Hoorcollege 1
Ondernemingsrecht is faciliterend en regulerend, biedt zowel de regels van rechtsvormen en in welke zin een rechtsvorm kan
optreden, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van rechtsvormen. Sterk verweven met het vak insolventierecht, maar ook met
bijvoorbeeld financieel recht, mededingingsrecht (nationaal en internationaal) en insolventierecht.
- Terminologie: ondernemingsrecht, rechtspersonenrecht, vennootschapsrecht
Invloed vanuit Europa: vrijheid van vestiging (zorgt voor mobiliteit rechtspersonen)
→ Art. 49 VWEU (primair vestigingsrecht)
“(...) zijn beperkingen van de vrijheid van vestiging van onderdanen van een lidstaat op het grondgebied van een andere lidstaat
verboden. Dit verbod heeft eveneens betrekking op beperkingen betreffende de oprichting van agentschappen, filialen of
dochterondernemingen door de onderdanen van een lidstaat die op het grondgebied van een lidstaat zijn
gevestigd”
→ Art. 54 lid 1 VWEU (secundair vestigingsrecht)
“(...)De vennootschappen welke in overeenstemming met de wetgeving van een lidstaat zijn opgericht en welke hun statutaire zetel,
hun hoofdbestuur of hun hoofdvestiging binnen de Unie hebben, worden (...) gelijkgesteld met de natuurlijke personen die onderdaan
zijn van de lidstaten”
Europa: Grensoverschrijdende mobiliteit
- Hof van Justitie EU: ‘landmarkarresten’ inzake vrijheid van vestiging van rechtspersonen
- Europe wetgever: Richtlijn 2019/2121 grensoverschrijdende mobiliteit (grensoverschrijdende fusie, omzetting en splitsing van
kapitaalvennootschappen)
- Wordt door verschillende bedrijven gebruikt, soms beter om in NL te vestigen of juist in het buitenland. Bedrijven maken
gebruik van deze regels om belastingvoordelen, soepele regelgeving of een gunstig ondernemersklimaat te benutten.
Race to the bottom?
- Na jurisprudentie vestigingsvrijheid: nauwelijks ruimte ‘eigen’ vennootschapsrecht toe te passen op buitenlandse RP’en
- Europees vennootschapsrecht: van harmonisatie naar concurrentie → Vennootschapsrecht blijft in beweging om het steeds
aantrekkelijker te maken om een bedrijf in dat land te laten vestigen
- Groot aantal lidstaten: hervorming vennootschapsrecht en introductie “lichtere vennootschapsvormen”
- Nederland: ‘Flexibele BV’ 2012
- Race to the bottom (delaware effect) = In de VS vestigen veel bedrijven zich in Delaware vanwege de
bedrijfsvriendelijke wetgeving en lage belastingdruk. Dit heeft geleid tot een vorm van concurrentie tussen staten om
de meest aantrekkelijke regelgeving te bieden.
- Bottom up harmonisatie → In plaats van top-down harmonisatie (waarbij de EU uniforme regels oplegt), vindt er nu een
bottom-up harmonisatie plaats. Dit betekent dat lidstaten elkaars regelgeving imiteren en versoepelen om concurrerend te
blijven.
Invloed vanuit Europa: sustainability
- 2019: ‘Green deal’ → beoogt ondernemingsrecht in belangrijke mate de verduurzamen
- 2020: Taxonomie Verordening
- 2022: Corporate Sustainability Reporting Directive
- 2024: Corporate Sustainability Due Diligence Directive
- Bekijken vanuit hele productieketen en in kaart brengen van invloed op mensen en milieu, indien er risico's zijn
maatregelen moeten nemen om dit te verminderen, bovendien ook aansprakelijkheid indien risico's niet worden
verholpen
Invloed vanuit Europa - recent
- 2022: Richtlijn inzake verbeteren genderbalance bij bestuurders beursvennootschappen, RL EU 2022/2381, PbEU L315 van 7
december 2022
- 2019/2024: tweetal Digitaliseringsrichtlijnen die het mogelijk maken online oprichting van besloten vennootschappen en regels
om de transparantie van rechtspersonen te bevorderen (uitbreiding informatie handelsregisters, verbetering van uitwisseling
gegevens nationale handelsregisters)
- 2024: Richtlijn betreffende de aandelenstructuur met meervoudig stemrecht in ondernemingen die om de toelating tot de
handel van hun aandelen op een MTF groeimarkt verzoeken. De richtlijn heeft als doel om de aandelenstructuren
transparanter en eerlijker te maken, met meer nadruk op het beschermen van de rechten van minderheidsaandeelhouders.
Onderneming = Organisatie van kapitaal en arbeid gericht op het maken van winst en gericht op continuïteit
- Omvang is irrelevant
- Onderneming is geen goed, art. 3:1 BW (dus niet overdraagbaar)
- Geen algemene wettelijke omschrijving van het ondernemingsbegrip; diverse wetten bevatten een ondernemingsbegrip
gerelateerd aan de doelstelling van de wet.
Art. 1 lid 1 sub c Wet op de ondernemingsraden: ‘elk in de maatschappij als zelfstandige eenheid optredend organisatorisch verband
waarin krachtens arbeidsovereenkomst of publiekrechtelijke aanstelling arbeid wordt verricht’
Art. 2 lid 1 Handelsregisterbesluit 2008: ‘Van een onderneming is sprake indien een voldoende zelfstandig optredende organisatorische
eenheid van een of meer personen bestaat waarin door voldoende inbreng van arbeid of middelen, tbv derden diensten of goederen
worden geleverd of werken tot stand worden gebracht met het oogmerk daarmee materieel voordeel te behalen’
1
,Rechtspersoon
Artikel 2:5 BW: ‘Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht betreft, met een
natuurlijk persoon gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit’
- Zelfstandig drager van rechten en plichten (rechtspersoon is type
rechtssubject)
- Gesloten systeem: Er zijn wettelijke vereisten voor de oprichting van een
rechtspersoon, en niet iedere organisatie wordt automatisch als rechtspersoon
erkend.
- De interne werking van een rechtspersoon wordt geregeld door wetgeving,
statuten, reglementen en mogelijk een aandeelhoudersovereenkomst.
Motieven keuze rechtsvorm
a) Alleen of met anderen
- Eenmanszaak, BV
- Contractuele vennootschappen; NV of BV
b) Fiscaliteit
- Personenvennootschap: fiscaal transparant dus winst komt direct toe aan vennoten, die daarover belasting betalen
via persoonlijke inkomstenbelasting. Er is dus geen vennootschapsbelasting op de winst van de vennootschap zelf.
Dit is voordelig als de vennoten direct inkomen willen genereren uit hun onderneming.
- Kapitaalvennootschap: zelfstandig belastingplichtig dus vennootschap betaalt belasting over haar winst. De
aandeelhouders betalen vervolgens belasting over ontvangen dividend. Deze structuur kan voordeliger zijn wanneer
de winst in de onderneming wordt aangetrokken in plaats van uitgekeerd, doordat de belastingtarieven voor
vennootschapsbelasting vaak lager zijn dan de tarieven voor inkomstenbelasting.
c) Aansprakelijkheid
- Personenvennootschap: maten/vennoten voor gelijke delen/hoofdelijk aansprakelijk voor verbintenissen
vennootschap
- Kapitaalvennootschap: exclusieve aansprakelijkheid rechtspersoon, bestuurders/aandeelhouders in principe niet
aansprakelijk
d) Flexibiliteit
- Rechtspersonen: dwingend recht (art. 2:25 BW)
- BV: sinds 2012, veel mogelijkheden tot statutaire regeling dus bv aanzienlijk flexibeler
- Personenvennootschap: regelend recht. Meer flexibiliteit in de interne organisatie en de werking van de
onderneming, maar vereist wel dat alle partners zich aan die afspraken houden.
Rechtspersoon: organen
NV en BV
- Bestuur (art. 2:129 e.v./239 e.v.)
- Algemene vergadering (art. 2:107 e.v./217 e.v. BW)
- Soms: raad van commissarissen (verplicht bij ‘grote’ NV en BV: art. 2:152 e.v./262 e.v. BW)
Vereniging, coöperatie, OMW
- Bestuur (m.n. art. 2:44, 45 BW)
- Algemene vergadering (art. 2:38 e.v. BW)
- soms: ‘kascommissie’ (2:48 BW)
- soms: raad van commissarissen (verplicht bij ‘grote’ coöperatie/OWM, art. 2:63a e.v. BW)
Stichting
- Bestuur (2:291 e.v. BW)
- Soms: raad van commissarissen (raad van toezicht)
Hoe ontstaat een rechtspersoon?
Voor alle rechtspersonen van boek 2 BW geldt: notariële tussenkomst vereist
- art. 2:27 BW (vereniging)
- art. 2:53/54 BW (coöperatie, OWM)
- art. 2:64 lid 2 BW (NV)
- art. 2:175 lid 2 BW (BV)
- art. 2:286 lid 1 BW (stichting)
- Eén uitzondering: art. 2:30 BW, informele vereniging (of: vereniging met beperkte rechtsbevoegdheid)
Hoe ontstaat een personenvennootschap?
- Voor de maatschap, vennootschap onder firma en commanditaire vennootschap geldt: die is er ‘gewoon’ (of niet). Een
personenvennootschap ontstaat automatisch zodra de betrokken partijen aan de wettelijke criteria voldoen.
- Een (schriftelijk) contract is wel wenselijk, maar niet vereist
- Maatschap, art. 7A: 1655 BW
- Samenwerking van twee of meer personen (maten)
- Voor gemeenschappelijke rekening
- Gericht op behalen vermogensrechtelijk voordeel
2
, - Op basis van inbreng
- Beroepsuitoefening (openbare maatschap)
- Vennootschap onder firma, art. 16 WvK
- Maatschap tot het uitoefenen van bedrijf, onder gemeenschappelijke naam
- Commanditaire vennootschap, art. 19 WvK
- Vennootschap tussen 1 of meer (hoofdelijk) verbonden vennoten en commanditaire vennoot/vennoten
(geldschieters)
De rechtsvormen van het ondernemingsrecht zou men kunnen zien als de juridische jas waarin een onderneming wordt gehuld. De
rechtsvorm is een hulpmiddel om een onderneming in het maatschappelijk leven en in rechte te kunnen laten functioneren; zonder
recht zou een onderneming niet in de maatschappij kunnen functioneren.
Hoofdthema's ondernemingsrecht:
a) Hoe steekt de interne structuur van een onderneming in elkaar? (organisatierecht)
b) Wie mogen en kunnen voor de onderneming transacties afsluiten? (vertegenwoordiging)
c) Hoe zijn de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid voor de gang van zaken in de onderneming uitgewerkt?
De laatste jaren wordt kritischer over de figuur van de vennootschap gedacht. Zij zou in maatschappelijke verantwoordelijkheid (denk
aan het probleem van klimaatverandering en de ongelijkheid in de samenleving) tekortschieten en te sterk op het belang van
aandeelhouders zijn gericht en daardoor voor maatschappelijke problemen te weinig oog hebben.
Niet alle bv's zijn opgericht om een onderneming in stand te houden. Veel bv's worden bijvoorbeeld gebruikt om op fiscaal voordelige
wijze een pensioen op te bouwen. Kenmerkend voor een bv is onder andere dat deze één in een of meer overdraagbare aandelen
verdeeld kapitaal heeft (kapitaalassociaties / kapitaalvennootschappen). Als er meer dan één aandeel wordt uitgegeven mogen de
aandelen in handen zijn van één aandeelhouder (eenpersoons-bv).
Functies het aandeel:
a) Een middel om vermogen aan te trekken.
→ De inbrengverplichting houdt in dat de aandeelhouder vermogen aan de bv ter beschikking moet stellen, in beginsel ter
grootte van het nominale bedrag waarvoor hij aandelen neemt.
b) Aan het aandeel is doorgaans stemrecht in de aandeelhoudersvergadering verbonden (zeggenschapsfunctie art. 2:228).
→ Voor het aantal in de aandeelhoudersvergadering uit te brengen stemmen is in beginsel de omvang van het aandelenbezit
doorslaggevend, dit kan achter in de statuten van een bv anders worden geregeld.
c) In beginsel geeft ieder aandeel recht op een gedeelte van de winst (winstverdelingsfunctie art. 2:216).
→ Hoe meer aandelen men bezit, des te groter is in beginsel het winstrecht van de betrokkene en dus de hoogte van dividend
(maar afwijkingen zijn mogelijk)
d) Een aandeel is voor een aandeelhouder een vermogensobject, omdat het voor overdracht vatbaar is (2:198/474 rc).
→ Een aandeel kan ook verband worden en er kan door een onbetaalde schuldeiser van de aandeelhouder beslag op worden
gelegd.
De bv is besloten. Dit houdt in dat de door haar uitgegeven aandelen op naam staan en de overdracht ervan in beginsel niet vrijelijk
kan plaatsvinden (2:195 BW). Een aandeelhouder in een bv die zijn aandelen wil overdragen dient zijn over te dragen aandelen aan de
medeaandeelhouders aan te bieden. De statuten mogen de aandelenoverdracht vrijmaken. Echter, in de wet zijn blokkeringsregelingen
te vinden, betrekkelijk uitvoerige voorschriften die aanduiden binnen welke grenzen de vrije overdraagbaarheid in de statuten beperkt
kan worden. De overdracht van aandelen in een bv kan slechts per notariële akte plaatsvinden. Alle houders van aandelen in een bv
dienen te worden opgenomen in een register dat het bestuur van de bv moet bijhouden (2:194 BW).
Statuten = Door de oprichters/aandeelhouders van de bv zelf opgestelde regels voor haar organisatie. De statuten zijn openbaar
(2:177 jo. 180(1) BW).
→ Zij dienen aan te geven de naam, de zetel en het doel van de vennootschap en het aantal en het bedrag van de aandelen.
In het nieuwe bv-recht komt sterker dan in het oude het idee naar voren dat vennootschapsrecht voor ondernemers die ervan gebruik
willen maken een facilitair karakter heeft. Het bv-recht is sinds 2012 minder regulerend en daardoor vrijer geworden.
Het verhandelen van aandelen via Euronext Amsterdam is alleen mogelijk als de desbetreffende nv een beursnotering heeft. Het
minimumkapitaal van een nv bedraagt €45000, dit maakt de nv-vorm voor kleinere ondernemingen minder aantrekkelijk dan de
bv-vorm (2:67 lid 2 BW).
Een nv kent een in aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal (2:64 BW). Daarmee wijkt de nv af van de bv. Voor de bv is het
maatschappelijke kapitaal facultatief. Voor de bv kan bovendien volstaan worden met de uitgifte van één enkel aandeel.
→ Dit betekent dat de nv duidelijk moet vastleggen hoeveel aandelen (en welk totaalbedrag) zij maximaal kan uitgeven, terwijl dit
optioneel is voor een bv.
3
, Nv is ook een kapitaalassocatie (= kapitaal is verdeeld in aandelen) en een aandeel vervult dezelfde functies als bij bv, namelijk
aantrekken van vermogen, winstverdeling en stemrecht. Bij een nv behoeven aandelen niet op naam te luiden, maar het mag wel
aandelen op naam uitgeven (2:82, 2:105 en 2:118 BW).
- Een aandeel in een NV vervult dezelfde basisfuncties als bij een BV (vermogen, winst en stemrecht), maar NV-aandelen zijn
over het algemeen vrij verhandelbaar en kunnen op toonder luiden, wat de BV niet heeft.
De maatschap is een obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee of meer personen. Zoals voor de meeste
obligatoire overeenkomsten geldt, is het sluiten van een maatschapsovereenkomst in beginsel vormvrij (nv en bv door notariële akte).
→ Gericht op het door middel van samenwerking behalen van vermogensrechtelijk voordeel dat aan de vennoten ten goede komt
(winstverdelingsdoel). Samenwerken door middel van inbreng voor gemeenschappelijke rekening voor gemeenschappelijk doel.
Een vof is een maatschap die gericht is op het gezamenlijk uitoefenen van een bedrijf onder een gezamenlijke naam. Het gaat dus
specifiek om commerciële activiteiten. Bij een vof zijn alle vennoten hoofdelijk aansprakelijk. Dit betekent dat schuldeisers iedere
vennoot afzonderlijk kunnen aanspreken voor de volledige schuld van de vof, zelfs als één vennoot deze schuld heeft veroorzaakt. Dus
de vof heeft strengere aansprakelijkheidsregels.
In de maatschap dienen de vennoten op voet van gelijkheid samen te werken. Samenwerking veronderstelt meestal een duurzame
relatie. Derhalve sluit men een vennootschapsovereenkomst niet met een willekeurig iemand af. Men noemt om deze reden de
maatschap en de vof wel personenassociaties of personenvennootschappen.
→ Persoon is belangrijker dan aandeel.
Nv en bv's zijn zoals de personenvennootschappen geen overeenkomsten, maar rechtsfiguren. De verplichting om rekening te houden
met elkaars belangen in de nv/bv zoals bepaald in art. 2:9 BW gaat doorgaans minder ver dan een verplichting om samen te werken
zoals bij een personenvennootschap.
Bij met name een bv wordt tussen aandeelhouders dikwijls verdergaande samenwerking verplichtingen tot stand gebracht dan uit de
wet en de statuten voortvloeien, zoals bijvoorbeeld samenwerkingsovereenkomsten die bijvoorbeeld verplichten tot de vaststelling van
een gezamenlijk beleid op het gebied van de financiering van de bv ( = joint venture)
→ Het lijkt dan erg op een vof, maar een aandeelhoudersovereenkomst, anders dan de statuten van een bv, hoeft niet op het
handelsregister openbaar te worden gemaakt (2:175 BW).
In geval van een stille maatschap blijkt naar buiten toe doorgaans niets van gezamenlijk beroeps- of bedrijfsuitoefening. Stille
maatschappen komen bijvoorbeeld voor in de agrarische sector. Een gezamenlijke bedrijfsuitoefening onder een gemeenschappelijke
naam (openbare maatschap) vindt plaats in het kader van een vof met de daarbij behorende strenge aansprakelijkheidsregime.
1. Activiteit
- Openbare Maatschap → Voor vrije beroepen (zoals artsen, notarissen, advocaten).
- VOF → Voor bedrijven met commerciële activiteiten.
2. Aansprakelijkheid
- Openbare Maatschap → Iedere maat is aansprakelijk voor een gelijk deel van de schulden.
- VOF → Vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk (ieder kan voor de volledige schuld worden aangesproken).
3. Regelgeving
- Openbare Maatschap → Burgerlijk Wetboek (art. 7A:1655 BW).
- VOF → Wet op de Koophandel (art. 16 WvK).
4. Inschrijving KvK
- Openbare Maatschap → Niet altijd verplicht.
- VOF → Wel verplicht.
Aspect Beroepsuitoefening Bedrijfsuitoefening
(Openbare maatschap) (VOF)
Doel Dienstverlening gebaseerd op Commerciële productie of verkoop van
kennis/deskundigheid. goederen/diensten.
Persoonlijkheid Persoonlijk karakter, draait om de Bedrijfsmatig karakter, vaak los van de
persoon zelf. persoon.
Schaal Kleinschaliger, vaak eenmanszaak Grootschaliger, vaak met personeel en
of kleine praktijk. grotere structuren.
Voorbeelden Advocaat, arts, architect, Winkel, fabriek, horecazaak, IT-bedrijf.
kunstenaar.
4
Ondernemingsrecht is faciliterend en regulerend, biedt zowel de regels van rechtsvormen en in welke zin een rechtsvorm kan
optreden, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van rechtsvormen. Sterk verweven met het vak insolventierecht, maar ook met
bijvoorbeeld financieel recht, mededingingsrecht (nationaal en internationaal) en insolventierecht.
- Terminologie: ondernemingsrecht, rechtspersonenrecht, vennootschapsrecht
Invloed vanuit Europa: vrijheid van vestiging (zorgt voor mobiliteit rechtspersonen)
→ Art. 49 VWEU (primair vestigingsrecht)
“(...) zijn beperkingen van de vrijheid van vestiging van onderdanen van een lidstaat op het grondgebied van een andere lidstaat
verboden. Dit verbod heeft eveneens betrekking op beperkingen betreffende de oprichting van agentschappen, filialen of
dochterondernemingen door de onderdanen van een lidstaat die op het grondgebied van een lidstaat zijn
gevestigd”
→ Art. 54 lid 1 VWEU (secundair vestigingsrecht)
“(...)De vennootschappen welke in overeenstemming met de wetgeving van een lidstaat zijn opgericht en welke hun statutaire zetel,
hun hoofdbestuur of hun hoofdvestiging binnen de Unie hebben, worden (...) gelijkgesteld met de natuurlijke personen die onderdaan
zijn van de lidstaten”
Europa: Grensoverschrijdende mobiliteit
- Hof van Justitie EU: ‘landmarkarresten’ inzake vrijheid van vestiging van rechtspersonen
- Europe wetgever: Richtlijn 2019/2121 grensoverschrijdende mobiliteit (grensoverschrijdende fusie, omzetting en splitsing van
kapitaalvennootschappen)
- Wordt door verschillende bedrijven gebruikt, soms beter om in NL te vestigen of juist in het buitenland. Bedrijven maken
gebruik van deze regels om belastingvoordelen, soepele regelgeving of een gunstig ondernemersklimaat te benutten.
Race to the bottom?
- Na jurisprudentie vestigingsvrijheid: nauwelijks ruimte ‘eigen’ vennootschapsrecht toe te passen op buitenlandse RP’en
- Europees vennootschapsrecht: van harmonisatie naar concurrentie → Vennootschapsrecht blijft in beweging om het steeds
aantrekkelijker te maken om een bedrijf in dat land te laten vestigen
- Groot aantal lidstaten: hervorming vennootschapsrecht en introductie “lichtere vennootschapsvormen”
- Nederland: ‘Flexibele BV’ 2012
- Race to the bottom (delaware effect) = In de VS vestigen veel bedrijven zich in Delaware vanwege de
bedrijfsvriendelijke wetgeving en lage belastingdruk. Dit heeft geleid tot een vorm van concurrentie tussen staten om
de meest aantrekkelijke regelgeving te bieden.
- Bottom up harmonisatie → In plaats van top-down harmonisatie (waarbij de EU uniforme regels oplegt), vindt er nu een
bottom-up harmonisatie plaats. Dit betekent dat lidstaten elkaars regelgeving imiteren en versoepelen om concurrerend te
blijven.
Invloed vanuit Europa: sustainability
- 2019: ‘Green deal’ → beoogt ondernemingsrecht in belangrijke mate de verduurzamen
- 2020: Taxonomie Verordening
- 2022: Corporate Sustainability Reporting Directive
- 2024: Corporate Sustainability Due Diligence Directive
- Bekijken vanuit hele productieketen en in kaart brengen van invloed op mensen en milieu, indien er risico's zijn
maatregelen moeten nemen om dit te verminderen, bovendien ook aansprakelijkheid indien risico's niet worden
verholpen
Invloed vanuit Europa - recent
- 2022: Richtlijn inzake verbeteren genderbalance bij bestuurders beursvennootschappen, RL EU 2022/2381, PbEU L315 van 7
december 2022
- 2019/2024: tweetal Digitaliseringsrichtlijnen die het mogelijk maken online oprichting van besloten vennootschappen en regels
om de transparantie van rechtspersonen te bevorderen (uitbreiding informatie handelsregisters, verbetering van uitwisseling
gegevens nationale handelsregisters)
- 2024: Richtlijn betreffende de aandelenstructuur met meervoudig stemrecht in ondernemingen die om de toelating tot de
handel van hun aandelen op een MTF groeimarkt verzoeken. De richtlijn heeft als doel om de aandelenstructuren
transparanter en eerlijker te maken, met meer nadruk op het beschermen van de rechten van minderheidsaandeelhouders.
Onderneming = Organisatie van kapitaal en arbeid gericht op het maken van winst en gericht op continuïteit
- Omvang is irrelevant
- Onderneming is geen goed, art. 3:1 BW (dus niet overdraagbaar)
- Geen algemene wettelijke omschrijving van het ondernemingsbegrip; diverse wetten bevatten een ondernemingsbegrip
gerelateerd aan de doelstelling van de wet.
Art. 1 lid 1 sub c Wet op de ondernemingsraden: ‘elk in de maatschappij als zelfstandige eenheid optredend organisatorisch verband
waarin krachtens arbeidsovereenkomst of publiekrechtelijke aanstelling arbeid wordt verricht’
Art. 2 lid 1 Handelsregisterbesluit 2008: ‘Van een onderneming is sprake indien een voldoende zelfstandig optredende organisatorische
eenheid van een of meer personen bestaat waarin door voldoende inbreng van arbeid of middelen, tbv derden diensten of goederen
worden geleverd of werken tot stand worden gebracht met het oogmerk daarmee materieel voordeel te behalen’
1
,Rechtspersoon
Artikel 2:5 BW: ‘Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht betreft, met een
natuurlijk persoon gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit’
- Zelfstandig drager van rechten en plichten (rechtspersoon is type
rechtssubject)
- Gesloten systeem: Er zijn wettelijke vereisten voor de oprichting van een
rechtspersoon, en niet iedere organisatie wordt automatisch als rechtspersoon
erkend.
- De interne werking van een rechtspersoon wordt geregeld door wetgeving,
statuten, reglementen en mogelijk een aandeelhoudersovereenkomst.
Motieven keuze rechtsvorm
a) Alleen of met anderen
- Eenmanszaak, BV
- Contractuele vennootschappen; NV of BV
b) Fiscaliteit
- Personenvennootschap: fiscaal transparant dus winst komt direct toe aan vennoten, die daarover belasting betalen
via persoonlijke inkomstenbelasting. Er is dus geen vennootschapsbelasting op de winst van de vennootschap zelf.
Dit is voordelig als de vennoten direct inkomen willen genereren uit hun onderneming.
- Kapitaalvennootschap: zelfstandig belastingplichtig dus vennootschap betaalt belasting over haar winst. De
aandeelhouders betalen vervolgens belasting over ontvangen dividend. Deze structuur kan voordeliger zijn wanneer
de winst in de onderneming wordt aangetrokken in plaats van uitgekeerd, doordat de belastingtarieven voor
vennootschapsbelasting vaak lager zijn dan de tarieven voor inkomstenbelasting.
c) Aansprakelijkheid
- Personenvennootschap: maten/vennoten voor gelijke delen/hoofdelijk aansprakelijk voor verbintenissen
vennootschap
- Kapitaalvennootschap: exclusieve aansprakelijkheid rechtspersoon, bestuurders/aandeelhouders in principe niet
aansprakelijk
d) Flexibiliteit
- Rechtspersonen: dwingend recht (art. 2:25 BW)
- BV: sinds 2012, veel mogelijkheden tot statutaire regeling dus bv aanzienlijk flexibeler
- Personenvennootschap: regelend recht. Meer flexibiliteit in de interne organisatie en de werking van de
onderneming, maar vereist wel dat alle partners zich aan die afspraken houden.
Rechtspersoon: organen
NV en BV
- Bestuur (art. 2:129 e.v./239 e.v.)
- Algemene vergadering (art. 2:107 e.v./217 e.v. BW)
- Soms: raad van commissarissen (verplicht bij ‘grote’ NV en BV: art. 2:152 e.v./262 e.v. BW)
Vereniging, coöperatie, OMW
- Bestuur (m.n. art. 2:44, 45 BW)
- Algemene vergadering (art. 2:38 e.v. BW)
- soms: ‘kascommissie’ (2:48 BW)
- soms: raad van commissarissen (verplicht bij ‘grote’ coöperatie/OWM, art. 2:63a e.v. BW)
Stichting
- Bestuur (2:291 e.v. BW)
- Soms: raad van commissarissen (raad van toezicht)
Hoe ontstaat een rechtspersoon?
Voor alle rechtspersonen van boek 2 BW geldt: notariële tussenkomst vereist
- art. 2:27 BW (vereniging)
- art. 2:53/54 BW (coöperatie, OWM)
- art. 2:64 lid 2 BW (NV)
- art. 2:175 lid 2 BW (BV)
- art. 2:286 lid 1 BW (stichting)
- Eén uitzondering: art. 2:30 BW, informele vereniging (of: vereniging met beperkte rechtsbevoegdheid)
Hoe ontstaat een personenvennootschap?
- Voor de maatschap, vennootschap onder firma en commanditaire vennootschap geldt: die is er ‘gewoon’ (of niet). Een
personenvennootschap ontstaat automatisch zodra de betrokken partijen aan de wettelijke criteria voldoen.
- Een (schriftelijk) contract is wel wenselijk, maar niet vereist
- Maatschap, art. 7A: 1655 BW
- Samenwerking van twee of meer personen (maten)
- Voor gemeenschappelijke rekening
- Gericht op behalen vermogensrechtelijk voordeel
2
, - Op basis van inbreng
- Beroepsuitoefening (openbare maatschap)
- Vennootschap onder firma, art. 16 WvK
- Maatschap tot het uitoefenen van bedrijf, onder gemeenschappelijke naam
- Commanditaire vennootschap, art. 19 WvK
- Vennootschap tussen 1 of meer (hoofdelijk) verbonden vennoten en commanditaire vennoot/vennoten
(geldschieters)
De rechtsvormen van het ondernemingsrecht zou men kunnen zien als de juridische jas waarin een onderneming wordt gehuld. De
rechtsvorm is een hulpmiddel om een onderneming in het maatschappelijk leven en in rechte te kunnen laten functioneren; zonder
recht zou een onderneming niet in de maatschappij kunnen functioneren.
Hoofdthema's ondernemingsrecht:
a) Hoe steekt de interne structuur van een onderneming in elkaar? (organisatierecht)
b) Wie mogen en kunnen voor de onderneming transacties afsluiten? (vertegenwoordiging)
c) Hoe zijn de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid voor de gang van zaken in de onderneming uitgewerkt?
De laatste jaren wordt kritischer over de figuur van de vennootschap gedacht. Zij zou in maatschappelijke verantwoordelijkheid (denk
aan het probleem van klimaatverandering en de ongelijkheid in de samenleving) tekortschieten en te sterk op het belang van
aandeelhouders zijn gericht en daardoor voor maatschappelijke problemen te weinig oog hebben.
Niet alle bv's zijn opgericht om een onderneming in stand te houden. Veel bv's worden bijvoorbeeld gebruikt om op fiscaal voordelige
wijze een pensioen op te bouwen. Kenmerkend voor een bv is onder andere dat deze één in een of meer overdraagbare aandelen
verdeeld kapitaal heeft (kapitaalassociaties / kapitaalvennootschappen). Als er meer dan één aandeel wordt uitgegeven mogen de
aandelen in handen zijn van één aandeelhouder (eenpersoons-bv).
Functies het aandeel:
a) Een middel om vermogen aan te trekken.
→ De inbrengverplichting houdt in dat de aandeelhouder vermogen aan de bv ter beschikking moet stellen, in beginsel ter
grootte van het nominale bedrag waarvoor hij aandelen neemt.
b) Aan het aandeel is doorgaans stemrecht in de aandeelhoudersvergadering verbonden (zeggenschapsfunctie art. 2:228).
→ Voor het aantal in de aandeelhoudersvergadering uit te brengen stemmen is in beginsel de omvang van het aandelenbezit
doorslaggevend, dit kan achter in de statuten van een bv anders worden geregeld.
c) In beginsel geeft ieder aandeel recht op een gedeelte van de winst (winstverdelingsfunctie art. 2:216).
→ Hoe meer aandelen men bezit, des te groter is in beginsel het winstrecht van de betrokkene en dus de hoogte van dividend
(maar afwijkingen zijn mogelijk)
d) Een aandeel is voor een aandeelhouder een vermogensobject, omdat het voor overdracht vatbaar is (2:198/474 rc).
→ Een aandeel kan ook verband worden en er kan door een onbetaalde schuldeiser van de aandeelhouder beslag op worden
gelegd.
De bv is besloten. Dit houdt in dat de door haar uitgegeven aandelen op naam staan en de overdracht ervan in beginsel niet vrijelijk
kan plaatsvinden (2:195 BW). Een aandeelhouder in een bv die zijn aandelen wil overdragen dient zijn over te dragen aandelen aan de
medeaandeelhouders aan te bieden. De statuten mogen de aandelenoverdracht vrijmaken. Echter, in de wet zijn blokkeringsregelingen
te vinden, betrekkelijk uitvoerige voorschriften die aanduiden binnen welke grenzen de vrije overdraagbaarheid in de statuten beperkt
kan worden. De overdracht van aandelen in een bv kan slechts per notariële akte plaatsvinden. Alle houders van aandelen in een bv
dienen te worden opgenomen in een register dat het bestuur van de bv moet bijhouden (2:194 BW).
Statuten = Door de oprichters/aandeelhouders van de bv zelf opgestelde regels voor haar organisatie. De statuten zijn openbaar
(2:177 jo. 180(1) BW).
→ Zij dienen aan te geven de naam, de zetel en het doel van de vennootschap en het aantal en het bedrag van de aandelen.
In het nieuwe bv-recht komt sterker dan in het oude het idee naar voren dat vennootschapsrecht voor ondernemers die ervan gebruik
willen maken een facilitair karakter heeft. Het bv-recht is sinds 2012 minder regulerend en daardoor vrijer geworden.
Het verhandelen van aandelen via Euronext Amsterdam is alleen mogelijk als de desbetreffende nv een beursnotering heeft. Het
minimumkapitaal van een nv bedraagt €45000, dit maakt de nv-vorm voor kleinere ondernemingen minder aantrekkelijk dan de
bv-vorm (2:67 lid 2 BW).
Een nv kent een in aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal (2:64 BW). Daarmee wijkt de nv af van de bv. Voor de bv is het
maatschappelijke kapitaal facultatief. Voor de bv kan bovendien volstaan worden met de uitgifte van één enkel aandeel.
→ Dit betekent dat de nv duidelijk moet vastleggen hoeveel aandelen (en welk totaalbedrag) zij maximaal kan uitgeven, terwijl dit
optioneel is voor een bv.
3
, Nv is ook een kapitaalassocatie (= kapitaal is verdeeld in aandelen) en een aandeel vervult dezelfde functies als bij bv, namelijk
aantrekken van vermogen, winstverdeling en stemrecht. Bij een nv behoeven aandelen niet op naam te luiden, maar het mag wel
aandelen op naam uitgeven (2:82, 2:105 en 2:118 BW).
- Een aandeel in een NV vervult dezelfde basisfuncties als bij een BV (vermogen, winst en stemrecht), maar NV-aandelen zijn
over het algemeen vrij verhandelbaar en kunnen op toonder luiden, wat de BV niet heeft.
De maatschap is een obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee of meer personen. Zoals voor de meeste
obligatoire overeenkomsten geldt, is het sluiten van een maatschapsovereenkomst in beginsel vormvrij (nv en bv door notariële akte).
→ Gericht op het door middel van samenwerking behalen van vermogensrechtelijk voordeel dat aan de vennoten ten goede komt
(winstverdelingsdoel). Samenwerken door middel van inbreng voor gemeenschappelijke rekening voor gemeenschappelijk doel.
Een vof is een maatschap die gericht is op het gezamenlijk uitoefenen van een bedrijf onder een gezamenlijke naam. Het gaat dus
specifiek om commerciële activiteiten. Bij een vof zijn alle vennoten hoofdelijk aansprakelijk. Dit betekent dat schuldeisers iedere
vennoot afzonderlijk kunnen aanspreken voor de volledige schuld van de vof, zelfs als één vennoot deze schuld heeft veroorzaakt. Dus
de vof heeft strengere aansprakelijkheidsregels.
In de maatschap dienen de vennoten op voet van gelijkheid samen te werken. Samenwerking veronderstelt meestal een duurzame
relatie. Derhalve sluit men een vennootschapsovereenkomst niet met een willekeurig iemand af. Men noemt om deze reden de
maatschap en de vof wel personenassociaties of personenvennootschappen.
→ Persoon is belangrijker dan aandeel.
Nv en bv's zijn zoals de personenvennootschappen geen overeenkomsten, maar rechtsfiguren. De verplichting om rekening te houden
met elkaars belangen in de nv/bv zoals bepaald in art. 2:9 BW gaat doorgaans minder ver dan een verplichting om samen te werken
zoals bij een personenvennootschap.
Bij met name een bv wordt tussen aandeelhouders dikwijls verdergaande samenwerking verplichtingen tot stand gebracht dan uit de
wet en de statuten voortvloeien, zoals bijvoorbeeld samenwerkingsovereenkomsten die bijvoorbeeld verplichten tot de vaststelling van
een gezamenlijk beleid op het gebied van de financiering van de bv ( = joint venture)
→ Het lijkt dan erg op een vof, maar een aandeelhoudersovereenkomst, anders dan de statuten van een bv, hoeft niet op het
handelsregister openbaar te worden gemaakt (2:175 BW).
In geval van een stille maatschap blijkt naar buiten toe doorgaans niets van gezamenlijk beroeps- of bedrijfsuitoefening. Stille
maatschappen komen bijvoorbeeld voor in de agrarische sector. Een gezamenlijke bedrijfsuitoefening onder een gemeenschappelijke
naam (openbare maatschap) vindt plaats in het kader van een vof met de daarbij behorende strenge aansprakelijkheidsregime.
1. Activiteit
- Openbare Maatschap → Voor vrije beroepen (zoals artsen, notarissen, advocaten).
- VOF → Voor bedrijven met commerciële activiteiten.
2. Aansprakelijkheid
- Openbare Maatschap → Iedere maat is aansprakelijk voor een gelijk deel van de schulden.
- VOF → Vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk (ieder kan voor de volledige schuld worden aangesproken).
3. Regelgeving
- Openbare Maatschap → Burgerlijk Wetboek (art. 7A:1655 BW).
- VOF → Wet op de Koophandel (art. 16 WvK).
4. Inschrijving KvK
- Openbare Maatschap → Niet altijd verplicht.
- VOF → Wel verplicht.
Aspect Beroepsuitoefening Bedrijfsuitoefening
(Openbare maatschap) (VOF)
Doel Dienstverlening gebaseerd op Commerciële productie of verkoop van
kennis/deskundigheid. goederen/diensten.
Persoonlijkheid Persoonlijk karakter, draait om de Bedrijfsmatig karakter, vaak los van de
persoon zelf. persoon.
Schaal Kleinschaliger, vaak eenmanszaak Grootschaliger, vaak met personeel en
of kleine praktijk. grotere structuren.
Voorbeelden Advocaat, arts, architect, Winkel, fabriek, horecazaak, IT-bedrijf.
kunstenaar.
4
