Hoofdstuk 5 – Materieel strafrecht: Inperking strafbaarheid
(strafuitsluitingsgronden)
Samenvatting:
Men is strafbaar indien is voldaan aan vier voorwaarden:
1) Een menselijke gedraging; die
2) Valt onder een delictsomschrijving; waarbij
3) De gedraging wederrechtelijk; en
4) Aan de schuld van de verdachte te wijten moet zijn.
Strafuitsluitingsgronden:
- Onderverdeeld in:
1) Rechtvaardigingsgronden;
Neemt de ‘wederrechtelijkheid’ van het gedrag weg.
2) Schulduitsluitingsgronden;
Neemt de ‘schuld’ van de verdachte weg.
- Een succesvol beroep op een rechtvaardiginggrond of een
schulduitsluitingsgrond leidt ertoe dat aan de voorwaarden voor
strafbaarheid niet is voldaan. De verdachte is dan niet strafbaar.
Geschreven strafuitsluitingsgronden:
1) Geschreven rechtvaardigingsgronden:
- Staan, voor een belangrijk deel, in het Wetboek van Strafrecht:
De rechtvaardigende noodtoestand (overmacht) (art. 40 Sr);
De noodweer (art. 41 lid 1 Sr);
Het wettelijke voorschrift (art. 42 lid 1 Sr);
Het bevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 43 lid 1 Sr).
2) Geschreven schulduitsluitingsgronden:
- Staan, voor een belangrijk deel, in het Wetboek van Strafrecht:
De ontoereken(ingsvat)baarheid (art. 39 Sr);
De schulduitsluitende noodtoestand (psychische overmacht) (art. 40
Sr);
Het noodweerexces (art. 41 lid 2 Sr);
Het onbevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 43 lid 2 Sr).
Ongeschreven strafuitsluitingsgronden:
Deze gronden zijn niet in de wet opgenomen maar zijn wel van
toepassing. Deze gronden zijn uit de rechtspraak voortgekomen.
1) Ongeschreven rechtvaardigingsgronden:
- Afwezigheid van de materiele wederrechtelijkheid.
2) Ongeschreven schulduitsluitingsgronden:
- Afwezigheid van alle schuld (AVAS).
Zie tabel volgende pagina.
, Strafuitsluitingsgronden
Rechtvaardigingsgrond Schulduitsluitingsgrond
Geschreven:
Geschreven:
1. Ontoerekenbaarheid (art. 39
1. Overmacht (art. 40 Sr)
Sr)
2. Noodweer (art. 41 lid 1 Sr)
2. Psychische overmacht (art.
3. Wettelijk voorschrift (art.
40 Sr)
42 lid 1 Sr)
3. Noodweerexces (art. 41 lid 2
4. Bevoegd gegeven
Sr)
ambtelijk bevel (art. 43 lid 1
4. Onbevoegd gegeven
Sr)
ambtelijk bevel (art. 43 lid 2 Sr)
Ongeschreven: Ongeschreven:
5. Ontbreken materiele 5. Afwezigheid van alle schuld
wederrechtelijkheid (AVAS)
Rechtvaardigingsgronden:
Overmacht (rechtvaardigende noodtoestand):
- Voor een geslaagd beroep op de rechtvaardigende noodtoestand
moet er sprake zijn van een gedraging die voortvloeit uit acute
en concrete nood.
- Deze gedraging moet ook gericht zijn op het opheffen van de
acute en concrete noodsituatie.
Noodweer:
- Wij mogen ons onder bepaalde omstandigheden verdedigen en
daarbij, gepast, geweld mogen gebruiken.
- De wet spreekt van ‘de noodzakelijke verdediging van eigen of
eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke,
wederrechtelijke aanranding’ (art. 41 lid 1 Sr).
- Met eerbaarheid wordt bedoeld he recht op de onschendbaarheid
van de integriteit van het lichaam op seksueel gebied.
- Een noodweerhandeling is pas toegestaan op het moment dat de
aanrandingshandeling daadwerkelijk is begonnen of dreigt te
beginnen. Als deze dreiging niet meer aanwezig is, of aanwezig
zou kunnen zijn, kan een noodweerhandeling niet meer
plaatsvinden omdat zij geen ogenblikkelijke aanranding meer
kan afwenden.
Het wettelijke voorschrift:
- Als we tijdens het uitvoeren van een wettelijk voorschrift een
strafbaar feit begaan, geeft de bepaling van artikel 42 Sr aan dat
die handeling niet langer strafbaar is.
- Voorbeelden:
De agent die op geldige gronden een huis doorzoekt, maakt
zich niet schuldig aan huisvredebreuk (art. 300 Sr).
De rechter die iemand rechtmatig een gevangenisstraf
oplegt, maakt zich daarmee niet schuldig aan de
wederrechtelijke vrijheidsberoving (art. 282 Sr).
Het bevoegd gegeven ambtelijk bevel:
- Artikel 43 lid 1 Sr leert ons dat een verdachte niet strafbaar is
indien hij in strijd handelt met een strafbepaling als dit het
gevolg is van een bevoegd gegeven ambtelijk bevel.
(strafuitsluitingsgronden)
Samenvatting:
Men is strafbaar indien is voldaan aan vier voorwaarden:
1) Een menselijke gedraging; die
2) Valt onder een delictsomschrijving; waarbij
3) De gedraging wederrechtelijk; en
4) Aan de schuld van de verdachte te wijten moet zijn.
Strafuitsluitingsgronden:
- Onderverdeeld in:
1) Rechtvaardigingsgronden;
Neemt de ‘wederrechtelijkheid’ van het gedrag weg.
2) Schulduitsluitingsgronden;
Neemt de ‘schuld’ van de verdachte weg.
- Een succesvol beroep op een rechtvaardiginggrond of een
schulduitsluitingsgrond leidt ertoe dat aan de voorwaarden voor
strafbaarheid niet is voldaan. De verdachte is dan niet strafbaar.
Geschreven strafuitsluitingsgronden:
1) Geschreven rechtvaardigingsgronden:
- Staan, voor een belangrijk deel, in het Wetboek van Strafrecht:
De rechtvaardigende noodtoestand (overmacht) (art. 40 Sr);
De noodweer (art. 41 lid 1 Sr);
Het wettelijke voorschrift (art. 42 lid 1 Sr);
Het bevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 43 lid 1 Sr).
2) Geschreven schulduitsluitingsgronden:
- Staan, voor een belangrijk deel, in het Wetboek van Strafrecht:
De ontoereken(ingsvat)baarheid (art. 39 Sr);
De schulduitsluitende noodtoestand (psychische overmacht) (art. 40
Sr);
Het noodweerexces (art. 41 lid 2 Sr);
Het onbevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 43 lid 2 Sr).
Ongeschreven strafuitsluitingsgronden:
Deze gronden zijn niet in de wet opgenomen maar zijn wel van
toepassing. Deze gronden zijn uit de rechtspraak voortgekomen.
1) Ongeschreven rechtvaardigingsgronden:
- Afwezigheid van de materiele wederrechtelijkheid.
2) Ongeschreven schulduitsluitingsgronden:
- Afwezigheid van alle schuld (AVAS).
Zie tabel volgende pagina.
, Strafuitsluitingsgronden
Rechtvaardigingsgrond Schulduitsluitingsgrond
Geschreven:
Geschreven:
1. Ontoerekenbaarheid (art. 39
1. Overmacht (art. 40 Sr)
Sr)
2. Noodweer (art. 41 lid 1 Sr)
2. Psychische overmacht (art.
3. Wettelijk voorschrift (art.
40 Sr)
42 lid 1 Sr)
3. Noodweerexces (art. 41 lid 2
4. Bevoegd gegeven
Sr)
ambtelijk bevel (art. 43 lid 1
4. Onbevoegd gegeven
Sr)
ambtelijk bevel (art. 43 lid 2 Sr)
Ongeschreven: Ongeschreven:
5. Ontbreken materiele 5. Afwezigheid van alle schuld
wederrechtelijkheid (AVAS)
Rechtvaardigingsgronden:
Overmacht (rechtvaardigende noodtoestand):
- Voor een geslaagd beroep op de rechtvaardigende noodtoestand
moet er sprake zijn van een gedraging die voortvloeit uit acute
en concrete nood.
- Deze gedraging moet ook gericht zijn op het opheffen van de
acute en concrete noodsituatie.
Noodweer:
- Wij mogen ons onder bepaalde omstandigheden verdedigen en
daarbij, gepast, geweld mogen gebruiken.
- De wet spreekt van ‘de noodzakelijke verdediging van eigen of
eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke,
wederrechtelijke aanranding’ (art. 41 lid 1 Sr).
- Met eerbaarheid wordt bedoeld he recht op de onschendbaarheid
van de integriteit van het lichaam op seksueel gebied.
- Een noodweerhandeling is pas toegestaan op het moment dat de
aanrandingshandeling daadwerkelijk is begonnen of dreigt te
beginnen. Als deze dreiging niet meer aanwezig is, of aanwezig
zou kunnen zijn, kan een noodweerhandeling niet meer
plaatsvinden omdat zij geen ogenblikkelijke aanranding meer
kan afwenden.
Het wettelijke voorschrift:
- Als we tijdens het uitvoeren van een wettelijk voorschrift een
strafbaar feit begaan, geeft de bepaling van artikel 42 Sr aan dat
die handeling niet langer strafbaar is.
- Voorbeelden:
De agent die op geldige gronden een huis doorzoekt, maakt
zich niet schuldig aan huisvredebreuk (art. 300 Sr).
De rechter die iemand rechtmatig een gevangenisstraf
oplegt, maakt zich daarmee niet schuldig aan de
wederrechtelijke vrijheidsberoving (art. 282 Sr).
Het bevoegd gegeven ambtelijk bevel:
- Artikel 43 lid 1 Sr leert ons dat een verdachte niet strafbaar is
indien hij in strijd handelt met een strafbepaling als dit het
gevolg is van een bevoegd gegeven ambtelijk bevel.
