiteren als het verlies op lange termijn te groot is (geldboete). Maar meestal is de verleiding te groot en is
de winst op korte termijn doorslaggevend voor menselijk gedrag
3- Beroep op moraal, normen, waarden en tradities
Een sociologische benadering van het collectieve-actieprobleem, sommige mensen voelen zich moraal
verplicht om zich aan de regels te houden, dus een treinticket te betalen
,7 dilemma’s rondom fundamentele waarden bij het maken van beleid:
1- Publiek vs privaat: wat zijn de publieke taken (overheid) en wat zijn private taken?
2- Democratie vs leiding: moet de macht bij de burgers liggen of bij de leiding en de staat?
3- Vrijheid vs gelijkheid: hoe moeten middelen verdeeld worden?
4- Eenheid vs verscheidenheid: staat individuele vrijheid voorop of is eenheid in de samenleving belangrijker?
5- Idealisme vs realisme: moet de politiek streven naar het goede en staan idealen voorop, of moet de politiek
streven naar het haalbare en realiteitszin hebben?
6- Doelmatigheid vs aanvaardbaarheid: moet het beleid vooral doelmatig en rationeel zijn of is draagvlak voor
beleid belangrijkste?
7- Orde vs verandering: moet de samenleving de bestaande maatschappelijke orde handhaven of is verandering
nodig om tot een andere soort samenleving te komen?
Alle kernbegrippen uit de besproken definities, politiek heeft onder meer betrekking op:
- De overheid (Van Deth & Vis, Hoogerwerf)
- Conflict en samenwerking (Laver)
- De verdeling van geld (Lasswell)
- De verdeling van macht (Kaplan)
- De toedeling van waarden (Easton)
- Collectieve-actieproblemen (Taylor)
politicologie
Er kunnen grofweg 4 algemene benaderingen in de politicologie onderscheiden worden:
1- Theoretische politicologie: zuivere theorieën
2- Empirische politicologie: toetsen van theorieën aan feitelijke gegevens
3- Normatieve politicologie: het vraagstuk van de gewenste politieke orde
4- Vergelijkende politicologie: vergelijking naar tijd en/of plaats
1- Theoretische politicologie
De benadering van de theoretische politicologie wordt gekenmerkt door zogenoemde zuivere theorieën van politieke
verschijnselen. Een zuivere theorie kent de volgende elementen:
- Vereenvoudiging: brengt het politieke verschijnsel terug tot de meest wezenlijke onderdelen
- Abstrahering: gebruikt een beperkte hoeveelheid gegevens over degenen die bij het politieke verschijnsel
betrokken zijn
- Generalisatie: richt zich op de algemene elementen van het politieke verschijnsel
De Trias Politica kent alle elementen van een zuivere theorie. De theorie van machtenscheiding richt zich op de
algemene verschijnselen Staat en Macht (Generalisatie), ook wordt de complexe staatsorganen van
volksvertegenwoordiging, regering en rechters verminderd naar kun kerntaken: het volk vertegenwoordigen, regeren
en rechtspreken (Abstrahering). Ten slotte worden ingewikkelde machtsprocessen herleid tot een machtsstrijd tussen
3 algemene te onderscheiden functies van een staat, respectievelijk het maken, uitvoeren en toetsen van wetten
(Vereenvoudiging)
, 2- Empirische politicologie
De benadering van de empirische politicologie richt zich op het toetsen van
theorieën aan feitelijke gegevens. Om een theorie over een politiek verschijnsel te
toetsen aan de praktijk, wordt er gebruik gemaakt van bepaalde
onderzoeksmethoden, zoals statistische methoden, enquêtes, interviews,
observaties, inhoudsanalyses, experimenten of computersimulaties.
Het proces in empirisch onderzoek is cyclisch:
1. Probleemstelling geformuleerd: de definitie van het probleem bepaalt welke delen van de werkelijkheid in het
onderzoek worden meegenomen. de probleemstelling wordt verdeeld in een doelstelling en een vraagstelling
2. de theorie bepaalt wat in er in de werkelijkheid gemeten wordt: relevante begrippen worden gedefinieerd en de
hypothesen beschrijven de verwachte onderlinge relaties tussen de begrippen
3. De fase van operationalisering: de begrippen worden uitgewerkt, zodat de gemeten kunnen worden en de
gegevens worden op basis van een bepaalde onderzoeksmethode verzameld en geanalyseerd.
4. De conclusie trekken
5. Waar nodig is wordt de theorie bijgesteld of verworpen
3- Normatieve politicologie
De normatieve politicologie richt zich op het vraagstuk van de gewenste politieke orde, dit wordt ook wel politieke
filosofie genoemd. Politieke filosofen beredeneren de principes van Goed en Slecht in de politiek, deze principes
spelen onder meer de begrippen democratie, rechtvaardigheid, vrijheid, gelijkheid en rechten en plichten een
cruciale rol.
Een voorbeeld van politieke filosofie is de rechtvaardigheidstheorie van Rawls (1971): hij ontwikkelde het gedachte-
experiment als je niets over jezelf of over anderen weet. Je weet je leeftijd, land, geslacht… niet, er is alleen maar
onwetendheid, mensen die dit geloven worden aanhangers van procedurele rechtvaardigheid genoemd.
4- Vergelijkende politicologie
De vergelijkende politicologie analyseert politieke verschijnselen door vergelijkingen te maken naar tijd (diachrone
methode) en/of plaats (synchrone methode)
In de diachrone methoden: worden veranderingen en ontwikkelingen door de tijd heen bestudeerd, bijvoorbeeld het
gedachtegoed over werkende vrouwen nu vergeleken met 100 jaar geleden
In de synchrone methode: worden overeenkomsten en verschillen bestudeerd van politieke verschijnselen die zich
gelijktijdig, maar op verschillende plaatsen voordoen, bijvoorbeeld het verschil tussen het kiessysteem van Duitsland
en Amerika.
