Inleiding in de filosofie 2025
Docenten:I. (Ieteke) Talsma () en S. (Sanne) Parlevliet (),
Gastdocenten: E. (Elisa) Scholte en K. (Kirsten) van den Bosch
Literatuur: Pritchard, D. (2023 of 2018). What is this thing called knowledge? London:
Routledge (letop: zowel de 4de als 5de editie zijn toegestaan). Alle hoofdstukken, m.u.v. de
volgende hoofdstukken: Religious knowledge (12), Disagreement (14), Ignorance and
epistemic injustice (15), Technology (16) en Law (18) (deze zijn geen tentamenstof).Tännsjö, T
(2013). Understanding Ethics. Edingburgh: University Press. Hoofdstuk 1 t/m5
Deze samenvatting is het enigste wat ik heb gebruikt om te leren voor inleiding in de
filosofie. Ik heb voor het tentamen een 8.7 gehaald. In deze samenvatting wordt geen
literatuur samengevat maar echt de colleges. Ik vind namelijk zelf dat bij de tentamens de
college stof echt leidend is. Op de laatste pagina’s zijn oefenvragen met antwoorden te
vinden en tentamen advies (dit heb ik geschreven na het tentamen). Veel succes met leren,
je kan het!
,College 1
Filosofie= houden van wijsheid
Filo=houden van
Sofia= wijsheid
Zonder filosofie geen wetenschap, ook onze democratie komt vanuit de filosofie
Filosofie kan je indelen in 4 verschillende blokken.
1. Metafysica: aard van de werkelijkheid
2. Esthetica: schoonheid
3. Ethiek: wat is ethisch, moreel, goede + kwade daden
4. Epistemologie: kennisfilosofie
Filosofie is de bron van onze kennis en zet ook aan tot nadenken.
Logica: heeft te maken met de kwaliteit van argumentaties.
Epistemologie
Epistemologie= kennisleer
Verbinding met logica en weten versus meningen, gedachten en overtuigingen
Epistemologie houdt zich bezig met vragen als:
- Wat is kennis?
- Wat kan ik weten?
- Hoe wordt kennis vergaard?
Om over kennis te kunnen spreken moet je eerst weten wat er bedoeld wordt met kennis.
Wat voor soorten kennis zijn er eigenlijk allemaal?
1. Procedurele kennis: gaat over vaardigheden, als je gaat fietsen kan je dat zonder te vallen,
maar als iemand je vraagt hoe doe je dat dan, kan je het moeilijk uitleggen. Dingen die je als
vaardigheid kan doen.
2. Propositionele kennis: kennis die je hebt door beelden, gedachten, beweringen en
vooronderstellingen. Buurvrouw is slechtziend, weet je door dat ze altijd met bus wordt
opgehaald, dicht op het raam zit en het je heeft verteld.
In het boek gaan we het eigenlijk alleen hebben over propositionele kennis
Meerdere criteria om kennis te mogen definiëren.
1. Eerste criterium: om van kennis te kunnen spreken is er sprake van een gedachte (Belief).
2. Tweede criterium: om te spreken van kennis moet waar zijn. Brievenbus kleppert je denkt
dat zal de krant wel zijn (1e criterium), loopt naar de brievenbus en het is niet de krant (faal
van het 2e criterium). True belief.
3. Derde criterium: ik heb er een reden voor> geen “ gelukgelijk” (gelijk door te gokken). Je wilt
uitsluiten dat iemand door te gokken gelijk heeft. Dus ik heb een gedachte, die gedachte is
waar en ik heb er ook redenen voor: Justified true belief.
Is het hebben van kennis waardevoller dan gelukgelijk te hebben? Is true belief nuttiger dan
gelukgelijk? Johan trein app kijken en ziet 15 minuten vertraging, Josefien loopt op de gok gewoon
naar station en de trein vertrekt om kwart over, beide in de zelfde trein. Maar volgende keer geen
vertraging en Josefien haalt de trein niet, maar kan ook zorgen voor juist een leermoment.
,Instrumentele versus non-instrumentele waarde:
We hebben tot nu toe op een instrumentele manier naar kennis gekeken: weten hoe laat de trein
gaat, echo nemen en weten of het een meisje wordt. Dus iets heeft waarde voor iets anders.
Geld heeft ook een waarde voor iets anders, door geld kan je boodschappen doen etc.
Pritchard vraagt zich af of kennis ook een intensrieke waarde heeft, is kennis ook non-instrumenteel?
Non-instrumenteel/ intensriek: dat iets waardevol is om zichzelf en niet een ander doel heeft.
Vriendschap is een voorbeeld, zou niet een ander doel moeten hebben dan het gewoon fijn is om
vrienden te zijn. Een mooi uitzicht op een klif is ook een voorbeeld.
Heeft kennis ook een intensrieke waarde, is kennis ook waardevol alleen omdat het kennis is?
Volgens Pritchard wel, omdat we waarde hechten aan oude mensen die heel wijs zijn.
Gettier cases
Justified True Belief is dus toch niet voldoende. Gettier vind dat de klassieke definitie van kennis niet
klopt.
De Gettier cases gaan over schijnwaarheid, bijv. Tim heeft een betrouwbare klok en ziet dat het 12
uur is en het is inderdaad 12 uur, dus een justified true belief. Wat hij niet weet is dat de klok al
dagen stilstaat en dat het nu precies klopt want het is op dit moment precies 12 uur. De structuur van
Gettier is dat je pech en geluk tegelijkertijd hebt. Je hebt een reden om iets te denken, maar door
pech klopt de reden niet, maar door geluk klopt het per toeval wel.
Gettier oplossingen om dit tegen te gaan.
Toevoeging van een vierde criterium
4. Een gedachte mag niet gebaseerd zijn op foute veronderstellingen. Je kan er vanuit gaan dat
je klok altijd gelijk heeft, maar dit is niet echt haalbaar. Maar dit is ook lastig, want hoeveel
betrouwbare klokken moet je dan ophangen in je huis? Of moet je altijd drie keer checken of
iemand niet is verhuisd voor het sturen van een kaartje? Zo zien we dat de Gettier cases ook
niet helemaal de oplossing zijn.
Dus wanneer zijn de redenen die iemand geeft goed genoeg? Hoe ver moeten we doorgaan tot we
accepteren dat een reden goed genoeg is. Dus wat de Gettier cases ons leren is dat we nadenken
over de rechtvaardiging van kennis (redenen die achter kennis liggen) en wat betrouwbare kennis
bronnen zijn.
Rechtvaardiging van kennisaanspraken: Justification of beliefs.
Kennisaanspraken of beweringen zijn gedachten of voorstellingen die zich voordoen als kennis, maar
de vraag is of het ook echt kennis is.
“zijn alle redenen die onder een kennis aanspraak liggen afzonderlijk goed genoeg en zijn ze samen
voldoende?”
Kwaliteit en Kwantiteit van redenen
Voorbeeld: er is een moord gepleegd op mevrouw X, meneer X is de dader. Nu willen we kijken of het
inderdaad een kennisaanspraak is of als het een mening is of iets anders. Dus kijken welke redenen er
liggen onder de kennisaanspraak dat meneer x het heeft gedaan.
Mevrouw x is neergeschoten in de keuken en heeft twee kogels door haar hoofd gekregen.
Rechercheur vermoedt dat meneer x het heeft gedaan en heeft er 7 redenen voor.
1. Meneer X heeft een motief: levensverzekering van mevrouw x op zijn naam
2. Meneer x heeft een wapenvergunning: kogels matchen met soort wapen
, 3. Meneer X heeft geen alibi: hij zegt dat hij naar de bioscoop was, maar hij wist niet meer
welke film er draaide.
4. Meneer x heeft een geschiedenis van ruzie en geweld
5. Meneer x maakt een buitengewoon onsympathieke indruk
6. Meneer x behoort tot een etnische groep die overtegenwoordigd is in de criminaliteitscijfers
7. Meneer x ontkent, maar een bekende van hem verklaarde dat x hem een keer toevertrouwde
dat hij zijn vrouw wel kon vermoorden, zo ergerniswekkend was ze
Het zijn allemaal vooral losse redenen, als je ze apart zou zien dan is er niet 1 echt goed genoeg. Dus
altijd belangrijk om te kijken of alle redenen afzonderlijk goed genoeg zijn, zo niet dan kan je de
redenen wegstrepen. En zijn de redenen samen voldoende.
Pritchard vind de structuur van de rechtvaardiging ook van belang
Bijv. Rechercheur met deze redenen gekomen en moet het gaan onderbouwen. Echt kijken wat er
achter ligt, was de levensverzekering wel zo hoog, en wordt die wel onder verdachte omstandigheden
uitgereikt. Redenen hebben dus achterliggende redenen en die hebben ook weer redenen. Al die
redenen hebben allemaal weer een soort verband, dan heb je een soort web, een netwerkstructuur.
Netwerkstructuur: rechtvaardiging van kennisaanspraak (bepalen is dit kennis of niet) gaan we kijken
naar de redenen die er onder liggen en samenhangen en elkaar bevestigen. Moeten wel allemaal
afzonderlijk goed zijn, maar ook elkaar nodig hebben. Niet opzichzelfstaand doorslaggevend, maar
samen een heel goed web/ structuur om te kunnen zeggen dat we van kennis spreken.
Ankerstructuur: rechtvaardiging van kennisaanspraak zit in 1 reden die zichzelf rechtvaardigt.
Buurvrouw gezien met pistool in de hand en ook op haar camera, geen andere redenen voor nodig.
Pritchard legt het wat ingewikkelder uit, hij noemt het theorieën van rechtvaardigingen.
1. Coherentisme: rechtvaardiging die onder een netwerkstructuur ligt is goed genoeg als die
een netwerk structuur heeft. Geen tegenspraak tussen redenen, dus redenen moeten elkaar
bevestigen en ondersteunen.
2. Fundamentisme: Netwerk is te onzeker, bewijs nodig (anker), niet heel veel redenen nodig
maar echt 1 reden die op zichzelf goed genoeg is. Echt een doorslaggevende zichzelf
rechtvaardigende reden nodig.
Pritchard wil dat we kiezen dus deze twee
rationaliteit
Rationaliteit: is handelen op basis van een redenen
1. Functionele rationaliteit: gericht op doelmatigheid, werkzaamheid, efficiëntie. Bijv. twee
kinderen die ruziën om een speeltje, functioneel oplossen: stoppen, “jij mag er 10 minuten
mee en daarna jij 10 minuten ermee”.
2. Epistemische rationaliteit: gericht op kennis en de waarheid. Gericht op het bereiken van zo
veel mogelijk ware kennis, je zoekt naar de werkelijkheid.
Maar stel je voor je staat in de file en je vraagt je af, “is het korter om in de file te blijven staan of ga ik
voor de omleidingsroute, je wilt dus die functionele rationaliteit want je wilt zo snel mogelijk op je
bestemming komen. Maar door dat te kunnen doen, moet je wel weten wat nou eigenlijk waar is
(welke van de twee is korter).
Maar Pritchard gaat verder met de Epistemische rationaliteit.
Docenten:I. (Ieteke) Talsma () en S. (Sanne) Parlevliet (),
Gastdocenten: E. (Elisa) Scholte en K. (Kirsten) van den Bosch
Literatuur: Pritchard, D. (2023 of 2018). What is this thing called knowledge? London:
Routledge (letop: zowel de 4de als 5de editie zijn toegestaan). Alle hoofdstukken, m.u.v. de
volgende hoofdstukken: Religious knowledge (12), Disagreement (14), Ignorance and
epistemic injustice (15), Technology (16) en Law (18) (deze zijn geen tentamenstof).Tännsjö, T
(2013). Understanding Ethics. Edingburgh: University Press. Hoofdstuk 1 t/m5
Deze samenvatting is het enigste wat ik heb gebruikt om te leren voor inleiding in de
filosofie. Ik heb voor het tentamen een 8.7 gehaald. In deze samenvatting wordt geen
literatuur samengevat maar echt de colleges. Ik vind namelijk zelf dat bij de tentamens de
college stof echt leidend is. Op de laatste pagina’s zijn oefenvragen met antwoorden te
vinden en tentamen advies (dit heb ik geschreven na het tentamen). Veel succes met leren,
je kan het!
,College 1
Filosofie= houden van wijsheid
Filo=houden van
Sofia= wijsheid
Zonder filosofie geen wetenschap, ook onze democratie komt vanuit de filosofie
Filosofie kan je indelen in 4 verschillende blokken.
1. Metafysica: aard van de werkelijkheid
2. Esthetica: schoonheid
3. Ethiek: wat is ethisch, moreel, goede + kwade daden
4. Epistemologie: kennisfilosofie
Filosofie is de bron van onze kennis en zet ook aan tot nadenken.
Logica: heeft te maken met de kwaliteit van argumentaties.
Epistemologie
Epistemologie= kennisleer
Verbinding met logica en weten versus meningen, gedachten en overtuigingen
Epistemologie houdt zich bezig met vragen als:
- Wat is kennis?
- Wat kan ik weten?
- Hoe wordt kennis vergaard?
Om over kennis te kunnen spreken moet je eerst weten wat er bedoeld wordt met kennis.
Wat voor soorten kennis zijn er eigenlijk allemaal?
1. Procedurele kennis: gaat over vaardigheden, als je gaat fietsen kan je dat zonder te vallen,
maar als iemand je vraagt hoe doe je dat dan, kan je het moeilijk uitleggen. Dingen die je als
vaardigheid kan doen.
2. Propositionele kennis: kennis die je hebt door beelden, gedachten, beweringen en
vooronderstellingen. Buurvrouw is slechtziend, weet je door dat ze altijd met bus wordt
opgehaald, dicht op het raam zit en het je heeft verteld.
In het boek gaan we het eigenlijk alleen hebben over propositionele kennis
Meerdere criteria om kennis te mogen definiëren.
1. Eerste criterium: om van kennis te kunnen spreken is er sprake van een gedachte (Belief).
2. Tweede criterium: om te spreken van kennis moet waar zijn. Brievenbus kleppert je denkt
dat zal de krant wel zijn (1e criterium), loopt naar de brievenbus en het is niet de krant (faal
van het 2e criterium). True belief.
3. Derde criterium: ik heb er een reden voor> geen “ gelukgelijk” (gelijk door te gokken). Je wilt
uitsluiten dat iemand door te gokken gelijk heeft. Dus ik heb een gedachte, die gedachte is
waar en ik heb er ook redenen voor: Justified true belief.
Is het hebben van kennis waardevoller dan gelukgelijk te hebben? Is true belief nuttiger dan
gelukgelijk? Johan trein app kijken en ziet 15 minuten vertraging, Josefien loopt op de gok gewoon
naar station en de trein vertrekt om kwart over, beide in de zelfde trein. Maar volgende keer geen
vertraging en Josefien haalt de trein niet, maar kan ook zorgen voor juist een leermoment.
,Instrumentele versus non-instrumentele waarde:
We hebben tot nu toe op een instrumentele manier naar kennis gekeken: weten hoe laat de trein
gaat, echo nemen en weten of het een meisje wordt. Dus iets heeft waarde voor iets anders.
Geld heeft ook een waarde voor iets anders, door geld kan je boodschappen doen etc.
Pritchard vraagt zich af of kennis ook een intensrieke waarde heeft, is kennis ook non-instrumenteel?
Non-instrumenteel/ intensriek: dat iets waardevol is om zichzelf en niet een ander doel heeft.
Vriendschap is een voorbeeld, zou niet een ander doel moeten hebben dan het gewoon fijn is om
vrienden te zijn. Een mooi uitzicht op een klif is ook een voorbeeld.
Heeft kennis ook een intensrieke waarde, is kennis ook waardevol alleen omdat het kennis is?
Volgens Pritchard wel, omdat we waarde hechten aan oude mensen die heel wijs zijn.
Gettier cases
Justified True Belief is dus toch niet voldoende. Gettier vind dat de klassieke definitie van kennis niet
klopt.
De Gettier cases gaan over schijnwaarheid, bijv. Tim heeft een betrouwbare klok en ziet dat het 12
uur is en het is inderdaad 12 uur, dus een justified true belief. Wat hij niet weet is dat de klok al
dagen stilstaat en dat het nu precies klopt want het is op dit moment precies 12 uur. De structuur van
Gettier is dat je pech en geluk tegelijkertijd hebt. Je hebt een reden om iets te denken, maar door
pech klopt de reden niet, maar door geluk klopt het per toeval wel.
Gettier oplossingen om dit tegen te gaan.
Toevoeging van een vierde criterium
4. Een gedachte mag niet gebaseerd zijn op foute veronderstellingen. Je kan er vanuit gaan dat
je klok altijd gelijk heeft, maar dit is niet echt haalbaar. Maar dit is ook lastig, want hoeveel
betrouwbare klokken moet je dan ophangen in je huis? Of moet je altijd drie keer checken of
iemand niet is verhuisd voor het sturen van een kaartje? Zo zien we dat de Gettier cases ook
niet helemaal de oplossing zijn.
Dus wanneer zijn de redenen die iemand geeft goed genoeg? Hoe ver moeten we doorgaan tot we
accepteren dat een reden goed genoeg is. Dus wat de Gettier cases ons leren is dat we nadenken
over de rechtvaardiging van kennis (redenen die achter kennis liggen) en wat betrouwbare kennis
bronnen zijn.
Rechtvaardiging van kennisaanspraken: Justification of beliefs.
Kennisaanspraken of beweringen zijn gedachten of voorstellingen die zich voordoen als kennis, maar
de vraag is of het ook echt kennis is.
“zijn alle redenen die onder een kennis aanspraak liggen afzonderlijk goed genoeg en zijn ze samen
voldoende?”
Kwaliteit en Kwantiteit van redenen
Voorbeeld: er is een moord gepleegd op mevrouw X, meneer X is de dader. Nu willen we kijken of het
inderdaad een kennisaanspraak is of als het een mening is of iets anders. Dus kijken welke redenen er
liggen onder de kennisaanspraak dat meneer x het heeft gedaan.
Mevrouw x is neergeschoten in de keuken en heeft twee kogels door haar hoofd gekregen.
Rechercheur vermoedt dat meneer x het heeft gedaan en heeft er 7 redenen voor.
1. Meneer X heeft een motief: levensverzekering van mevrouw x op zijn naam
2. Meneer x heeft een wapenvergunning: kogels matchen met soort wapen
, 3. Meneer X heeft geen alibi: hij zegt dat hij naar de bioscoop was, maar hij wist niet meer
welke film er draaide.
4. Meneer x heeft een geschiedenis van ruzie en geweld
5. Meneer x maakt een buitengewoon onsympathieke indruk
6. Meneer x behoort tot een etnische groep die overtegenwoordigd is in de criminaliteitscijfers
7. Meneer x ontkent, maar een bekende van hem verklaarde dat x hem een keer toevertrouwde
dat hij zijn vrouw wel kon vermoorden, zo ergerniswekkend was ze
Het zijn allemaal vooral losse redenen, als je ze apart zou zien dan is er niet 1 echt goed genoeg. Dus
altijd belangrijk om te kijken of alle redenen afzonderlijk goed genoeg zijn, zo niet dan kan je de
redenen wegstrepen. En zijn de redenen samen voldoende.
Pritchard vind de structuur van de rechtvaardiging ook van belang
Bijv. Rechercheur met deze redenen gekomen en moet het gaan onderbouwen. Echt kijken wat er
achter ligt, was de levensverzekering wel zo hoog, en wordt die wel onder verdachte omstandigheden
uitgereikt. Redenen hebben dus achterliggende redenen en die hebben ook weer redenen. Al die
redenen hebben allemaal weer een soort verband, dan heb je een soort web, een netwerkstructuur.
Netwerkstructuur: rechtvaardiging van kennisaanspraak (bepalen is dit kennis of niet) gaan we kijken
naar de redenen die er onder liggen en samenhangen en elkaar bevestigen. Moeten wel allemaal
afzonderlijk goed zijn, maar ook elkaar nodig hebben. Niet opzichzelfstaand doorslaggevend, maar
samen een heel goed web/ structuur om te kunnen zeggen dat we van kennis spreken.
Ankerstructuur: rechtvaardiging van kennisaanspraak zit in 1 reden die zichzelf rechtvaardigt.
Buurvrouw gezien met pistool in de hand en ook op haar camera, geen andere redenen voor nodig.
Pritchard legt het wat ingewikkelder uit, hij noemt het theorieën van rechtvaardigingen.
1. Coherentisme: rechtvaardiging die onder een netwerkstructuur ligt is goed genoeg als die
een netwerk structuur heeft. Geen tegenspraak tussen redenen, dus redenen moeten elkaar
bevestigen en ondersteunen.
2. Fundamentisme: Netwerk is te onzeker, bewijs nodig (anker), niet heel veel redenen nodig
maar echt 1 reden die op zichzelf goed genoeg is. Echt een doorslaggevende zichzelf
rechtvaardigende reden nodig.
Pritchard wil dat we kiezen dus deze twee
rationaliteit
Rationaliteit: is handelen op basis van een redenen
1. Functionele rationaliteit: gericht op doelmatigheid, werkzaamheid, efficiëntie. Bijv. twee
kinderen die ruziën om een speeltje, functioneel oplossen: stoppen, “jij mag er 10 minuten
mee en daarna jij 10 minuten ermee”.
2. Epistemische rationaliteit: gericht op kennis en de waarheid. Gericht op het bereiken van zo
veel mogelijk ware kennis, je zoekt naar de werkelijkheid.
Maar stel je voor je staat in de file en je vraagt je af, “is het korter om in de file te blijven staan of ga ik
voor de omleidingsroute, je wilt dus die functionele rationaliteit want je wilt zo snel mogelijk op je
bestemming komen. Maar door dat te kunnen doen, moet je wel weten wat nou eigenlijk waar is
(welke van de twee is korter).
Maar Pritchard gaat verder met de Epistemische rationaliteit.
