Inhoudsopgave
A: Analyse / De komst van Joachim Stiller / 1960 / Niveau 5 ...............................................................2
1. Thema -> vat in enkele zinnen het verhaal samen. ......................................................................2
1.1. Motieven .................................................................................................................................3
2. Vertelwijze ..................................................................................................................................3
3. Titel, ondertitel en motto. Verklaar deze. ....................................................................................4
4. Opbouw ......................................................................................................................................4
5. Personages -> noteer van de voornaamste personen hun naam, leeftijd, functie/beroep/relatie,
en soort personage zijn: rond/vlak karakter, type. ..........................................................................4
6. Historische tijd ............................................................................................................................5
7. Plaats en ruimte ..........................................................................................................................5
8. Tijdsduur .....................................................................................................................................6
9. Tijdsvolgorde...............................................................................................................................6
10. Perspectief ................................................................................................................................6
11. Idee -> is het boek met een bepaalde bedoeling (‘idee’) geschreven, bijvoorbeeld om iets aan
te vallen of om een pleidooi voor iets te houden? Zo ja, formuleer deze idee. ................................6
12. Genre -> hoort de roman tot een bepaald (sub)genre (bijv. oorlogsroman, streekroman, satire,
detective, sociale roman)? ..............................................................................................................6
13. Begin boek en open of gesloten einde? .....................................................................................6
B: Beoordeling ....................................................................................................................................7
1
,A: Analyse / De komst van Joachim Stiller / 1960 / Niveau 5
1. Thema -> vat in enkele zinnen het verhaal samen.
- Freek Groenevelt, een journalist naoorlogse Antwerpen eenzaam bestaan. Zijn leven neemt een
vreemde wending wanneer hij een mysterieuze brief ontvangt van een zekere Joachim Stiller. De
brief, is van 1939, terwijl Freek 1957 en voorspelt gebeurtenissen die pas kortgeleden hebben
plaatsgevonden. (opening Kloosterstraat). Van een tijdschrift Atomium, waar slecht over Freek
stond, ontving de secretaresse Simone ook een brief over Freek waarin stond dat hij met rust
gelaten moest worden doordat hem een opdracht te wachten stond dat zijn emotionele
vermogen nodig had. Later ging ze weg van haar verloofde en werden ze verliefd, alsof het is
bepaald. Freeks speurtocht brengt hem bij Geert Molijn, een antiquair die een oud boek bezit
waarin er een boek is met de openbaring van de Kleine Johannes alleen zonder die positieve
einde, maar voorspelling ondergang wereld. Schrijver bleek een Joachim Stiller te zijn, een jood,
van 1555. Ook ontdekt Freek dat een Amerikaanse soldaat met dezelfde naam in de oorlog om
het leven kwam, door een vrachtwagen, hij was getuige. Op einde hebben ze een meeting bij het
station met die Stiller en wordt hij aangereden door een vrachtwagen. Stiller ligt met ze
geopende handen in het tramspoor net Jezus op het kruis. Ze wouden hem controleren bij
begrafenis maar na 3 dagen was die opeens weg. Simone is zwanger.
Angst: Aanvankelijk is vooral Simone bang voor Joachim Stiller, terwijl later in het boek juist
Freek veel angstiger is. Ook is Freek erg bang voor de dood, ook een angst dus. Op een gegeven
moment zijn er onduidelijke figuren in de stad die zeggen dat de wereld zal vergaan. Deze angst
ontstaat hoogstwaarschijnlijk door de zonsverduistering die die dag plaats zal vinden. Wethouder
Keldermans is tenslotte ook erg angstig voor alles wat gaande is. Ook vertelt Freek terloops in
het boek dat hij vroeger bang was dat de tijd stil zou staan en hij zich afvroeg wat er dan zou
gebeuren.
Thema: angst -> Freeks persoonlijke angst, voortkomend uit ervaringen in het verleden, en de
algemene menselijke angst voor het onverklaarbare, ondergang en dood. Freek leidt een
geïsoleerd bestaan, deels uit vrije keuze, om zichzelf te beschermen tegen kwetsuren en
gevaren. Zijn angst heeft diepe wortels en is het resultaat van teleurstellingen, vernederingen en
achterdocht. Dit wordt versterkt wanneer hij fel wordt bekritiseerd in het tijdschrift Atomium. En
toch kiest om ernaar toe te gaan. Tijdens een pentothalbehandeling blijkt dat zijn angst ook
gevoed wordt door schuldgevoelens: hij heeft onbewust de gruwelijke dood van een
Amerikaanse majoor verdrongen, voor zijn voeten. (die heette Stiller). Naast zijn persoonlijke
angst is er de existentiële angst voor een Grote Catastrofe. Dit wordt aangewakkerd door het
16e-eeuwse apocalyptische boek van de theoloog Joachim Stiller en een aankomende
zonsverduistering. Terwijl anderen angstig worden, lijkt Freeks angst af te nemen, maar wanneer
de naam Stiller weer opduikt, slaat de paniek opnieuw toe. De angst verdwijnt pas wanneer
Joachim Stiller zich aan het Zuidstation manifesteert als een Christusfiguur. Hij offert zich op en
sterft, waarna zijn lichaam op mysterieuze wijze verdwijnt ‘ten derde dage’. Dit symboliseert zijn
goddelijke identiteit en lost Freeks angst op. Ook was Stiller Joodse afkosmt. Daarnaast Simone
angstig voortdurend en wethouder toen hij hoor over Freek ze krantbericht. Voor Hubert Lampo
was angst een diepgeworteld gevoel, mogelijk een gevolg van oorlogstrauma’s en de dreiging van
de Koude Oorlog. Hoewel het schrijven van De komst van Joachim Stiller niet als therapie
bedoeld was, bleek het wel bevrijdend: na het boek verdween zijn angst.
2
, 1.1. Motieven
- Liefde: Freek en Simone worden verliefd op elkaar en Simone bleek sterker te zijn op het eind
doordat Freek voortdurend dus angstig werd door die Freek, net alsof ze een moeder voor hem
was.
- Alcohol: Freek drinkt veel en heeft ook aardig wat alcohol in ze koelkast. Wilt expres geen
alcohol drinken als Simone bij hem thuis is om niet idee van alcoholist op te wekken.
- Eenzaamheid: In het begin van het boek kent Freek ook momenten van eenzaamheid. Als hij
met Simone samenkomt is dit gevoel verdwenen. Verlossing Joachim Stiller schrijft in zijn brieven
dat hij uiteindelijk verlossing zal brengen: er moet eerst een weg van angst worden gegaan om
tot verlossing te komen.Ook de liefde tussen Simone en Freek is een verlossing: het volmaakte
aan hun relatie doet hun beseffen dat het goed is zo.Bovendien vervuld Joachim Stiller een
beetje de rol van de Messias. Zijn lichaam is na drie dagen ineens verdwenen uit het Mortuarium.
De Messias, Jezus, stond ook na drie dagen op en Hij bracht verlossing voor zijn volgelingen.
- Messias/Christus/Godsdienst: Joachim Stiller schrijft in één van zijn brieven dat hij Freek en
Simone steeds zal volgen en beschermen. Christus is ook overal aanwezig en beschermd mensen.
Stiller kent geen tijd (gebleken bij beiaard toen tijd stil stond).De tijd heeft ook geen vat op het
bestaan van Jezus en zijn bestaan duurt ook voort in alle eeuwen. De boodschappen van Joachim
Stiller hebben ook telkens een verband met de toekomst zoals de boodschap van Jezus nu nog
toekomstgericht is. Joachim Stiller blijkt een boodschap te willen verkondigen die men niet
begrijpt (Christus werd en wordt ook (vaak)niet begrepen) omdat hij wel dezelfde woorden
gebruikte, maar met een andere betekenis. Christus (en de evangelisten) moest(en) ook naar een
andere taal zoeken en dit werd bij hen de beeldtaal (zelfde woorden met andere betekenis). ·
Opvallend is ook dat de kunstenaar, symbool voor de onderdrukten en de simpele, bij zijn dood
blijkbaar enkel aan Joachim Stiller denkt en hem dus ook kent, iets wat voor Freek toen nog niet
het geval was. Christus was ook vooral gekend bij de minderen en was er ook voor hen.
In het circus \'Stiller\' herkent Freek in de Harlekijn de \'Engel des Doods\' (vergelijkbaar met de
duivel) en hij zou deze engel willen volgen om zo van zijn onzekerheid verlost te worden. Na de
voorstelling is de angst bij Freek helemaal opgekomen en is zo een belemmering voor de liefde
tussen Freek en Simone en zo ook voor de opdracht van Joachim Stiller.
Door de verschijning van Joachim Stiller ziet Freek duidelijk dat hij geen vijand kan zijn en Freek
weet nu dat alles voorbij kan zijn. Joachim Stiller heeft dus iets vriendschappelijk en verlossend.
Dit is zoals bij de roeping van de apostelen die dadelijk alles in de steek lieten bij het zien van
Christus. Nadat Joachim Stiller door de vrachtwagen van het leger (vgl. de Romeinen bij Christus)
is aangereden, ligt hij als een gekruisigde op de tramsporen. Freek voelt zich nu bevrijd en weet
dat Joachim Stiller het grootste offer heeft gebracht voor het geluk van Freek en Simone zoals
ook Christus dit deed aan het kruis. Stiller valt met de arme gespreid (Zoals de Christus aan het
kruis)· Na drie dagen is het lichaam van Joachim Stiller uit het mortuarium verdwenen. Jezus
stond na drie dagen ook weer op uit de dood.
2. Vertelwijze
a. Probeer iets te zeggen over de manier waarop het verhaal in grote lijnen verteld wordt (veel
beschrijvingen, veel dialogen, als herinnering aan vroeger, in welke werkwoordstijd, e.d.).
Vrij lange zinnen, gebruikt oudere woorden zoals doch. Veel uitdrukkingen en spreekwoorden. Ik
vond het op zich wel vlot te lezen, af en toe een spreekwoord niet duidelijk, maar niet veel
literaire verwijzingen.
b. Zijn er bepaalde eigenaardigheden met betrekking tot typografie, lay-out en dergelijke?
- Typografie: Nee.
- Lay-out: Op de omslag titel en en de naam van de schrijver andere lettertype. Op omslag ook
3
A: Analyse / De komst van Joachim Stiller / 1960 / Niveau 5 ...............................................................2
1. Thema -> vat in enkele zinnen het verhaal samen. ......................................................................2
1.1. Motieven .................................................................................................................................3
2. Vertelwijze ..................................................................................................................................3
3. Titel, ondertitel en motto. Verklaar deze. ....................................................................................4
4. Opbouw ......................................................................................................................................4
5. Personages -> noteer van de voornaamste personen hun naam, leeftijd, functie/beroep/relatie,
en soort personage zijn: rond/vlak karakter, type. ..........................................................................4
6. Historische tijd ............................................................................................................................5
7. Plaats en ruimte ..........................................................................................................................5
8. Tijdsduur .....................................................................................................................................6
9. Tijdsvolgorde...............................................................................................................................6
10. Perspectief ................................................................................................................................6
11. Idee -> is het boek met een bepaalde bedoeling (‘idee’) geschreven, bijvoorbeeld om iets aan
te vallen of om een pleidooi voor iets te houden? Zo ja, formuleer deze idee. ................................6
12. Genre -> hoort de roman tot een bepaald (sub)genre (bijv. oorlogsroman, streekroman, satire,
detective, sociale roman)? ..............................................................................................................6
13. Begin boek en open of gesloten einde? .....................................................................................6
B: Beoordeling ....................................................................................................................................7
1
,A: Analyse / De komst van Joachim Stiller / 1960 / Niveau 5
1. Thema -> vat in enkele zinnen het verhaal samen.
- Freek Groenevelt, een journalist naoorlogse Antwerpen eenzaam bestaan. Zijn leven neemt een
vreemde wending wanneer hij een mysterieuze brief ontvangt van een zekere Joachim Stiller. De
brief, is van 1939, terwijl Freek 1957 en voorspelt gebeurtenissen die pas kortgeleden hebben
plaatsgevonden. (opening Kloosterstraat). Van een tijdschrift Atomium, waar slecht over Freek
stond, ontving de secretaresse Simone ook een brief over Freek waarin stond dat hij met rust
gelaten moest worden doordat hem een opdracht te wachten stond dat zijn emotionele
vermogen nodig had. Later ging ze weg van haar verloofde en werden ze verliefd, alsof het is
bepaald. Freeks speurtocht brengt hem bij Geert Molijn, een antiquair die een oud boek bezit
waarin er een boek is met de openbaring van de Kleine Johannes alleen zonder die positieve
einde, maar voorspelling ondergang wereld. Schrijver bleek een Joachim Stiller te zijn, een jood,
van 1555. Ook ontdekt Freek dat een Amerikaanse soldaat met dezelfde naam in de oorlog om
het leven kwam, door een vrachtwagen, hij was getuige. Op einde hebben ze een meeting bij het
station met die Stiller en wordt hij aangereden door een vrachtwagen. Stiller ligt met ze
geopende handen in het tramspoor net Jezus op het kruis. Ze wouden hem controleren bij
begrafenis maar na 3 dagen was die opeens weg. Simone is zwanger.
Angst: Aanvankelijk is vooral Simone bang voor Joachim Stiller, terwijl later in het boek juist
Freek veel angstiger is. Ook is Freek erg bang voor de dood, ook een angst dus. Op een gegeven
moment zijn er onduidelijke figuren in de stad die zeggen dat de wereld zal vergaan. Deze angst
ontstaat hoogstwaarschijnlijk door de zonsverduistering die die dag plaats zal vinden. Wethouder
Keldermans is tenslotte ook erg angstig voor alles wat gaande is. Ook vertelt Freek terloops in
het boek dat hij vroeger bang was dat de tijd stil zou staan en hij zich afvroeg wat er dan zou
gebeuren.
Thema: angst -> Freeks persoonlijke angst, voortkomend uit ervaringen in het verleden, en de
algemene menselijke angst voor het onverklaarbare, ondergang en dood. Freek leidt een
geïsoleerd bestaan, deels uit vrije keuze, om zichzelf te beschermen tegen kwetsuren en
gevaren. Zijn angst heeft diepe wortels en is het resultaat van teleurstellingen, vernederingen en
achterdocht. Dit wordt versterkt wanneer hij fel wordt bekritiseerd in het tijdschrift Atomium. En
toch kiest om ernaar toe te gaan. Tijdens een pentothalbehandeling blijkt dat zijn angst ook
gevoed wordt door schuldgevoelens: hij heeft onbewust de gruwelijke dood van een
Amerikaanse majoor verdrongen, voor zijn voeten. (die heette Stiller). Naast zijn persoonlijke
angst is er de existentiële angst voor een Grote Catastrofe. Dit wordt aangewakkerd door het
16e-eeuwse apocalyptische boek van de theoloog Joachim Stiller en een aankomende
zonsverduistering. Terwijl anderen angstig worden, lijkt Freeks angst af te nemen, maar wanneer
de naam Stiller weer opduikt, slaat de paniek opnieuw toe. De angst verdwijnt pas wanneer
Joachim Stiller zich aan het Zuidstation manifesteert als een Christusfiguur. Hij offert zich op en
sterft, waarna zijn lichaam op mysterieuze wijze verdwijnt ‘ten derde dage’. Dit symboliseert zijn
goddelijke identiteit en lost Freeks angst op. Ook was Stiller Joodse afkosmt. Daarnaast Simone
angstig voortdurend en wethouder toen hij hoor over Freek ze krantbericht. Voor Hubert Lampo
was angst een diepgeworteld gevoel, mogelijk een gevolg van oorlogstrauma’s en de dreiging van
de Koude Oorlog. Hoewel het schrijven van De komst van Joachim Stiller niet als therapie
bedoeld was, bleek het wel bevrijdend: na het boek verdween zijn angst.
2
, 1.1. Motieven
- Liefde: Freek en Simone worden verliefd op elkaar en Simone bleek sterker te zijn op het eind
doordat Freek voortdurend dus angstig werd door die Freek, net alsof ze een moeder voor hem
was.
- Alcohol: Freek drinkt veel en heeft ook aardig wat alcohol in ze koelkast. Wilt expres geen
alcohol drinken als Simone bij hem thuis is om niet idee van alcoholist op te wekken.
- Eenzaamheid: In het begin van het boek kent Freek ook momenten van eenzaamheid. Als hij
met Simone samenkomt is dit gevoel verdwenen. Verlossing Joachim Stiller schrijft in zijn brieven
dat hij uiteindelijk verlossing zal brengen: er moet eerst een weg van angst worden gegaan om
tot verlossing te komen.Ook de liefde tussen Simone en Freek is een verlossing: het volmaakte
aan hun relatie doet hun beseffen dat het goed is zo.Bovendien vervuld Joachim Stiller een
beetje de rol van de Messias. Zijn lichaam is na drie dagen ineens verdwenen uit het Mortuarium.
De Messias, Jezus, stond ook na drie dagen op en Hij bracht verlossing voor zijn volgelingen.
- Messias/Christus/Godsdienst: Joachim Stiller schrijft in één van zijn brieven dat hij Freek en
Simone steeds zal volgen en beschermen. Christus is ook overal aanwezig en beschermd mensen.
Stiller kent geen tijd (gebleken bij beiaard toen tijd stil stond).De tijd heeft ook geen vat op het
bestaan van Jezus en zijn bestaan duurt ook voort in alle eeuwen. De boodschappen van Joachim
Stiller hebben ook telkens een verband met de toekomst zoals de boodschap van Jezus nu nog
toekomstgericht is. Joachim Stiller blijkt een boodschap te willen verkondigen die men niet
begrijpt (Christus werd en wordt ook (vaak)niet begrepen) omdat hij wel dezelfde woorden
gebruikte, maar met een andere betekenis. Christus (en de evangelisten) moest(en) ook naar een
andere taal zoeken en dit werd bij hen de beeldtaal (zelfde woorden met andere betekenis). ·
Opvallend is ook dat de kunstenaar, symbool voor de onderdrukten en de simpele, bij zijn dood
blijkbaar enkel aan Joachim Stiller denkt en hem dus ook kent, iets wat voor Freek toen nog niet
het geval was. Christus was ook vooral gekend bij de minderen en was er ook voor hen.
In het circus \'Stiller\' herkent Freek in de Harlekijn de \'Engel des Doods\' (vergelijkbaar met de
duivel) en hij zou deze engel willen volgen om zo van zijn onzekerheid verlost te worden. Na de
voorstelling is de angst bij Freek helemaal opgekomen en is zo een belemmering voor de liefde
tussen Freek en Simone en zo ook voor de opdracht van Joachim Stiller.
Door de verschijning van Joachim Stiller ziet Freek duidelijk dat hij geen vijand kan zijn en Freek
weet nu dat alles voorbij kan zijn. Joachim Stiller heeft dus iets vriendschappelijk en verlossend.
Dit is zoals bij de roeping van de apostelen die dadelijk alles in de steek lieten bij het zien van
Christus. Nadat Joachim Stiller door de vrachtwagen van het leger (vgl. de Romeinen bij Christus)
is aangereden, ligt hij als een gekruisigde op de tramsporen. Freek voelt zich nu bevrijd en weet
dat Joachim Stiller het grootste offer heeft gebracht voor het geluk van Freek en Simone zoals
ook Christus dit deed aan het kruis. Stiller valt met de arme gespreid (Zoals de Christus aan het
kruis)· Na drie dagen is het lichaam van Joachim Stiller uit het mortuarium verdwenen. Jezus
stond na drie dagen ook weer op uit de dood.
2. Vertelwijze
a. Probeer iets te zeggen over de manier waarop het verhaal in grote lijnen verteld wordt (veel
beschrijvingen, veel dialogen, als herinnering aan vroeger, in welke werkwoordstijd, e.d.).
Vrij lange zinnen, gebruikt oudere woorden zoals doch. Veel uitdrukkingen en spreekwoorden. Ik
vond het op zich wel vlot te lezen, af en toe een spreekwoord niet duidelijk, maar niet veel
literaire verwijzingen.
b. Zijn er bepaalde eigenaardigheden met betrekking tot typografie, lay-out en dergelijke?
- Typografie: Nee.
- Lay-out: Op de omslag titel en en de naam van de schrijver andere lettertype. Op omslag ook
3
