Week 1
HR 15 november 1957, ECLI:NL:HR:1957:AG2023, NJ 1958/67, m.nt. L.E.H. Rutten
(Baris/Riezenkamp) (Precontract)
In deze zaak is bepaald dat geen vordering tot vernietiging nodig is, indien bij wijze van verweer beroep wordt
gedaan op geweld, dwaling of bedrog en komen de rechtsgevolgen van de aanvaarding van dit verweer aan de
orde. De goede trouw kan meebrengen, dat degene die door het niet in acht nemen van de vereiste zorg in
dwaling heeft verkeerd, zich niet met vrucht op dwaling kan beroepen.
Sinds Baris/Riezenkamp wordt de verschoonbaarheidsproblematiek geplaatst in het kader van de derogerende
werking van de redelijkheid en billijkheid (de goede trouw): als men de dwaling aan zichzelf te wijten heeft,
verzet de redelijkheid en billijkheid zich veelal tegen een dwalingsberoep. Maar als de dwalende is afgegaan op
mededelingen van zijn wederpartij, of als de wederpartij een mededelingsplicht heeft geschonden, brengt de
redelijkheid en billijkheid juist in de regel mee dat de wederpartij een dwalingsberoep niet kan afweren.
Een belangrijke omkeer in het denken over de precontractuele fase vormde de bekende overweging uit
Baris/Riezenkamp, volgens welke “partijen door in onderhandeling te treden over het sluiten van een
overeenkomst, tot elkaar komen te staan in een bijzondere door de goede trouw beheerste rechtsverhouding
medebrengende dat zij hun gedrag mede moeten laten bepalen door de gerechtvaardigde belangen van de
wederpartij (i.p.v. “goede trouw zouden wij nu spreken van redelijkheid en billijkheid”). Sinds het arrest gaat
men er algemeen van uit dat de precontractuele fase niet door de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm van 6:162,
maar door de (strengere) eisen van de redelijkheid en billijkheid wordt geregeerd.
Sinds het arrest gaat men er algemeen van uit dat de precontractuele fase niet door de ongeschreven
zorgvuldigheidsnorm van 6:162, maar door de (strengere) eisen van redelijkheid en billijkheid wordt
geregeerd. !!!!
partijen komen door in onderhandeling te treden over het sluiten van een overeenkomst tot elkaar te staan in
een bijzondere door goede trouw beheerste rechtsverhouding die meebrengt dat zij hun gedrag mede moeten
laten bepalen door de gerechtvaardigde belangen van de wederpartij.
“door in onderhandeling te treden over het sluiten van een overeenkomst komen partijen tot elkaar te staan in
een bijzondere, door de goede trouw beheerste rechtsverhouding, mede brengende dat zij hun gedrag mede
moeten laten bepalen door de goede gerechtvaardigde belangen van de wederpartij.” Dit brengt onder meer
mede, dat voor degene die overweegt een overeenkomst aan te gaan, tegenover de wederpartij een gehoudenheid
bestaat om binnen redelijke grenzen maatregelen te nemen om te voorkomen dat hij onder de invloed van
onjuiste voorstellingen zijn toestemming geeft, de omvang van welke gehoudenheid mede hierdoor wordt
bepaald, dat “men in de regel mag afgaan op de juistheid van door de wederpartij gedane
mededelingen”. Indien iemand door het niet in acht nemen van de hierboven bedoelde zorg bij het aangaan van
een overeenkomst “in dwaling heeft verkeerd, kunnen de regels van de goede trouw meebrengen dat hij zich niet
met vrucht op dwaling kan beroepen”.
Dwaling te wijten aan inlichting van de wederpartij
Baris/Riezenkamp = precontractuele fase, redelijkheid en billijkheid (6:2 jo 6:248)
Partijen mogen uitgaan van de juistheid van de mededelingen van de wederpartij. MAAR er is ook een
onderzoeksplicht naar de juistheid van de mededelingen van de wederpartij.
De grondslag voor de ontwikkeling waarin de nadruk op de onderzoeks- en mededelingsplichten ligt, vormt het
Baris/Riezenkamp arrest. In dit arrest is het dwalingsleerstuk geplaatst in het kader van de redelijkheid en
billijkheid, die in de precontractuele fase der verhouding tussen de aspirant-contractpartijen beheerst. Uit
redelijkheid en billijkheid vloeit voort dat partijen hun gedrag mede moeten laten bepalen door de
gerechtvaardigde belangen van de wederpartij. Dit brengt onder meer mee, dat men onder omstandigheden
verplicht is tot het doen van onderzoek, maar dat in beginsel mag worden afgegaan op de juistheid van door de
wederpartij gedane mededelingen.
Onderzoeks- en mededelingsplichten communiceren met elkaar: zij vormen grotendeels elkaars component en
moeten daarom steeds in samenhang aan de orde komen. In de rechtspraak is de werking van de redelijkheid en
billijkheid erkend ter zake van de precontractuele fase (Baris/Riezenkamp)
,- HR 18 juni 1982, ECLI:NL:HR:1982:AG4405, NJ 1983/723, m.nt. C.J.H. Brunner
(Plas/Valburg) (Pre-contract)
Het afbreken van onderhandelingen, die zien op de totstandkoming van een overeenkomst, moet in bepaalde
gevallen in strijd met de goede trouw worden geacht. Niet uitgesloten is dat onderhandelingen over een
overeenkomst in een zodanig stadium zijn gekomen dat het afbreken van die onderhandelingen zelf in strijd met
de goede trouw moet worden geacht, omdat partijen over en weer mochten vertrouwen dat enigerlei contract uit
de onderhandelingen zou voortvloeien.
In dit kader zijn er drie verschillende fases te onderscheiden:
(1) Het staat partijen vrij om zonder meer de onderhandelingen af te breken.
(2) Het staat partijen weliswaar nog vrij om de onderhandelingen eenzijdig af te breken, maar dit leidt tot
schadeplichtigheid van de afbrekende partij ter zake van de door de onderhandelingspartner gemaakte kosten.
(3) Het staat partijen niet meer vrij om de onderhandelingen eenzijdig af te breken. Indien dat toch gebeurt, kan
de afbrekende partij worden veroordeeld tot dooronderhandelen of tot schadevergoeding die zich mede uitstrekt
over de gederfde winst.
De casus: De gemeente Valburg was voornemens om een overdekt zwembad aan te leggen en heeft in dit kader
offertes aangevraagd van verschillende aannemers. De gemeente Valburg is daarna in onderhandeling getreden
over de bouw van het zwembad met Plas Bouwonderneming BV. Plas heeft vervolgens, op verzoek van de
gemeente, adviezen ingewonnen van een constructeur, van geluids-, verwarmings- en elektriciteitsadviseurs en
van een architect. Voor het raadplegen van deze personen heeft Plas kosten gemaakt. Uiteindelijk wordt de
opdracht tot de bouw van het zwembad aan een andere aannemer gegund in plaats van aan Plas. Deze aannemer
heeft zich echter pas veel later bij de gemeente als ‘kandidaat’ aangemeld. Plas is van mening dat zij onkosten
heeft gemaakt en gederfde winst heeft opgelopen. Derhalve vordert zij schadevergoeding van de gemeente
Valburg.
De rechtsvraag die hierbij centraal staat, is óf Plas door het afbreken van de onderhandelingen recht heeft op
schadevergoeding van de gemeente Valburg, en óf de schadevergoeding ook de gederfde winst omvat.
De Hoge Raad was van mening dat de onderhandelingen tussen Plas en de gemeente Valburg al bij het derde
stadium waren aangekomen. De gemeente Valburg dient aldus de gemaakte kosten alsmede de gederfde winst te
vergoeden.
In beginsel mogen onderhandelingen worden beëindigd, maar onder omstandigheden kan afbreken een
onrechtmatigde daad opleveren. Er ontstaan 3 fases:
1. Afbreken mag zonder meer
2. Vergoeding voor tijdens onderhandelingen gemaakte kosten
3. Vergoeding voor tijdens onderhandelingen gemaakte kosten en gederfde winst (afbreken is in geheel
niet mogelijk en zelfs onaanvaardbaar)
BELANGRIJK:
De Hoge Raad heeft in het arrest Plas/Valburg bepaald dat er in de onderhandelingsfase drie
stadia/fasen te onderscheiden zijn. In het arrest CBB/JPO wordt de derde fase uit dat eerste
arrest wat genuanceerd: voor de vraag of partijen in de derde fase zitten waardoor afbreken
van onderhandelingen niet is toegestaan, dan moet er sprake zijn van gerechtvaardigd
totstandkomingsvertrouwen of andere omstandigheden van het geval (dat is bijvoorbeeld zo
wanneer er een groot belang bij de totstandkoming van de overeenkomst is gemoeid,
bijvoorbeeld een CAO). CBB/JPO vult dus ook Plas/Valburg wat aan.
Als partijen zich in de tweede van de onderhandelingen (dus in de tweede fase uit Plas/Valburg) bevinden, dan
moet de afbrekende partij het negatieve contractsbelang van de andere partij vergoeden. Voor die
kostenvergoeding moet je je wel op een specifieke grondslag beroepen. Het arrest afgebroken onderhandelingen
laat zien dat ongerechtvaardigde verrijking zo'n grondslag kan zijn.
, - HR 12 augustus 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT7337, NJ 2005/467 (CBB/JPO) (Precontractuele
fase/afgebroken onderhandelingen)
Essentie
Dit arrest van de Hoge Raad heeft betrekking op de precontractuele aansprakelijkheid, dat wil zeggen de
schadevergoedingsplicht na het afbreken van de onderhandelingen, en in het bijzonder de maatstaf voor de
omvang van de schadevergoeding. De Hoge Raad heeft in dit arrest een (gedeeltelijk) nieuwe maatstaf
geformuleerd voor de beoordeling van de aansprakelijkheid. Deze maatstaf houdt in dat ieder van de
onderhandelende partijen vrij is de onderhandelingen af te breken, tenzij dit op grond van het gerechtvaardigd
vertrouwen van de wederpartij in het totstandkomen van de overeenkomst, of in verband met andere
omstandigheden van het geval onaanvaardbaar zou zijn. Volgens de Hoge Raad is voornoemde maatstaf streng
en noopt deze tot terughoudendheid. Aansprakelijkheid voor afgebroken onderhandelingen zal dus in de praktijk
niet snel worden aangenomen.
Rechtsregel
De rechtsvraag betreft wat de maatstaf is voor de schadevergoedingsplicht als een partij de onderhandelingen
heeft afgebroken. Het antwoord op deze vraag is dat als maatstaf voor de beoordeling van de
schadevergoedingsplicht bij afgebroken onderhandelingen heeft te gelden, dat ieder van de onderhandelende
partijen (die verplicht zijn hun gedrag mede door elkaars gerechtvaardigde belangen te laten bepalen) vrij is de
onderhandelingen af te breken, tenzij dit op grond van het gerechtvaardigd vertrouwen van de wederpartij in het
totstandkomen van de overeenkomst, of in verband met de andere omstandigheden van het geval,
onaanvaardbaar zou zijn. Daarbij dient rekening te worden gehouden met de mate waarin en de wijze waarop de
partij die de onderhandelingen afbreekt tot het ontstaan van dat vertrouwen heeft bijgedragen, en met de
gerechtvaardigde belangen van deze partij. Hierbij kan ook van belang zijn of zich in de loop van de
onderhandelingen onvoorziene omstandigheden hebben voorgedaan terwijl, in het geval onderhandelingen onder
gewijzigde omstandigheden over een lange tijd worden voortgezet, wat betreft dit vertrouwen doorslaggevend is
hoe daaromtrent tenslotte op het moment van afbreken van de onderhandelingen moet worden geoordeeld tegen
de achtergrond van het gehele verloop van de onderhandelingen.
Inhoud arrest
JPO Projecten BV (JPO) was in onderhandeling met de gemeente Arnhem over de aankoop van een perceel
bouwgrond, bestemd voor de bouw van twee kantoorpanden. Eén van de kantoorpanden zou dienen als
huisvesting van Centraal Bureau Bouwtoezicht BV (CBB). Naast de onderhandelingen met de gemeente was
JPO ook in onderhandeling met CBB over doorlevering van een deel van het perceel aan CBB om daarop de
nieuwbouw te realiseren. CBB besloot de onderhandelingen met JPO af te breken, omdat dit te lang duurde.
CBB heeft dat gedeelte van het perceel rechtstreeks van de gemeente gekocht. De onderhandelingen tussen CBB
en JPO verliepen traag. JPO had aan CBB medegedeeld dat de onderhandelingen met de gemeente werden
vertraagd door problemen met de bouwvergunning.
Later bleek dat het nieuwbouwplan van CBB voldeed aan de vereisten voor de bouwvergunning. JPO
onderhandelde met de gemeente door over de prijs. CBB vordert schadevergoeding op grond van onrechtmatig
handelen van JPO. JPO vordert in reconventie dat voor recht wordt verklaard dat CBB jegens haar onrechtmatig
heeft gehandeld door de onderhandelingen af te breken. De rechtbank wijst de vordering van CBB af en de
vordering van JPO toe. Het Hof komt tot de beslissing dat JPO de helft van de geleden schade zelf moet dragen.
De Hoge Raad vernietigt het arrest van het Hof.
Het Hof had hier te oordelen over de vordering van JPO die zakelijk weergegeven strekte tot vergoeding van
schade ter zake van het feit dat tussen partijen geen overeenkomst tot stand was gekomen. Dit werd in het middel
aangeduid als vergoeding van ‘positief contractsbelang’. Uit de overwegingen wordt niet duidelijk of het Hof bij
zijn beoordeling van deze vordering en de daaraan ten grondslag gelegde stellingen, de in 3.6 vermelde strenge
en tot terughoudendheid nopende maatstaf heeft aangelegd.
HR 15 november 1957, ECLI:NL:HR:1957:AG2023, NJ 1958/67, m.nt. L.E.H. Rutten
(Baris/Riezenkamp) (Precontract)
In deze zaak is bepaald dat geen vordering tot vernietiging nodig is, indien bij wijze van verweer beroep wordt
gedaan op geweld, dwaling of bedrog en komen de rechtsgevolgen van de aanvaarding van dit verweer aan de
orde. De goede trouw kan meebrengen, dat degene die door het niet in acht nemen van de vereiste zorg in
dwaling heeft verkeerd, zich niet met vrucht op dwaling kan beroepen.
Sinds Baris/Riezenkamp wordt de verschoonbaarheidsproblematiek geplaatst in het kader van de derogerende
werking van de redelijkheid en billijkheid (de goede trouw): als men de dwaling aan zichzelf te wijten heeft,
verzet de redelijkheid en billijkheid zich veelal tegen een dwalingsberoep. Maar als de dwalende is afgegaan op
mededelingen van zijn wederpartij, of als de wederpartij een mededelingsplicht heeft geschonden, brengt de
redelijkheid en billijkheid juist in de regel mee dat de wederpartij een dwalingsberoep niet kan afweren.
Een belangrijke omkeer in het denken over de precontractuele fase vormde de bekende overweging uit
Baris/Riezenkamp, volgens welke “partijen door in onderhandeling te treden over het sluiten van een
overeenkomst, tot elkaar komen te staan in een bijzondere door de goede trouw beheerste rechtsverhouding
medebrengende dat zij hun gedrag mede moeten laten bepalen door de gerechtvaardigde belangen van de
wederpartij (i.p.v. “goede trouw zouden wij nu spreken van redelijkheid en billijkheid”). Sinds het arrest gaat
men er algemeen van uit dat de precontractuele fase niet door de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm van 6:162,
maar door de (strengere) eisen van de redelijkheid en billijkheid wordt geregeerd.
Sinds het arrest gaat men er algemeen van uit dat de precontractuele fase niet door de ongeschreven
zorgvuldigheidsnorm van 6:162, maar door de (strengere) eisen van redelijkheid en billijkheid wordt
geregeerd. !!!!
partijen komen door in onderhandeling te treden over het sluiten van een overeenkomst tot elkaar te staan in
een bijzondere door goede trouw beheerste rechtsverhouding die meebrengt dat zij hun gedrag mede moeten
laten bepalen door de gerechtvaardigde belangen van de wederpartij.
“door in onderhandeling te treden over het sluiten van een overeenkomst komen partijen tot elkaar te staan in
een bijzondere, door de goede trouw beheerste rechtsverhouding, mede brengende dat zij hun gedrag mede
moeten laten bepalen door de goede gerechtvaardigde belangen van de wederpartij.” Dit brengt onder meer
mede, dat voor degene die overweegt een overeenkomst aan te gaan, tegenover de wederpartij een gehoudenheid
bestaat om binnen redelijke grenzen maatregelen te nemen om te voorkomen dat hij onder de invloed van
onjuiste voorstellingen zijn toestemming geeft, de omvang van welke gehoudenheid mede hierdoor wordt
bepaald, dat “men in de regel mag afgaan op de juistheid van door de wederpartij gedane
mededelingen”. Indien iemand door het niet in acht nemen van de hierboven bedoelde zorg bij het aangaan van
een overeenkomst “in dwaling heeft verkeerd, kunnen de regels van de goede trouw meebrengen dat hij zich niet
met vrucht op dwaling kan beroepen”.
Dwaling te wijten aan inlichting van de wederpartij
Baris/Riezenkamp = precontractuele fase, redelijkheid en billijkheid (6:2 jo 6:248)
Partijen mogen uitgaan van de juistheid van de mededelingen van de wederpartij. MAAR er is ook een
onderzoeksplicht naar de juistheid van de mededelingen van de wederpartij.
De grondslag voor de ontwikkeling waarin de nadruk op de onderzoeks- en mededelingsplichten ligt, vormt het
Baris/Riezenkamp arrest. In dit arrest is het dwalingsleerstuk geplaatst in het kader van de redelijkheid en
billijkheid, die in de precontractuele fase der verhouding tussen de aspirant-contractpartijen beheerst. Uit
redelijkheid en billijkheid vloeit voort dat partijen hun gedrag mede moeten laten bepalen door de
gerechtvaardigde belangen van de wederpartij. Dit brengt onder meer mee, dat men onder omstandigheden
verplicht is tot het doen van onderzoek, maar dat in beginsel mag worden afgegaan op de juistheid van door de
wederpartij gedane mededelingen.
Onderzoeks- en mededelingsplichten communiceren met elkaar: zij vormen grotendeels elkaars component en
moeten daarom steeds in samenhang aan de orde komen. In de rechtspraak is de werking van de redelijkheid en
billijkheid erkend ter zake van de precontractuele fase (Baris/Riezenkamp)
,- HR 18 juni 1982, ECLI:NL:HR:1982:AG4405, NJ 1983/723, m.nt. C.J.H. Brunner
(Plas/Valburg) (Pre-contract)
Het afbreken van onderhandelingen, die zien op de totstandkoming van een overeenkomst, moet in bepaalde
gevallen in strijd met de goede trouw worden geacht. Niet uitgesloten is dat onderhandelingen over een
overeenkomst in een zodanig stadium zijn gekomen dat het afbreken van die onderhandelingen zelf in strijd met
de goede trouw moet worden geacht, omdat partijen over en weer mochten vertrouwen dat enigerlei contract uit
de onderhandelingen zou voortvloeien.
In dit kader zijn er drie verschillende fases te onderscheiden:
(1) Het staat partijen vrij om zonder meer de onderhandelingen af te breken.
(2) Het staat partijen weliswaar nog vrij om de onderhandelingen eenzijdig af te breken, maar dit leidt tot
schadeplichtigheid van de afbrekende partij ter zake van de door de onderhandelingspartner gemaakte kosten.
(3) Het staat partijen niet meer vrij om de onderhandelingen eenzijdig af te breken. Indien dat toch gebeurt, kan
de afbrekende partij worden veroordeeld tot dooronderhandelen of tot schadevergoeding die zich mede uitstrekt
over de gederfde winst.
De casus: De gemeente Valburg was voornemens om een overdekt zwembad aan te leggen en heeft in dit kader
offertes aangevraagd van verschillende aannemers. De gemeente Valburg is daarna in onderhandeling getreden
over de bouw van het zwembad met Plas Bouwonderneming BV. Plas heeft vervolgens, op verzoek van de
gemeente, adviezen ingewonnen van een constructeur, van geluids-, verwarmings- en elektriciteitsadviseurs en
van een architect. Voor het raadplegen van deze personen heeft Plas kosten gemaakt. Uiteindelijk wordt de
opdracht tot de bouw van het zwembad aan een andere aannemer gegund in plaats van aan Plas. Deze aannemer
heeft zich echter pas veel later bij de gemeente als ‘kandidaat’ aangemeld. Plas is van mening dat zij onkosten
heeft gemaakt en gederfde winst heeft opgelopen. Derhalve vordert zij schadevergoeding van de gemeente
Valburg.
De rechtsvraag die hierbij centraal staat, is óf Plas door het afbreken van de onderhandelingen recht heeft op
schadevergoeding van de gemeente Valburg, en óf de schadevergoeding ook de gederfde winst omvat.
De Hoge Raad was van mening dat de onderhandelingen tussen Plas en de gemeente Valburg al bij het derde
stadium waren aangekomen. De gemeente Valburg dient aldus de gemaakte kosten alsmede de gederfde winst te
vergoeden.
In beginsel mogen onderhandelingen worden beëindigd, maar onder omstandigheden kan afbreken een
onrechtmatigde daad opleveren. Er ontstaan 3 fases:
1. Afbreken mag zonder meer
2. Vergoeding voor tijdens onderhandelingen gemaakte kosten
3. Vergoeding voor tijdens onderhandelingen gemaakte kosten en gederfde winst (afbreken is in geheel
niet mogelijk en zelfs onaanvaardbaar)
BELANGRIJK:
De Hoge Raad heeft in het arrest Plas/Valburg bepaald dat er in de onderhandelingsfase drie
stadia/fasen te onderscheiden zijn. In het arrest CBB/JPO wordt de derde fase uit dat eerste
arrest wat genuanceerd: voor de vraag of partijen in de derde fase zitten waardoor afbreken
van onderhandelingen niet is toegestaan, dan moet er sprake zijn van gerechtvaardigd
totstandkomingsvertrouwen of andere omstandigheden van het geval (dat is bijvoorbeeld zo
wanneer er een groot belang bij de totstandkoming van de overeenkomst is gemoeid,
bijvoorbeeld een CAO). CBB/JPO vult dus ook Plas/Valburg wat aan.
Als partijen zich in de tweede van de onderhandelingen (dus in de tweede fase uit Plas/Valburg) bevinden, dan
moet de afbrekende partij het negatieve contractsbelang van de andere partij vergoeden. Voor die
kostenvergoeding moet je je wel op een specifieke grondslag beroepen. Het arrest afgebroken onderhandelingen
laat zien dat ongerechtvaardigde verrijking zo'n grondslag kan zijn.
, - HR 12 augustus 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT7337, NJ 2005/467 (CBB/JPO) (Precontractuele
fase/afgebroken onderhandelingen)
Essentie
Dit arrest van de Hoge Raad heeft betrekking op de precontractuele aansprakelijkheid, dat wil zeggen de
schadevergoedingsplicht na het afbreken van de onderhandelingen, en in het bijzonder de maatstaf voor de
omvang van de schadevergoeding. De Hoge Raad heeft in dit arrest een (gedeeltelijk) nieuwe maatstaf
geformuleerd voor de beoordeling van de aansprakelijkheid. Deze maatstaf houdt in dat ieder van de
onderhandelende partijen vrij is de onderhandelingen af te breken, tenzij dit op grond van het gerechtvaardigd
vertrouwen van de wederpartij in het totstandkomen van de overeenkomst, of in verband met andere
omstandigheden van het geval onaanvaardbaar zou zijn. Volgens de Hoge Raad is voornoemde maatstaf streng
en noopt deze tot terughoudendheid. Aansprakelijkheid voor afgebroken onderhandelingen zal dus in de praktijk
niet snel worden aangenomen.
Rechtsregel
De rechtsvraag betreft wat de maatstaf is voor de schadevergoedingsplicht als een partij de onderhandelingen
heeft afgebroken. Het antwoord op deze vraag is dat als maatstaf voor de beoordeling van de
schadevergoedingsplicht bij afgebroken onderhandelingen heeft te gelden, dat ieder van de onderhandelende
partijen (die verplicht zijn hun gedrag mede door elkaars gerechtvaardigde belangen te laten bepalen) vrij is de
onderhandelingen af te breken, tenzij dit op grond van het gerechtvaardigd vertrouwen van de wederpartij in het
totstandkomen van de overeenkomst, of in verband met de andere omstandigheden van het geval,
onaanvaardbaar zou zijn. Daarbij dient rekening te worden gehouden met de mate waarin en de wijze waarop de
partij die de onderhandelingen afbreekt tot het ontstaan van dat vertrouwen heeft bijgedragen, en met de
gerechtvaardigde belangen van deze partij. Hierbij kan ook van belang zijn of zich in de loop van de
onderhandelingen onvoorziene omstandigheden hebben voorgedaan terwijl, in het geval onderhandelingen onder
gewijzigde omstandigheden over een lange tijd worden voortgezet, wat betreft dit vertrouwen doorslaggevend is
hoe daaromtrent tenslotte op het moment van afbreken van de onderhandelingen moet worden geoordeeld tegen
de achtergrond van het gehele verloop van de onderhandelingen.
Inhoud arrest
JPO Projecten BV (JPO) was in onderhandeling met de gemeente Arnhem over de aankoop van een perceel
bouwgrond, bestemd voor de bouw van twee kantoorpanden. Eén van de kantoorpanden zou dienen als
huisvesting van Centraal Bureau Bouwtoezicht BV (CBB). Naast de onderhandelingen met de gemeente was
JPO ook in onderhandeling met CBB over doorlevering van een deel van het perceel aan CBB om daarop de
nieuwbouw te realiseren. CBB besloot de onderhandelingen met JPO af te breken, omdat dit te lang duurde.
CBB heeft dat gedeelte van het perceel rechtstreeks van de gemeente gekocht. De onderhandelingen tussen CBB
en JPO verliepen traag. JPO had aan CBB medegedeeld dat de onderhandelingen met de gemeente werden
vertraagd door problemen met de bouwvergunning.
Later bleek dat het nieuwbouwplan van CBB voldeed aan de vereisten voor de bouwvergunning. JPO
onderhandelde met de gemeente door over de prijs. CBB vordert schadevergoeding op grond van onrechtmatig
handelen van JPO. JPO vordert in reconventie dat voor recht wordt verklaard dat CBB jegens haar onrechtmatig
heeft gehandeld door de onderhandelingen af te breken. De rechtbank wijst de vordering van CBB af en de
vordering van JPO toe. Het Hof komt tot de beslissing dat JPO de helft van de geleden schade zelf moet dragen.
De Hoge Raad vernietigt het arrest van het Hof.
Het Hof had hier te oordelen over de vordering van JPO die zakelijk weergegeven strekte tot vergoeding van
schade ter zake van het feit dat tussen partijen geen overeenkomst tot stand was gekomen. Dit werd in het middel
aangeduid als vergoeding van ‘positief contractsbelang’. Uit de overwegingen wordt niet duidelijk of het Hof bij
zijn beoordeling van deze vordering en de daaraan ten grondslag gelegde stellingen, de in 3.6 vermelde strenge
en tot terughoudendheid nopende maatstaf heeft aangelegd.
