Samenvatting theorie blad 3 vwo nederlands ALLE GRAMATICA (kijk in de beschrijving)

Voegwoord

Voegwoorden zijn woorden die woorden, woordgroepen of zinnen met elkaar verbinden. Er zijn twee
soorten voegwoorden: nevenschikkende en onderschikkende voegwoorden.Nevenschikkende
voegwoorden (nevensch. vw) verbinden twee hoofdzinnen met elkaar. Deze zinnen kun je
onafhankelijk van elkaar gebruiken zonder dat de woordvolgorde van de delen van de zin verandert.
Nevenschikkende voegwoorden zijn en, want, maar, dus en of.

Voorbeeld

Paardrijden lijkt me niet leuk. maar Ik ga het toch doen.

Laat de dokter naar je been kijken. want Je blijft pijn houden.

Onderschikkende voegwoorden (ondersch. vw) verbinden een hoofdzin en een bijzin. Je kunt de
bijzin niet onafhankelijk van de hoofdzin gebruiken zonder de woordvolgorde van de zin te
veranderen. Er zijn veel onderschikkende voegwoorden:

 het woord dat en woorden waarvan de tweede lettergreep dat is,
zoals doordat, nadat, omdat, totdat, voordat, zodat;

 andere woorden,
zoals aangezien, als, dan, hoewel, indien, mits, tenzij, terwijl, toen, ofschoon, zodra;

 het voegwoord of kan ook als onderschikkend voegwoord voorkomen.

Voorbeeld

Wil Hamid dat je hem voor schooltijd ophaalt?

Claudia gaat alvast haar repetitie leren, zodat ze goed voorrbereid is.

Telwoord

Er zijn verschillende soorten telwoorden.Hoofdtelwoorden geven een hoeveelheid aan.

 Bepaalde hoofdtelwoorden geven een nauwkeurige hoeveelheid aan. Ook breuken horen
hierbij. Bijvoorbeeld: één, twee, driehonderd, miljoen, een vierde, vijf achtste.

 Onbepaalde hoofdtelwoorden geven een onnauwkeurige hoeveelheid aan.
Bijvoorbeeld: alle, weinig, veel, sommige, enkele, verscheidene.

Rangtelwoorden geven een plaats in een rangorde aan.

 Bepaalde rangtelwoorden geven een nauwkeurige plaats in een rangorde aan.
Bijvoorbeeld: eerste, tweede, honderdste, duizendste.

 Onbepaalde rangtelwoorden geven een onnauwkeurige plaats in een rangorde aan.
Bijvoorbeeld: middelste, laatste, zoveelste, hoeveelste.

Bijwoord

Een bijwoord geeft extra informatie over een ander woord in de zin, of over de hele zin. Er zijn veel
bijwoorden.

,bijwoord geeft informatie
voorbeeld
over

een werkwoord De trein rijdt snel.

een ander bijwoord De trein rijdt erg snel.

een bijvoeglijk naamwoord De erg snelle trein is te vroeg.

de plaats hier, er, daar, ergens, nergens, waar

de tijd nu, soms, plotseling, 's morgens, gauw, wanneer

Andere bijwoorden zijn: hoe, wel, toch, ook, nog, immers, nauwelijks, niet. In het Nederlands kun je
de vorm van een bijwoord niet veranderen.Een bijwoord wordt soms verward met een bijwoordelijke
bepaling.

 Een bijwoordelijke bepaling is een zinsdeel.

 Een bijwoord is een woordsoort.

Voorbeeld

Myron gaat volgend weekend ook.
Gisteren waren Milou en Dylan op visite.De woorden ook en Gisteren noem je bij het benoemen van
zinsdelen een bijwoordelijke bepaling. Bij het benoemen van woordsoorten noem je ze een bijwoord.

Bijvoeglijke bijzin

Een bijvoeglijke bijzin geeft onmisbare of extra informatie over het woord dat ervoor staat. Net als
een bijvoeglijke bepaling is het een deel van een zinsdeel in de hoofdzin. Je benoemt de bijvoeglijke
bijzin dus niet als apart zinsdeel. Nadat je een zin hebt ontleed in zinsdelen, kijk je of er bijvoeglijke
bepalingen of bijvoeglijke bijzinnen zijn die iets zeggen over een zelfstandig naamwoord. Houd ze
goed uit elkaar: een bijvoeglijke bijzin heeft een eigen onderwerp en persoonsvorm, een bijvoeglijke
bepaling heeft dat niet.

Voorbeeld

1. De poes, die al twee weken vermist was, werd uiteindelijk in een schuurtje gevonden.

2. De vermiste poes werd uiteindelijk in een schuurtje gevonden.

In zin 2 is de bijzin uit zin 1 vervangen door het bijvoeglijk naamwoord vermiste. Het
woord vermiste is een bijvoeglijke bepaling bij poes. De bijzin die al twee weken vermist was is dus
een bijvoeglijke bijzin.Een bijvoeglijke bijzin begint meestal met een betrekkelijk voornaamwoord,
maar soms ook met een voorzetsel of een bijwoord.

Voorbeeld

Asbest, dat vroeger veel gebruikt werd in woningen, bleek later heel ongezond te zijn. (dat = betr.
vnw)
De jongen, op wie de politieagent boos werd, heeft spijt van zijn daad. (op = vz)
Weet jij een restaurant waar je goed vegetarisch kunt eten? (waar = bw)

Beperkende en uitbreidende bijvoeglijke bijzin

, Bijvoeglijke bijzinnen kun je verdelen in beperkende bijvoeglijke bijzinnen en uitbreidende bijvoeglijke
bijzinnen.

 Een beperkende bijvoeglijke bijzin geeft extra informatie over een zelfstandig naamwoord.
Deze informatie kun je niet weglaten zonder de betekenis van de zin te veranderen.

 Een uitbreidende bijvoeglijke bijzin geeft extra informatie over een zelfstandig naamwoord.
Deze bijzin zou je kunnen weglaten zonder dat er belangrijke informatie verloren gaat.

Voorbeeld

1. De boeken die ik voor mijn verjaardag kreeg, neem ik mee op vakantie.

2. De boeken, die ik voor mijn verjaardag kreeg, neem ik mee op vakantie.

In zin 1 is die ik voor mijn verjaardag kreeg een beperkende bijvoeglijke bijzin. Je neemt alléén de
boeken mee die je voor je verjaardag kreeg, geen andere boeken. Deze bijzin kun je niet weglaten.In
zin 2 is die ik voor mijn verjaardag kreeg een uitbreidende bijvoeglijke bijzin. De bijzin geeft hier
extra informatie die je eventueel ook weg zou kunnen laten.Je kunt het verschil tussen beide
bijvoeglijke bijzinnen vaak horen als je de zin uitspreekt. De beperkende bijvoeglijke bijzin spreek je
zonder pauze en op dezelfde toonhoogte uit als het zelfstandig naamwoord. De uitbreidende
bijvoeglijke bijzin spreek je meestal iets lager uit, met duidelijke rustmomenten waar de komma's
staan.

Samengestelde zinnen ontleden

Een samengestelde zin is een zin met twee of meer persoonsvormen. In een zin met twee
hoofdzinnen verbindt een nevenschikkend voegwoord de zinnen met elkaar. Je spreekt dan van
een nevenschikking. In dat geval ontleed je beide hoofdzinnen.Bestaat een samengestelde zin uit een
hoofdzin en een bijzin, dan is er sprake van In dit geval ontleed je alleen de hoofdzin. De bijzin
benoem je als zinsdeel van de hoofdzin. Er zijn verschillende soorten bijzinnen.



Voorbeeld

1. , krijgt een bekeuring.
2. krijgt een bekeuring.In zin 2 is de bijzin vervangen door het zinsdeel . Dit zinsdeel is het onderwerp
van de zin. De bijzin (zin 1) is dus een.Soms staat de onderwerpszin aan het eind van de
samengestelde zin en begint de hele zin met .

Voorbeeld

3. is me niet verteld .
4. is me niet verteld.In zin 4 is de bijzin vervangen door het zinsdeel staat op de plaats van in zin 3.
Het zinsdeel is het onderwerp van de zin. De bijzin is dus de onderwerpszin. noem je het voorlopig
onderwerp.



Voorbeeld

5. Ik had wel verwacht.
6. Ik had wel verwacht.In zin 6 is de bijzin vervangen door het zinsdeel . Dit zinsdeel is het lijdend
voorwerp van de zin.