Republiek der zeven verenigde nederlanden 1515-1648
Paragraaf 1 waardoor brak er een opstand uit in de Nederlanden? 1515-1572
1515: Karel V wordt landsheer (=baas) van de 17 nederlandse gewesten.
gewest = soort provincie met eigen privileges, eigen regels, wetten en belasting.
Vanaf 1515 ontstaat spanning tussen Karel V en 17 gewesten.
2 onderwerpen waar zij ruzie over krijgen:
- politiek, karel V wil centralisatie (=bestuur vanuit 1 plek), overal dezelfde regels,
maar de gewesten willen hun privileges niet opgeven
- religie, Karel V wil dat iedereen katholiek is. Hij treedt streng op tegen ketters (=
mensen die geloof verkeerd uitoefenen) terwijl de gewesten gewetensvrijheid willen.
Splitsing katholiek en protestants
Luther bekendste hervormer, rond 1500, heeft kritiek op katholieke kerk:
- macht van de paus, Luther vindt arrogant, misplaatst dat de paus zegt namens god
te spreken
- zelfgemaakte regels en wetten van de katholieke kerk ( bijv. celibaat (geen seks, niet
trouwen) aflaatbrieven)
Daarnaast vond Luther de machtspositie van de Katholieke kerk verkeerd. Hij vindt dat je
zelf in contact met god kunt komen. Door de bijbel te lezen en te bidden.
God
Katholieke kerk
Volk
Die bijbel moet dan wel in de volkstaal zijn en dus gaat Luther vertalen en verspreiden
(boekdrukkunst) Er is voor Luther veel steun:
- (1521) Rijksdag (=belangrijkste mensen uit het Rijk bij elkaar) in Worms, waar Karel
V wil dat Luther zijn woorden terugneemt. Doet Luther niet en veel mensen zijn het
met hem eens
- 1555 nieuwe regel in Duitsland: cuius regio, eius religio = wiens regio, diens religie =
bestuurder van het gebied, bepaalt het geloof (en dus niet de koning of keizer)
In de Nederlanden waren veel mensen calvinistisch geworden, volgelingen van Calvijn.
Calvijn: ‘als een koning slecht is mag je in opstand komen’
Luther: ‘ook naar een slechte koning moet je luisteren’
Karel V (en later zijn zoon Filips ll) treden streng op tegen ketters.
1566 Nederlandse adel smeekt of de vervolging van ketter uitgesteld kan worden. Dat
gebeurt en vervolgens gaan protestanten in het openbaar bij elkaar komen, en
beeldenstorm (= protestanten vernielen katholieke kerk)
Filips ll (opvolger Karel V) is boos en stuurt Alva en de Raad van Beroerten (strenge
kerkelijke rechtbank) Rust brengen en beeldenstormers straffen. Velen vluchten naar het
buitenland, onder leiding van Willem van Oranje begint er een opstand tegen Alva (nog niet
tegen Filips ll)
1572: 1e stad veroverd door de opstandelingen/ geuzen. Vanaf dat moment verspreidt de
opstand zich, meer steden sluiten aan, met name in Holland en Zeeland.
Paragraaf 1 waardoor brak er een opstand uit in de Nederlanden? 1515-1572
1515: Karel V wordt landsheer (=baas) van de 17 nederlandse gewesten.
gewest = soort provincie met eigen privileges, eigen regels, wetten en belasting.
Vanaf 1515 ontstaat spanning tussen Karel V en 17 gewesten.
2 onderwerpen waar zij ruzie over krijgen:
- politiek, karel V wil centralisatie (=bestuur vanuit 1 plek), overal dezelfde regels,
maar de gewesten willen hun privileges niet opgeven
- religie, Karel V wil dat iedereen katholiek is. Hij treedt streng op tegen ketters (=
mensen die geloof verkeerd uitoefenen) terwijl de gewesten gewetensvrijheid willen.
Splitsing katholiek en protestants
Luther bekendste hervormer, rond 1500, heeft kritiek op katholieke kerk:
- macht van de paus, Luther vindt arrogant, misplaatst dat de paus zegt namens god
te spreken
- zelfgemaakte regels en wetten van de katholieke kerk ( bijv. celibaat (geen seks, niet
trouwen) aflaatbrieven)
Daarnaast vond Luther de machtspositie van de Katholieke kerk verkeerd. Hij vindt dat je
zelf in contact met god kunt komen. Door de bijbel te lezen en te bidden.
God
Katholieke kerk
Volk
Die bijbel moet dan wel in de volkstaal zijn en dus gaat Luther vertalen en verspreiden
(boekdrukkunst) Er is voor Luther veel steun:
- (1521) Rijksdag (=belangrijkste mensen uit het Rijk bij elkaar) in Worms, waar Karel
V wil dat Luther zijn woorden terugneemt. Doet Luther niet en veel mensen zijn het
met hem eens
- 1555 nieuwe regel in Duitsland: cuius regio, eius religio = wiens regio, diens religie =
bestuurder van het gebied, bepaalt het geloof (en dus niet de koning of keizer)
In de Nederlanden waren veel mensen calvinistisch geworden, volgelingen van Calvijn.
Calvijn: ‘als een koning slecht is mag je in opstand komen’
Luther: ‘ook naar een slechte koning moet je luisteren’
Karel V (en later zijn zoon Filips ll) treden streng op tegen ketters.
1566 Nederlandse adel smeekt of de vervolging van ketter uitgesteld kan worden. Dat
gebeurt en vervolgens gaan protestanten in het openbaar bij elkaar komen, en
beeldenstorm (= protestanten vernielen katholieke kerk)
Filips ll (opvolger Karel V) is boos en stuurt Alva en de Raad van Beroerten (strenge
kerkelijke rechtbank) Rust brengen en beeldenstormers straffen. Velen vluchten naar het
buitenland, onder leiding van Willem van Oranje begint er een opstand tegen Alva (nog niet
tegen Filips ll)
1572: 1e stad veroverd door de opstandelingen/ geuzen. Vanaf dat moment verspreidt de
opstand zich, meer steden sluiten aan, met name in Holland en Zeeland.
