Trauma en veerkracht:
Het trauma:
Een ingrijpende gebeurtenis verbreekt opeens het gevoel van veiligheid en
controleerbaarheid. Plotseling is de levensbedreiging niet langer een afstandelijke
inschatting van een mogelijke kans. Opeens en ongevraagd is de dreiging lijfelijk en zeer
indringend aanwezig. Het gevoel van mensen dat zij onkwetsbaar zijn wordt plotseling zeer
indringend en abrupt verstoord. Dit controleverlies en het onverwachte maken het trauma
zo indringend. Belangrijk is dat na dit controleverlies de cliënt weer zeggenschap kan krijgen
over zijn eigen leven en planning.
Bijzonder is dat mensen in een (levens)bedreigende situatie meestal adequaat reageren. Ze
schrikken enorm, voelen zich vaak zeer gespannen en angstig, zijn verbijsterd, maar raken
desondanks relatief weinig in paniek. We bezitten als mensen een soort overlevings- of
weerbaarheidsrespons. Dit heet de survival-mode.
De survival-mode:
De mens beschikt over een verdedigingssysteem: de survival-mode. Dit is een
beschermingsmodus om de situatie te kunnen overleven. Het overkomt ons en we kunnen
het niet activeren of blokkeren. Onze amygdala schat in hoe groot het gevaar is: veilig of niet
veilig?
Bij niet veilig gaat er als het ware een alarm af in het lichaam. In de hersenen treedt een
automatisch systeem, het limbisch systeem, in werking en alles wat nodig is wordt buiten
onze wil en controle geregeld. Het limbisch systeem neemt de regie over en de cortex wordt
grotendeels uitgeschakeld. In de cortex zit ook het taalsysteem. Als het gevaar niet te groot
is, blijven de stressreacties binnen het zogenoemde Window Of Tolerance (WOT). Bij groot
(levensbedreigend) gevaar vallen de stressreacties buiten het WOT en kunnen dan schade
aanrichten.
Afhankelijk van de dreiging en het gevaar hebben we als mens twee soorten stressopbouw
namelijk hyperarousal en hypoarousal. Bij hyperarousal wordt de hartslag verhoogd en gaat
al ons bloed naar die gebieden die nodig zijn om goed te kunnen reageren. De spierspanning
komt in hoogste staat van paraatheid zodat we al onze spieren optimaal kunnen gebruiken.
De andere delen in ons lichaam gaan ook optimaal functioneren zodat we beter kunnen
horen, zien, proeven, ruiken, rennen (vluchten) enzovoort. Bij hypoarousal vertragen juist
alle functies.
Hyperarousal:
Deze kent 3 basisreacties om te overleven, namelijk fight, flight, en freeze. Ieder mens heeft
daarbij een persoonlijke voorkeursreactie die ingegeven wordt door allerlei factoren, zoals je
omgeving, je opvoeding, je genetisch erfdeel etc. Deze reacties worden ingezet in bepaalde
situaties en zijn dan de meest effectieve reacties. Als bijvoorbeeld de dreiging zo groot is dat
alleen vluchten nog overleving geeft, zal het systeem inzetten op vluchten en alles
aanwenden om zo snel mogelijk de dreiging te verlaten. Freeze is je helemaal stilhouden in
de hoop dat de ander je met rust laat.
, Wanneer er sprake is van een hele groep die een ingrijpende gebeurtenis meemaakt, zien
we nog een 4e basisreactie, namelijk feed. Sommige mensen gaan zich volkomen richten op
de zorg voor anderen. Zij gaan eerste levensbehoeften als eten en drinken regelen, ook al
kun je ervan uitgaan dat de betrokkenen die dag nog wel hebben gegeten.
Hypoarousal:
Hierbij vallen juist alle lichaamsfuncties helemaal weg. Je komt in een soort vager
bewustzijn. De hartslag neemt af, je gaat langzaam ademen en je bent als het ware verlamd.
Deze vorm zien we vaker bij chronische trauma’s, zoals seksueel misbruik of huiselijk geweld.
Afhankelijk van de situatie en het karakter van de mens, is de survivalmode ook nog
waarneembaar vlak nadat de gebeurtenis heeft plaatsgevonden.
Dat mensen dit soort gedrag laten zien of in staat zijn nog zeer adequaat te handelen (zoals
na een dringend telefoontje van je partner die een auto-ongeluk heeft gehad je huis nog op
slot doen, een oppas regelen voor je kind, etc.). Heeft te maken met processen in ons
lichaam die geactiveerd worden met als doel de situatie te overleven. Zo kunnen ze minder
voelen, zijn er geen emoties, hebben ze een helder bewustzijn en zijn ze zeer krachtig.
Het is belangrijk dat mensen eerst uit de survival-mode komen. De beste manier is ‘naar
huis’ gaan. Dit betekent: gaan naar waar je veilig bent en waar het vertrouwd is. Ook het
zien en voelen van naaste familieleden helpt om uit de survival-mode te komen. Vaak zien
we bij de eerste ontmoeting met een vertrouwde naaste de eerste ontlading van emoties.
Nu kun je uit de survival-mode treden. Rust, warmte, aandacht en gevoelde veiligheid
helpen hierbij.
Bij sommige mensen schakelt deze survival-mode zich niet meer uit. We zien dit vaak in
oorlogsgebieden, bij huiselijk geweld en bij seksueel misbruik waar mensen onder dreiging
van alledag in de survival-mode moeten blijven. Ze blijven dat constant alert en waakzaam
en actief op alles reageren. Het is niet mogelijk voor te stellen hoe uitputtend en schadelijk
dit is.
Wat gebeurt er tijdens een traumatische gebeurtenis?
Wat doen mensen het eerste in een bedreigende situatie als ze in de survival-mode zijn:
1. Je kijkt naar elkaar voor informatie
2. Wie is veilig en wie niet?
3. Je gaat de relatie aan met elkaar
Hoe weten we of we veilig zijn? We beschikken over 2 aangeboren reactiesystemen op
gevaar:
1. Fysiek, vanuit ons lichaam wordt razendsnel informatie doorgegeven. Allerlei zaken
die we zintuiglijk waarnemen (voelen, ruiken, horen, zien) geven ons basisinformatie
over de situatie waarin we ons bevinden.
2. Cognitief. We categoriseren of we te doen hebben met vijanden of met vrienden.
Het trauma:
Een ingrijpende gebeurtenis verbreekt opeens het gevoel van veiligheid en
controleerbaarheid. Plotseling is de levensbedreiging niet langer een afstandelijke
inschatting van een mogelijke kans. Opeens en ongevraagd is de dreiging lijfelijk en zeer
indringend aanwezig. Het gevoel van mensen dat zij onkwetsbaar zijn wordt plotseling zeer
indringend en abrupt verstoord. Dit controleverlies en het onverwachte maken het trauma
zo indringend. Belangrijk is dat na dit controleverlies de cliënt weer zeggenschap kan krijgen
over zijn eigen leven en planning.
Bijzonder is dat mensen in een (levens)bedreigende situatie meestal adequaat reageren. Ze
schrikken enorm, voelen zich vaak zeer gespannen en angstig, zijn verbijsterd, maar raken
desondanks relatief weinig in paniek. We bezitten als mensen een soort overlevings- of
weerbaarheidsrespons. Dit heet de survival-mode.
De survival-mode:
De mens beschikt over een verdedigingssysteem: de survival-mode. Dit is een
beschermingsmodus om de situatie te kunnen overleven. Het overkomt ons en we kunnen
het niet activeren of blokkeren. Onze amygdala schat in hoe groot het gevaar is: veilig of niet
veilig?
Bij niet veilig gaat er als het ware een alarm af in het lichaam. In de hersenen treedt een
automatisch systeem, het limbisch systeem, in werking en alles wat nodig is wordt buiten
onze wil en controle geregeld. Het limbisch systeem neemt de regie over en de cortex wordt
grotendeels uitgeschakeld. In de cortex zit ook het taalsysteem. Als het gevaar niet te groot
is, blijven de stressreacties binnen het zogenoemde Window Of Tolerance (WOT). Bij groot
(levensbedreigend) gevaar vallen de stressreacties buiten het WOT en kunnen dan schade
aanrichten.
Afhankelijk van de dreiging en het gevaar hebben we als mens twee soorten stressopbouw
namelijk hyperarousal en hypoarousal. Bij hyperarousal wordt de hartslag verhoogd en gaat
al ons bloed naar die gebieden die nodig zijn om goed te kunnen reageren. De spierspanning
komt in hoogste staat van paraatheid zodat we al onze spieren optimaal kunnen gebruiken.
De andere delen in ons lichaam gaan ook optimaal functioneren zodat we beter kunnen
horen, zien, proeven, ruiken, rennen (vluchten) enzovoort. Bij hypoarousal vertragen juist
alle functies.
Hyperarousal:
Deze kent 3 basisreacties om te overleven, namelijk fight, flight, en freeze. Ieder mens heeft
daarbij een persoonlijke voorkeursreactie die ingegeven wordt door allerlei factoren, zoals je
omgeving, je opvoeding, je genetisch erfdeel etc. Deze reacties worden ingezet in bepaalde
situaties en zijn dan de meest effectieve reacties. Als bijvoorbeeld de dreiging zo groot is dat
alleen vluchten nog overleving geeft, zal het systeem inzetten op vluchten en alles
aanwenden om zo snel mogelijk de dreiging te verlaten. Freeze is je helemaal stilhouden in
de hoop dat de ander je met rust laat.
, Wanneer er sprake is van een hele groep die een ingrijpende gebeurtenis meemaakt, zien
we nog een 4e basisreactie, namelijk feed. Sommige mensen gaan zich volkomen richten op
de zorg voor anderen. Zij gaan eerste levensbehoeften als eten en drinken regelen, ook al
kun je ervan uitgaan dat de betrokkenen die dag nog wel hebben gegeten.
Hypoarousal:
Hierbij vallen juist alle lichaamsfuncties helemaal weg. Je komt in een soort vager
bewustzijn. De hartslag neemt af, je gaat langzaam ademen en je bent als het ware verlamd.
Deze vorm zien we vaker bij chronische trauma’s, zoals seksueel misbruik of huiselijk geweld.
Afhankelijk van de situatie en het karakter van de mens, is de survivalmode ook nog
waarneembaar vlak nadat de gebeurtenis heeft plaatsgevonden.
Dat mensen dit soort gedrag laten zien of in staat zijn nog zeer adequaat te handelen (zoals
na een dringend telefoontje van je partner die een auto-ongeluk heeft gehad je huis nog op
slot doen, een oppas regelen voor je kind, etc.). Heeft te maken met processen in ons
lichaam die geactiveerd worden met als doel de situatie te overleven. Zo kunnen ze minder
voelen, zijn er geen emoties, hebben ze een helder bewustzijn en zijn ze zeer krachtig.
Het is belangrijk dat mensen eerst uit de survival-mode komen. De beste manier is ‘naar
huis’ gaan. Dit betekent: gaan naar waar je veilig bent en waar het vertrouwd is. Ook het
zien en voelen van naaste familieleden helpt om uit de survival-mode te komen. Vaak zien
we bij de eerste ontmoeting met een vertrouwde naaste de eerste ontlading van emoties.
Nu kun je uit de survival-mode treden. Rust, warmte, aandacht en gevoelde veiligheid
helpen hierbij.
Bij sommige mensen schakelt deze survival-mode zich niet meer uit. We zien dit vaak in
oorlogsgebieden, bij huiselijk geweld en bij seksueel misbruik waar mensen onder dreiging
van alledag in de survival-mode moeten blijven. Ze blijven dat constant alert en waakzaam
en actief op alles reageren. Het is niet mogelijk voor te stellen hoe uitputtend en schadelijk
dit is.
Wat gebeurt er tijdens een traumatische gebeurtenis?
Wat doen mensen het eerste in een bedreigende situatie als ze in de survival-mode zijn:
1. Je kijkt naar elkaar voor informatie
2. Wie is veilig en wie niet?
3. Je gaat de relatie aan met elkaar
Hoe weten we of we veilig zijn? We beschikken over 2 aangeboren reactiesystemen op
gevaar:
1. Fysiek, vanuit ons lichaam wordt razendsnel informatie doorgegeven. Allerlei zaken
die we zintuiglijk waarnemen (voelen, ruiken, horen, zien) geven ons basisinformatie
over de situatie waarin we ons bevinden.
2. Cognitief. We categoriseren of we te doen hebben met vijanden of met vrienden.
