Perceptie en actie
Perceptie is het proces van organiseren en interpreteren van sensorische informatie over de
objecten, gebeurtenissen en ruimtelijke indeling van de wereld om ons heen.
Wat verwacht je te zien?
Baby's hebben bijvoorbeeld al een voorkeur voor waar ze naar kijken = preferentiële kijktechniek
Na 1 maand kunnen ze al beter focussen en hun oogspieren controleren. Vaak kijken naar omtrek
van het gezicht omdat daar het meeste contrast in zit.
Zodra baby's de omgeving gaan ontdekken kijken ze vaak naar gezichtsuitdrukkingen van ouders
voor social referencing. Bij het begin van brabbelen wordt vaker naar de mond gekeken.
Object permanentie = een object bestaat nog als het niet in zicht is.
Meer ervaring met kruipen kan de ontwikkeling van object permanentie versnellen. Dit kan te maken
hebben met het ontdekken van de omgeving en je zo bewegen door een fysieke omgeving.
Baby's hebben veel verwachtingen over de wereld om hen heen. Daar kan je gebruik van maken met
de violation-of-expectancy procedure. Baby's kijken langer naar onverwachte dingen.
Auditieve perceptie ontwikkelt zich snel en ook al voor de geboorte, zelfs als de baby in de
baarmoeder zit omdat daar ook geluid is. Maar geen zicht bijvoorbeeld. Auditieve lokalisatie is het
oriënteren richting de bron van geluid, wordt beter zodra de baby ouder wordt.
Mcgurk effect: intermodale perceptie, combineren van sensorische informatie van twee of meer
zintuigen. Zoals wanneer iemand praat luisteren en kijken naar de mond.
Embodied cognition: cognitie omvat het handelen met een fysiek lichaam in een fysieke omgeving.
Leren en geheugen
Zeven vormen van leren:
1. Habituatie, meest basale vorm van leren. Afname van reactie op stimulus bij herhaling. Wennen.
Dit laat zien dat baby's dingen kunnen onthouden, gebeurt bij de een sneller dan de ander. Snellere
habituatie voorspelt een hoger IQ. Kan gemeten worden door te kijken hoelang een baby naar iets
kijkt.
2. Klassieke conditionering, onbewuste aangeleerde respons op een stimulus. Associatie.
3. Instrumentele conditionering, (operant), als ik dit doe… dan.. Beloning en straf. Leren over de
gevolgen van het eigen gedrag.
4. Statistisch leren, detecteren van statistisch voorspelbare patronen. Al aanwezig bij pasgeborenen.
Bijvoorbeeld ook in taal.
Goldilocks effect: baby's zullen geen aandacht besteden aan gebeurtenissen die te simpel of te
moeilijk zijn omdat die leren niet faciliteren. Te simpel wordt saai en te moeilijk is geen patroon.
Baby weet dat stromend water voorafgaat aan bad zonder cortisol respons.
5. Rationeel leren, vaardigheid om eigen bestaande kennis te gebruiken om te voorspellen wat
waarschijnlijk zal gaan gebeuren. Updaten van kennis na nieuwe gebeurtenis.
6. Actief leren, leren door te interacteren met de wereld in plaats van passief observeren.
Experimentjes uitvoeren om verwachtingen te testen. Bijvoorbeeld zwaartekracht door iets telkens
van tafel te duwen. Welk woord ergens bij hoort 'vragen'.
7. Observationeel leren en imitatie, imiteren en afleiden van intenties van acties en imiteren van het
doel, niet per se de handeling.
,Baby's van 10 maanden oud begrijpen de voorkeuren van anderen gebaseerd op de moeite die ze die
ander ervoor zien doen. Als je naar een verdere ijssalon gaat zal die wel beter zijn waardoor je meer
moeite doet om erheen te gaan.
, Biologie en gedrag
Nature & nurture
Genoom = complete set van DNA van een organisme +- 20.000 genen
Genotype = het erfelijk materiaal van een individu
Fenotype = de zichtbare expressie van het fenotype
Omgeving = alle factoren betreffende personen en hun omgeving die niet genetisch bepaald zijn, ook
prenatale invloeden.
5 belangrijke relaties voor ontwikkeling
1. Genotype ouders -> genotype kind
Overerving van chromosomen, dit zijn moleculen die gemaakt zijn van twee in elkaar gedraaide DNA
strengen.
Gen = segment DNA dat codeert voor een eiwit.
Allel = variant van een gen
Elke lichaamscel betstaat uit 46 chromosomen bestaande uit 23 paren, 1 van de vader en 1 van de
moeder. Paar 23 bepaalt het geslacht (XX meisje, Xy jongetje). De X chromosomen bevatten veel
meer info omdat ze een stuk groter zijn dan y.
Genetische en individuele verschillen door crossover, mutaties en
2. Genotype kind -> fenotype kind
Van genotype > endofenotype > fenotype.
Een endofenotype is een soort tussenstapje tussen de twee. Genen kunnen alleen invloed hebben op
de ontwikkeling als ze ingeschakeld zijn op het juiste moment, de juiste positie in het lichaam en
gedurende de juiste periode. De omgeving kan het aan en uit zetten. Het medicijn thalidomide dat
geburikt werd tegen misselijkheid tijdens zwangerschap bleek ook invloed te hebben op het embryo,
namelijk op de ontwikkeling van de ledematen.
De expressie hangt af van een dominantie of recessief gen. Homozygote en heterozygote genen.
De meeste kenmerken van het lichaam en gedrag hebben te maken met een samenspel van
genetische dingen -> polygenetische overerving. Er zijn meerdere genen nodig om iets tot
uitdrukking te laten komen.
X-gebonden overerving = ziektes die alleen bij jongens tot uiting kunnen komen vanwege combinatie
van X en Y van de ouders.
3. Omgeving van kind -> fenotype
Ouderlijke invloed op de omgeving van eht kind door hoe ze zijn en wat ze doen, deels door hun
eigen genetische achtergrond. Zelfs allelen die NIET doorgegeven zijn.
4. Fenotype -> omgeving
Temperament; extravert vs introvert
Interesses en persoonlijkheid; kinderen selecteren speelgoed/vriendjes/activiteiten. Deze kunnen ze
op iets oudere leeftijd uitkiezen op wat ze leuk vinden en zo hun omgeving creeëren.
5. Omgeving -> genotype
Expressie van genotypes liggen niet vast.
Epigenetica = veranderingen in expressie door omgevingsfactoren. Een mechanisme hiervoor is
methylatie van een gen. Hierbij binden methyl moleculen zich aan DNA.
Genetica van gedrag (behavior genetics)
Hoe beïnvloedt de combinatie van genetica en omgevingsinvloeden kenmerken van een individu?
- gedrag
- ontwikkeling
Belangrijke uitgangspunten voor studie naar genetica van gedrag
1.Individuen die genetische code delen àzelfde (vergelijkbaar) fenotype (bepalen van mate van
invloed van genetica) erfelijk (heritable): eigenschappen die genetisch overgedragen worden
2.Individuen die omgeving delen àzelfde (vergelijkbaar) fenotype (bepalen van mate van invloed van
omgeving)
Perceptie is het proces van organiseren en interpreteren van sensorische informatie over de
objecten, gebeurtenissen en ruimtelijke indeling van de wereld om ons heen.
Wat verwacht je te zien?
Baby's hebben bijvoorbeeld al een voorkeur voor waar ze naar kijken = preferentiële kijktechniek
Na 1 maand kunnen ze al beter focussen en hun oogspieren controleren. Vaak kijken naar omtrek
van het gezicht omdat daar het meeste contrast in zit.
Zodra baby's de omgeving gaan ontdekken kijken ze vaak naar gezichtsuitdrukkingen van ouders
voor social referencing. Bij het begin van brabbelen wordt vaker naar de mond gekeken.
Object permanentie = een object bestaat nog als het niet in zicht is.
Meer ervaring met kruipen kan de ontwikkeling van object permanentie versnellen. Dit kan te maken
hebben met het ontdekken van de omgeving en je zo bewegen door een fysieke omgeving.
Baby's hebben veel verwachtingen over de wereld om hen heen. Daar kan je gebruik van maken met
de violation-of-expectancy procedure. Baby's kijken langer naar onverwachte dingen.
Auditieve perceptie ontwikkelt zich snel en ook al voor de geboorte, zelfs als de baby in de
baarmoeder zit omdat daar ook geluid is. Maar geen zicht bijvoorbeeld. Auditieve lokalisatie is het
oriënteren richting de bron van geluid, wordt beter zodra de baby ouder wordt.
Mcgurk effect: intermodale perceptie, combineren van sensorische informatie van twee of meer
zintuigen. Zoals wanneer iemand praat luisteren en kijken naar de mond.
Embodied cognition: cognitie omvat het handelen met een fysiek lichaam in een fysieke omgeving.
Leren en geheugen
Zeven vormen van leren:
1. Habituatie, meest basale vorm van leren. Afname van reactie op stimulus bij herhaling. Wennen.
Dit laat zien dat baby's dingen kunnen onthouden, gebeurt bij de een sneller dan de ander. Snellere
habituatie voorspelt een hoger IQ. Kan gemeten worden door te kijken hoelang een baby naar iets
kijkt.
2. Klassieke conditionering, onbewuste aangeleerde respons op een stimulus. Associatie.
3. Instrumentele conditionering, (operant), als ik dit doe… dan.. Beloning en straf. Leren over de
gevolgen van het eigen gedrag.
4. Statistisch leren, detecteren van statistisch voorspelbare patronen. Al aanwezig bij pasgeborenen.
Bijvoorbeeld ook in taal.
Goldilocks effect: baby's zullen geen aandacht besteden aan gebeurtenissen die te simpel of te
moeilijk zijn omdat die leren niet faciliteren. Te simpel wordt saai en te moeilijk is geen patroon.
Baby weet dat stromend water voorafgaat aan bad zonder cortisol respons.
5. Rationeel leren, vaardigheid om eigen bestaande kennis te gebruiken om te voorspellen wat
waarschijnlijk zal gaan gebeuren. Updaten van kennis na nieuwe gebeurtenis.
6. Actief leren, leren door te interacteren met de wereld in plaats van passief observeren.
Experimentjes uitvoeren om verwachtingen te testen. Bijvoorbeeld zwaartekracht door iets telkens
van tafel te duwen. Welk woord ergens bij hoort 'vragen'.
7. Observationeel leren en imitatie, imiteren en afleiden van intenties van acties en imiteren van het
doel, niet per se de handeling.
,Baby's van 10 maanden oud begrijpen de voorkeuren van anderen gebaseerd op de moeite die ze die
ander ervoor zien doen. Als je naar een verdere ijssalon gaat zal die wel beter zijn waardoor je meer
moeite doet om erheen te gaan.
, Biologie en gedrag
Nature & nurture
Genoom = complete set van DNA van een organisme +- 20.000 genen
Genotype = het erfelijk materiaal van een individu
Fenotype = de zichtbare expressie van het fenotype
Omgeving = alle factoren betreffende personen en hun omgeving die niet genetisch bepaald zijn, ook
prenatale invloeden.
5 belangrijke relaties voor ontwikkeling
1. Genotype ouders -> genotype kind
Overerving van chromosomen, dit zijn moleculen die gemaakt zijn van twee in elkaar gedraaide DNA
strengen.
Gen = segment DNA dat codeert voor een eiwit.
Allel = variant van een gen
Elke lichaamscel betstaat uit 46 chromosomen bestaande uit 23 paren, 1 van de vader en 1 van de
moeder. Paar 23 bepaalt het geslacht (XX meisje, Xy jongetje). De X chromosomen bevatten veel
meer info omdat ze een stuk groter zijn dan y.
Genetische en individuele verschillen door crossover, mutaties en
2. Genotype kind -> fenotype kind
Van genotype > endofenotype > fenotype.
Een endofenotype is een soort tussenstapje tussen de twee. Genen kunnen alleen invloed hebben op
de ontwikkeling als ze ingeschakeld zijn op het juiste moment, de juiste positie in het lichaam en
gedurende de juiste periode. De omgeving kan het aan en uit zetten. Het medicijn thalidomide dat
geburikt werd tegen misselijkheid tijdens zwangerschap bleek ook invloed te hebben op het embryo,
namelijk op de ontwikkeling van de ledematen.
De expressie hangt af van een dominantie of recessief gen. Homozygote en heterozygote genen.
De meeste kenmerken van het lichaam en gedrag hebben te maken met een samenspel van
genetische dingen -> polygenetische overerving. Er zijn meerdere genen nodig om iets tot
uitdrukking te laten komen.
X-gebonden overerving = ziektes die alleen bij jongens tot uiting kunnen komen vanwege combinatie
van X en Y van de ouders.
3. Omgeving van kind -> fenotype
Ouderlijke invloed op de omgeving van eht kind door hoe ze zijn en wat ze doen, deels door hun
eigen genetische achtergrond. Zelfs allelen die NIET doorgegeven zijn.
4. Fenotype -> omgeving
Temperament; extravert vs introvert
Interesses en persoonlijkheid; kinderen selecteren speelgoed/vriendjes/activiteiten. Deze kunnen ze
op iets oudere leeftijd uitkiezen op wat ze leuk vinden en zo hun omgeving creeëren.
5. Omgeving -> genotype
Expressie van genotypes liggen niet vast.
Epigenetica = veranderingen in expressie door omgevingsfactoren. Een mechanisme hiervoor is
methylatie van een gen. Hierbij binden methyl moleculen zich aan DNA.
Genetica van gedrag (behavior genetics)
Hoe beïnvloedt de combinatie van genetica en omgevingsinvloeden kenmerken van een individu?
- gedrag
- ontwikkeling
Belangrijke uitgangspunten voor studie naar genetica van gedrag
1.Individuen die genetische code delen àzelfde (vergelijkbaar) fenotype (bepalen van mate van
invloed van genetica) erfelijk (heritable): eigenschappen die genetisch overgedragen worden
2.Individuen die omgeving delen àzelfde (vergelijkbaar) fenotype (bepalen van mate van invloed van
omgeving)
