Inhoud
Het onderwerp van het staats- en bestuursrecht, hoofdstuk 1..........................................................5
Historische ontwikkeling, hoofdstuk 2...............................................................................................7
1. De opkomst van de soevereine staat..............................................................................................7
2. Het maatschappelijk contract.........................................................................................................7
3. De klassiek-liberale rechtsstaat......................................................................................................7
3.1 Legaliteitsbeginsel........................................................................................................................7
3.2 Machtsverdeling...........................................................................................................................7
3.3 Grondrechten...............................................................................................................................8
3.4 Rechterlijke controle....................................................................................................................8
4. De democratische rechtsstaat........................................................................................................8
5. De sociale rechtsstaat.....................................................................................................................8
6. Problemen van de democratische rechtsstaat...............................................................................8
7. Problemen van de sociale rechtsstaat............................................................................................9
Eisen van de rechtsstaat. Overzicht en samenhang, hoofdstuk 3, week 1........................................10
1. Het legaliteitsbeginsel..................................................................................................................10
2. Grondrechten...............................................................................................................................10
3. Rechterlijke controle....................................................................................................................10
4. Overzicht en samenhang van rechtsstatelijke vereisten...............................................................10
Het legaliteitsbeginsel, hoofdstuk 4.................................................................................................12
1. Bevoegdheden en instrumenten van de overheid (wat?).............................................................12
2. Het verkrijgen van overheidsbevoegdheden (hoe?).....................................................................14
3. Begrenzing en normering van overheidsbevoegdheden (tot hoever?).........................................15
3.1 Eisen in verband met het wettelijke kader van de bevoegdheid................................................15
4. Formele normen voor de bevoegdheidsuitoefening....................................................................16
4.1 Zorgvuldige voorbereiding (art. 3:2 Awb)...............................................................................16
4.2 Tijdige besluitvorming............................................................................................................16
4.3 Kenbare motivering................................................................................................................16
4.4 Behoorlijke bekendmaking.....................................................................................................16
5. Materiële normen voor de bevoegdheidsuitoefening..................................................................17
5.1 Verbod van détournement de pouvoir (art. 3:3 Awb)............................................................17
5.2 Evenredige belangenafweging (art. 3:4 Awb).........................................................................17
5.3 Deugdelijke motivering (art. 3:46 Awb)..................................................................................17
5.4 Gelijkheidsbeginsel.................................................................................................................17
5.5 Rechtszekerheidsbeginsel.......................................................................................................17
1
, 5.6 Vertrouwensbeginsel..............................................................................................................17
5.7 De eis van consistent bestuur: beleidsregels (consistentiebeginsel)......................................17
6. Handhaving van het recht.............................................................................................................18
6.1 Last onder bestuursdwang (art. 5:21 Awb).............................................................................18
6.2 Last onder dwangsom (art. 5:31 Awb)....................................................................................18
6.3 Bestuurlijke boete (art. 5:40 Awb)..........................................................................................18
6.4 Intrekking beschikking............................................................................................................18
Machtsverdeling, hoofdstuk 5.........................................................................................................19
1. Machtsverdeling naar hedendaagse betekenis............................................................................19
1.1 Machtsverdeling en rechterlijke macht......................................................................................19
1.2 Machtsverdeling en de verhouding tussen regering en Staten-Generaal...................................19
1.3 Zelfstandige besluitvormende bevoegdheden van de Staten-Generaal.....................................19
1.4 Bevoegdheid tot wetgeving; wetgevingsprocedure; rechten van amendement en initiatief.....19
1.5 Vertrouwensrelatie tussen regering en Staten-Generaal...........................................................20
1.6 Ministeriële verantwoordelijkheid..............................................................................................20
Grondrechten, hoofdstuk 6.............................................................................................................21
1. De ontwikkeling van grondrechten...............................................................................................21
2. Rechtsstatelijk waarborgkarakter van de grondrechten...............................................................21
3. Grondrechten en het principieel beperkte karakter van overheidsbevoegdheden......................21
4. De subjecten van grondrechten; bijzondere rechtsverhoudingen................................................21
5. Categorieën van grondrechten.....................................................................................................22
6. De reikwijdte van klassieke grondrechten....................................................................................22
7. Beperking van klassieke grondrechten.........................................................................................22
7.1 Toetsing aan grondrechten onder het EVRM..........................................................................24
8. Onderscheid tussen klassieke en sociale grondrechten................................................................25
9. Horizontale werking van grondrechten........................................................................................25
10. Grondrechten en uitzonderingstoestanden: openbare orde, noodrecht, criminaliteits- en
terrorismebestrijding........................................................................................................................26
Grondrechten (hfd. 13.6)..................................................................................................................26
Rechterlijke controle, hoofdstuk 7...................................................................................................27
1. Ontwikkeling van de rechtsbescherming tegen bestuursoptreden..............................................27
1.1 Ontwikkeling van het stelsel van rechtsbescherming.............................................................27
1.2 Ontwikkeling inhoud rechterlijke toetsing..............................................................................27
1.3 De Raad voor de rechtspraak..................................................................................................27
2. De huidige bescherming tegen bestuursoptreden........................................................................28
2.1 Het stelsel van rechtsbescherming volgens de Awb...............................................................28
2
, 2.2 Overzicht systeem van rechtsbescherming.............................................................................29
3. Het toetsingsverbod.....................................................................................................................30
4. Toetsing van de wet aan fundamentele rechtsbeginselen...........................................................30
Eisen van de democratie, hoofdstuk 8.............................................................................................31
1. Actief kiesrecht.............................................................................................................................31
2. Passief kiesrecht...........................................................................................................................31
3. Streven naar machtsverwerving legitiem.....................................................................................31
4. (Politieke) grondrechten...............................................................................................................31
5. Democratische zeggenschap in en controle op besluitvorming....................................................32
6. Meerderheidsregel.......................................................................................................................32
7. Rechten van minderheden...........................................................................................................32
8. Verdergaande democratisering....................................................................................................32
Het Nederlandse parlementaire stelsel, hoofdstuk 10.....................................................................33
1. Regering (Kroon)...........................................................................................................................33
1.1 Kabinet........................................................................................................................................33
2. Parlement.....................................................................................................................................34
3. Vestiging parlementair stelsel......................................................................................................34
4. Vertrouwensregel.........................................................................................................................34
5. Ministeriële verantwoordelijkheid................................................................................................35
6. Monisme en dualisme..................................................................................................................35
Kritiek op het Nederlandse stelsel, hoofdstuk 11............................................................................36
1. Rol politieke partijen.....................................................................................................................36
2. Monistische verhoudingen...........................................................................................................36
3. Functioneren ministeriële verantwoordelijkheid..........................................................................36
4. Legitimiteit van besluiten en besluitvorming................................................................................37
Decentralisatie, hoofdstuk 13..........................................................................................................38
1. Verschijningsvormen van decentralisatie.....................................................................................38
1.1 Staatsvormen..............................................................................................................................38
1.2 Verschil decentralisatie en de deconcentratie............................................................................39
1.3 Territoriale en functionele decentralisatie.................................................................................39
1.4 Autonomie en medebewind.......................................................................................................39
2. Inrichting, samenstelling en bevoegdheden van decentrale ambten...........................................39
2.1 Provincies en gemeenten...........................................................................................................40
2.1.1 Provinciale staten/gemeenteraad.......................................................................................40
2.1.2 Gedeputeerde staten/burgemeester en wethouders..........................................................40
2.1.3 Commissaris van de Koning/burgemeester.........................................................................41
3
, 2.1.4 Commissies..........................................................................................................................41
2.1.5 Verantwoordingsplicht en vertrouwensregel......................................................................41
2.2 Waterschappen..........................................................................................................................41
2.3 Overige openbare lichamen........................................................................................................42
3. Machtsverdeling, waaronder toezicht..........................................................................................42
4. Rechterlijke controle en administratief beroep............................................................................42
5. Ontwikkelingen in de bestuurlijke organisatie..............................................................................42
De internationale dimensie, hoofdstuk 14.......................................................................................43
1. Internationale normen in het algemeen.......................................................................................43
1.1 De (democratische controle op de) totstandkoming van internationaal recht.......................43
1.2 Rechterlijke controle op de naleving van het internationale recht.........................................43
2. De Europese Unie.........................................................................................................................44
2.1 Europese Raad........................................................................................................................44
2.2 De Raad...................................................................................................................................44
2.3 de Commissie..........................................................................................................................45
2.4 Europees Parlement...............................................................................................................45
2.5 Europese Centrale Bank..........................................................................................................45
2.6 Legaliteit.................................................................................................................................45
2.7 Machtsverdeling en democratie.............................................................................................46
2.8 Grondrechten.........................................................................................................................46
2.9 Rechterlijke controle...............................................................................................................46
2.10 Voortschrijden van de Europese integratie?.........................................................................46
2.11 Europa in crisis (?).................................................................................................................46
4
Het onderwerp van het staats- en bestuursrecht, hoofdstuk 1..........................................................5
Historische ontwikkeling, hoofdstuk 2...............................................................................................7
1. De opkomst van de soevereine staat..............................................................................................7
2. Het maatschappelijk contract.........................................................................................................7
3. De klassiek-liberale rechtsstaat......................................................................................................7
3.1 Legaliteitsbeginsel........................................................................................................................7
3.2 Machtsverdeling...........................................................................................................................7
3.3 Grondrechten...............................................................................................................................8
3.4 Rechterlijke controle....................................................................................................................8
4. De democratische rechtsstaat........................................................................................................8
5. De sociale rechtsstaat.....................................................................................................................8
6. Problemen van de democratische rechtsstaat...............................................................................8
7. Problemen van de sociale rechtsstaat............................................................................................9
Eisen van de rechtsstaat. Overzicht en samenhang, hoofdstuk 3, week 1........................................10
1. Het legaliteitsbeginsel..................................................................................................................10
2. Grondrechten...............................................................................................................................10
3. Rechterlijke controle....................................................................................................................10
4. Overzicht en samenhang van rechtsstatelijke vereisten...............................................................10
Het legaliteitsbeginsel, hoofdstuk 4.................................................................................................12
1. Bevoegdheden en instrumenten van de overheid (wat?).............................................................12
2. Het verkrijgen van overheidsbevoegdheden (hoe?).....................................................................14
3. Begrenzing en normering van overheidsbevoegdheden (tot hoever?).........................................15
3.1 Eisen in verband met het wettelijke kader van de bevoegdheid................................................15
4. Formele normen voor de bevoegdheidsuitoefening....................................................................16
4.1 Zorgvuldige voorbereiding (art. 3:2 Awb)...............................................................................16
4.2 Tijdige besluitvorming............................................................................................................16
4.3 Kenbare motivering................................................................................................................16
4.4 Behoorlijke bekendmaking.....................................................................................................16
5. Materiële normen voor de bevoegdheidsuitoefening..................................................................17
5.1 Verbod van détournement de pouvoir (art. 3:3 Awb)............................................................17
5.2 Evenredige belangenafweging (art. 3:4 Awb).........................................................................17
5.3 Deugdelijke motivering (art. 3:46 Awb)..................................................................................17
5.4 Gelijkheidsbeginsel.................................................................................................................17
5.5 Rechtszekerheidsbeginsel.......................................................................................................17
1
, 5.6 Vertrouwensbeginsel..............................................................................................................17
5.7 De eis van consistent bestuur: beleidsregels (consistentiebeginsel)......................................17
6. Handhaving van het recht.............................................................................................................18
6.1 Last onder bestuursdwang (art. 5:21 Awb).............................................................................18
6.2 Last onder dwangsom (art. 5:31 Awb)....................................................................................18
6.3 Bestuurlijke boete (art. 5:40 Awb)..........................................................................................18
6.4 Intrekking beschikking............................................................................................................18
Machtsverdeling, hoofdstuk 5.........................................................................................................19
1. Machtsverdeling naar hedendaagse betekenis............................................................................19
1.1 Machtsverdeling en rechterlijke macht......................................................................................19
1.2 Machtsverdeling en de verhouding tussen regering en Staten-Generaal...................................19
1.3 Zelfstandige besluitvormende bevoegdheden van de Staten-Generaal.....................................19
1.4 Bevoegdheid tot wetgeving; wetgevingsprocedure; rechten van amendement en initiatief.....19
1.5 Vertrouwensrelatie tussen regering en Staten-Generaal...........................................................20
1.6 Ministeriële verantwoordelijkheid..............................................................................................20
Grondrechten, hoofdstuk 6.............................................................................................................21
1. De ontwikkeling van grondrechten...............................................................................................21
2. Rechtsstatelijk waarborgkarakter van de grondrechten...............................................................21
3. Grondrechten en het principieel beperkte karakter van overheidsbevoegdheden......................21
4. De subjecten van grondrechten; bijzondere rechtsverhoudingen................................................21
5. Categorieën van grondrechten.....................................................................................................22
6. De reikwijdte van klassieke grondrechten....................................................................................22
7. Beperking van klassieke grondrechten.........................................................................................22
7.1 Toetsing aan grondrechten onder het EVRM..........................................................................24
8. Onderscheid tussen klassieke en sociale grondrechten................................................................25
9. Horizontale werking van grondrechten........................................................................................25
10. Grondrechten en uitzonderingstoestanden: openbare orde, noodrecht, criminaliteits- en
terrorismebestrijding........................................................................................................................26
Grondrechten (hfd. 13.6)..................................................................................................................26
Rechterlijke controle, hoofdstuk 7...................................................................................................27
1. Ontwikkeling van de rechtsbescherming tegen bestuursoptreden..............................................27
1.1 Ontwikkeling van het stelsel van rechtsbescherming.............................................................27
1.2 Ontwikkeling inhoud rechterlijke toetsing..............................................................................27
1.3 De Raad voor de rechtspraak..................................................................................................27
2. De huidige bescherming tegen bestuursoptreden........................................................................28
2.1 Het stelsel van rechtsbescherming volgens de Awb...............................................................28
2
, 2.2 Overzicht systeem van rechtsbescherming.............................................................................29
3. Het toetsingsverbod.....................................................................................................................30
4. Toetsing van de wet aan fundamentele rechtsbeginselen...........................................................30
Eisen van de democratie, hoofdstuk 8.............................................................................................31
1. Actief kiesrecht.............................................................................................................................31
2. Passief kiesrecht...........................................................................................................................31
3. Streven naar machtsverwerving legitiem.....................................................................................31
4. (Politieke) grondrechten...............................................................................................................31
5. Democratische zeggenschap in en controle op besluitvorming....................................................32
6. Meerderheidsregel.......................................................................................................................32
7. Rechten van minderheden...........................................................................................................32
8. Verdergaande democratisering....................................................................................................32
Het Nederlandse parlementaire stelsel, hoofdstuk 10.....................................................................33
1. Regering (Kroon)...........................................................................................................................33
1.1 Kabinet........................................................................................................................................33
2. Parlement.....................................................................................................................................34
3. Vestiging parlementair stelsel......................................................................................................34
4. Vertrouwensregel.........................................................................................................................34
5. Ministeriële verantwoordelijkheid................................................................................................35
6. Monisme en dualisme..................................................................................................................35
Kritiek op het Nederlandse stelsel, hoofdstuk 11............................................................................36
1. Rol politieke partijen.....................................................................................................................36
2. Monistische verhoudingen...........................................................................................................36
3. Functioneren ministeriële verantwoordelijkheid..........................................................................36
4. Legitimiteit van besluiten en besluitvorming................................................................................37
Decentralisatie, hoofdstuk 13..........................................................................................................38
1. Verschijningsvormen van decentralisatie.....................................................................................38
1.1 Staatsvormen..............................................................................................................................38
1.2 Verschil decentralisatie en de deconcentratie............................................................................39
1.3 Territoriale en functionele decentralisatie.................................................................................39
1.4 Autonomie en medebewind.......................................................................................................39
2. Inrichting, samenstelling en bevoegdheden van decentrale ambten...........................................39
2.1 Provincies en gemeenten...........................................................................................................40
2.1.1 Provinciale staten/gemeenteraad.......................................................................................40
2.1.2 Gedeputeerde staten/burgemeester en wethouders..........................................................40
2.1.3 Commissaris van de Koning/burgemeester.........................................................................41
3
, 2.1.4 Commissies..........................................................................................................................41
2.1.5 Verantwoordingsplicht en vertrouwensregel......................................................................41
2.2 Waterschappen..........................................................................................................................41
2.3 Overige openbare lichamen........................................................................................................42
3. Machtsverdeling, waaronder toezicht..........................................................................................42
4. Rechterlijke controle en administratief beroep............................................................................42
5. Ontwikkelingen in de bestuurlijke organisatie..............................................................................42
De internationale dimensie, hoofdstuk 14.......................................................................................43
1. Internationale normen in het algemeen.......................................................................................43
1.1 De (democratische controle op de) totstandkoming van internationaal recht.......................43
1.2 Rechterlijke controle op de naleving van het internationale recht.........................................43
2. De Europese Unie.........................................................................................................................44
2.1 Europese Raad........................................................................................................................44
2.2 De Raad...................................................................................................................................44
2.3 de Commissie..........................................................................................................................45
2.4 Europees Parlement...............................................................................................................45
2.5 Europese Centrale Bank..........................................................................................................45
2.6 Legaliteit.................................................................................................................................45
2.7 Machtsverdeling en democratie.............................................................................................46
2.8 Grondrechten.........................................................................................................................46
2.9 Rechterlijke controle...............................................................................................................46
2.10 Voortschrijden van de Europese integratie?.........................................................................46
2.11 Europa in crisis (?).................................................................................................................46
4
