Methodologie van de sociale wetenschappen deel 3
Week 5
Module 11. Aard van kwalitatief onderzoek
Herhaling van de basis
Wat was de filosofische basis van wetenschappelijk onderzoek?
1. Ontologie (zijnsleer): Wat is de aard van de sociale werkelijkheid?
- Is er één vaste werkelijkheid, of wordt die door mensen samen
gecreëerd en beïnvloed?
2. Epistemologie (kennisleer): Hoe komen we aan kennis over die
werkelijkheid?
- Kunnen we die objectief meten, of is kennis altijd subjectief en
afhankelijk van perspectief?
Welke twee belangrijke stromingen zijn er?
1. Interpretivisme: proberen te begrijpen hoe mensen hun
ervaringen en situaties interpreteren.
- Bijvoorbeeld: hoe jongeren denken over hangplekken in de buurt
en waarom ze daar samenkomen.
2. Constructivisme: de werkelijkheid wordt samen gecreëerd door
interacties en gedeelde betekenissen.
- Bijvoorbeeld: de term hangjongeren is een sociale constructie die
bepaald wordt door hoe mensen (zoals politici of media) deze
groep definiëren.
Hoe verschilt kwalitatief onderzoek van kwantitatief onderzoek?
Kwantitatief onderzoek:
- Gebaseerd op objectivisme en positivisme
- Het gaat uit van een meetbare, objectieve realiteit die met cijfers en
statistieken kan worden vastgelegd.
Kwalitatief onderzoek:
- Gebaseerd op constructivisme en interpretivisme
- Ziet sociale realiteit als iets wat ontstaat in interacties tussen
mensen. Er is niet één waarheid, maar meerdere perspectieven.
Kwalitatief onderzoek
,Wat houdt kwalitatief onderzoek in?
Kwalitatief onderzoek richt zich op het begrijpen van de beleving en
betekenisgeving van mensen binnen hun eigen leefwereld. Het gaat
niet alleen om wat mensen doen, maar ook om waarom ze het doen en
welke betekenis dat voor hen heeft.
Belangrijkste kenmerken van kwalitatief onderzoek:
1. Kijken door de ogen van de respondenten: je probeert de
wereld te begrijpen zoals zij die ervaren.
2. Details en nuances: je richt je op de context, specifieke situaties
en persoonlijke ervaringen (thick description).
3. Procesgericht: je onderzoekt hoe dingen veranderen of zich
ontwikkelen in de tijd.
Interpretivistisch perspectief
Wat is het interpretivistisch perspectief bij kwalitatief onderzoek?
Bij dit perspectief staat belevingen en betekenisgeving centraal:
- Mensen geven betekenis aan de wereld om hen heen. Deze
betekenissen vormen hun werkelijkheid.
Realiteit is ook niet objectief:
- Er is niet één universele waarheid, maar verschillende
perspectieven die afhankelijk zijn van hoe mensen iets beleven en
interpreteren.
Waarom is een interpretivistische benadering zo belangrijk?
1. Het helpt om bestaande, vaak onzichtbare, aannames over de
werkelijkheid ter discussie te stellen.
Door deze aannames kritisch te onderzoeken, kun je nieuwe
inzichten en perspectieven ontwikkelen.
2. Door alternatieve manieren van denken te verkennen, kun je
dominante noties in de maatschappij uitdagen en vernieuwen.
Dit kan leiden tot vernieuwende inzichten en sociale verandering.
3. Jouw eigen achtergrond (zoals gender, etniciteit, sociale klasse)
beïnvloedt hoe je de werkelijkheid ziet en begrijpt.
Bewust zijn van je eigen positie helpt om objectiviteit na te
streven en om empathie te tonen voor de perspectieven van
anderen.
, Hoe pas je de interpretivistische benadering toe in onderzoek?
Stel je doet onderzoek naar hoe jongeren hun tijd doorbrengen in de
publieke ruimte. Een interpretivistische benadering zou niet alleen kijken
naar wat jongeren doen, maar ook naar hoe zij die plekken ervaren en
waarom deze plekken belangrijk voor hen zijn. Hiermee krijg je inzicht in
hun beleving en in hoe hun leefwereld wordt gevormd.
Onderzoeksvragen bij kwalitatief onderzoek
Een kwalitatieve onderzoekvraag is bedoeld om te begrijpen en
verkennen hoe mensen dingen ervaren, wat ze belangrijk vinden, en hoe
zij hun omgeving en leefwereld betekenis geven. Het draait om het
onderzoeken van complexe situaties met aandacht voor details en de
context waarin mensen leven.
Wat maakt een kwalitatieve onderzoeksvraag bijzonder?
1. De vragen zijn open: de vraag nodigt uit om te onderzoeken en te
ontdekken, niet om meteen een antwoord of verklaring te geven.
- Gesloten vragen zoals ja/nee-vragen worden vermeden.
- Goede vragen beginnen met woorden zoals:
Hoe: Hoe beleven mantelzorgers de zorg voor een ouder?
Wat: Wat betekent buurtgevoel voor mensen die in
achterstandswijken wonen?
Op welke manier: Op welke manier gebruiken jongeren sociale
media om zichzelf uit te drukken?
2. Focus op betekenis en ervaringen:
- Hoe mensen ergens betekenis aan geven.
- Welke ervaringen belangrijk zijn voor de betrokkenen.
- Hoe sociale processen werken in hun omgeving.
3. Geen vastgestelde onderwerpen of begrippen:
- In plaats van te werken met vooraf bedachte begrippen of
theorieën, laat je tijdens het onderzoek de belangrijkste thema's
vanzelf naar voren komen.
Voorbeeld: In plaats van ''Welke factoren veroorzaken stress
bij studenten?'' vraag je: ''Hoe ervaren studenten stress in hun
dagelijks leven?''
Week 5
Module 11. Aard van kwalitatief onderzoek
Herhaling van de basis
Wat was de filosofische basis van wetenschappelijk onderzoek?
1. Ontologie (zijnsleer): Wat is de aard van de sociale werkelijkheid?
- Is er één vaste werkelijkheid, of wordt die door mensen samen
gecreëerd en beïnvloed?
2. Epistemologie (kennisleer): Hoe komen we aan kennis over die
werkelijkheid?
- Kunnen we die objectief meten, of is kennis altijd subjectief en
afhankelijk van perspectief?
Welke twee belangrijke stromingen zijn er?
1. Interpretivisme: proberen te begrijpen hoe mensen hun
ervaringen en situaties interpreteren.
- Bijvoorbeeld: hoe jongeren denken over hangplekken in de buurt
en waarom ze daar samenkomen.
2. Constructivisme: de werkelijkheid wordt samen gecreëerd door
interacties en gedeelde betekenissen.
- Bijvoorbeeld: de term hangjongeren is een sociale constructie die
bepaald wordt door hoe mensen (zoals politici of media) deze
groep definiëren.
Hoe verschilt kwalitatief onderzoek van kwantitatief onderzoek?
Kwantitatief onderzoek:
- Gebaseerd op objectivisme en positivisme
- Het gaat uit van een meetbare, objectieve realiteit die met cijfers en
statistieken kan worden vastgelegd.
Kwalitatief onderzoek:
- Gebaseerd op constructivisme en interpretivisme
- Ziet sociale realiteit als iets wat ontstaat in interacties tussen
mensen. Er is niet één waarheid, maar meerdere perspectieven.
Kwalitatief onderzoek
,Wat houdt kwalitatief onderzoek in?
Kwalitatief onderzoek richt zich op het begrijpen van de beleving en
betekenisgeving van mensen binnen hun eigen leefwereld. Het gaat
niet alleen om wat mensen doen, maar ook om waarom ze het doen en
welke betekenis dat voor hen heeft.
Belangrijkste kenmerken van kwalitatief onderzoek:
1. Kijken door de ogen van de respondenten: je probeert de
wereld te begrijpen zoals zij die ervaren.
2. Details en nuances: je richt je op de context, specifieke situaties
en persoonlijke ervaringen (thick description).
3. Procesgericht: je onderzoekt hoe dingen veranderen of zich
ontwikkelen in de tijd.
Interpretivistisch perspectief
Wat is het interpretivistisch perspectief bij kwalitatief onderzoek?
Bij dit perspectief staat belevingen en betekenisgeving centraal:
- Mensen geven betekenis aan de wereld om hen heen. Deze
betekenissen vormen hun werkelijkheid.
Realiteit is ook niet objectief:
- Er is niet één universele waarheid, maar verschillende
perspectieven die afhankelijk zijn van hoe mensen iets beleven en
interpreteren.
Waarom is een interpretivistische benadering zo belangrijk?
1. Het helpt om bestaande, vaak onzichtbare, aannames over de
werkelijkheid ter discussie te stellen.
Door deze aannames kritisch te onderzoeken, kun je nieuwe
inzichten en perspectieven ontwikkelen.
2. Door alternatieve manieren van denken te verkennen, kun je
dominante noties in de maatschappij uitdagen en vernieuwen.
Dit kan leiden tot vernieuwende inzichten en sociale verandering.
3. Jouw eigen achtergrond (zoals gender, etniciteit, sociale klasse)
beïnvloedt hoe je de werkelijkheid ziet en begrijpt.
Bewust zijn van je eigen positie helpt om objectiviteit na te
streven en om empathie te tonen voor de perspectieven van
anderen.
, Hoe pas je de interpretivistische benadering toe in onderzoek?
Stel je doet onderzoek naar hoe jongeren hun tijd doorbrengen in de
publieke ruimte. Een interpretivistische benadering zou niet alleen kijken
naar wat jongeren doen, maar ook naar hoe zij die plekken ervaren en
waarom deze plekken belangrijk voor hen zijn. Hiermee krijg je inzicht in
hun beleving en in hoe hun leefwereld wordt gevormd.
Onderzoeksvragen bij kwalitatief onderzoek
Een kwalitatieve onderzoekvraag is bedoeld om te begrijpen en
verkennen hoe mensen dingen ervaren, wat ze belangrijk vinden, en hoe
zij hun omgeving en leefwereld betekenis geven. Het draait om het
onderzoeken van complexe situaties met aandacht voor details en de
context waarin mensen leven.
Wat maakt een kwalitatieve onderzoeksvraag bijzonder?
1. De vragen zijn open: de vraag nodigt uit om te onderzoeken en te
ontdekken, niet om meteen een antwoord of verklaring te geven.
- Gesloten vragen zoals ja/nee-vragen worden vermeden.
- Goede vragen beginnen met woorden zoals:
Hoe: Hoe beleven mantelzorgers de zorg voor een ouder?
Wat: Wat betekent buurtgevoel voor mensen die in
achterstandswijken wonen?
Op welke manier: Op welke manier gebruiken jongeren sociale
media om zichzelf uit te drukken?
2. Focus op betekenis en ervaringen:
- Hoe mensen ergens betekenis aan geven.
- Welke ervaringen belangrijk zijn voor de betrokkenen.
- Hoe sociale processen werken in hun omgeving.
3. Geen vastgestelde onderwerpen of begrippen:
- In plaats van te werken met vooraf bedachte begrippen of
theorieën, laat je tijdens het onderzoek de belangrijkste thema's
vanzelf naar voren komen.
Voorbeeld: In plaats van ''Welke factoren veroorzaken stress
bij studenten?'' vraag je: ''Hoe ervaren studenten stress in hun
dagelijks leven?''
