2.1 Patronen: verschillen in welvaart.
Welvaartsverschillen tussen landen kun je op meerdere manieren meten, namelijk via het
bruto binnenlands product in een land. Het bbp bereken je door de waarde van alle
goederen en diensten die door binnen-en buitenlandse bedrijven in een jaar geproduceerd
worden, op te tellen. Als je dit bedrag deelt door het aantal inwoners, krijg je het bbp per
hoofd.Soms wordt ook gebruik gemaakt van bruto nationaal product per hoofd dan gaat het
om de waarde van alle goederen en diensten die door nationale ondernemingen in binnen-
en buitenland worden geproduceerd. Daarnaast kun je kijken naar de samenstelling van de
beroepsbevolking. Dat zijn alle mensen die een beroep uitvoeren plus de werklozen. Die
worden onderverdeeld in 3 sectoren: primaire (landbouw, mijnbouw en visserij), secundaire
(industrie) en tertiaire (diensten). Hoe meer mensen in de primaire sector werken hoe armer
een land is. Ten slotte kan je de welvaart meten door de VN-ontwikkelingsindex en Human
Development index, waar zowel naar inkomen als naar de levensverwachting of
analfabetisme wordt gekeken. Als je levensverwachting meeneemt praten we over welzijn,
welzijn is daarom breder dan welvaart. Bij welzijn is het van belang of iemand in zijn
basisbehoeftes kan voorzien zoals eten en onderdak. Zaken als toegang tot schoon water
en onderwijs horen ook bij het welzijn. Uiteraard zijn welvaart en welzijn met elkaar
verbonden. Welvaart maakt het mogelijk om goed onderwijs of goede gezondheidszorg te
betalen.
Bij het meten van welvaart via bbp/hoofd zitten een paar nadelen: Ten eerste kan je in het
ene land meer kopen voor een dollar dan in het andere land, daarom moeten we gaan kijken
naar de koopkracht. Waar eerst het verschil dan enorm lijkt is het als je het naar de
koopkracht kijkt veel kleiner. Ten tweede worden de inkomsten uit de informele sector niet
meegerekend bij het bbp, terwijl daar in arme landen wel veel sprake van is. Waardoor
mensen in realiteit dus minder arm zijn dan we zouden vermoeden aan de hand van het
bbp. Ten derde kunnen de verschillen in een land van het gemiddelde enorm afwijken,
omdat er verschillen kunnen zijn in het inkomen en in de ontwikkelingskansen in het land
zelf. Zo kan een klein deel van de bevolking enorm rijk zijn en het andere deel onder de
armoede grens leven. Dat heeft met sociale ongelijkheid te maken. De grootste verschillen
in inkomen komen voor in ontwikkelingslanden waar de economie snel groeit. Tot slot laat
het bbp/hoofd geen regionale verschillen zien. Verschillen in welvaart en
levensomstandigheden tussen gebieden noem je ruimtelijke ongelijkheid.
De welvaart is ongelijk verdeeld in de wereld. Zo hebben we centrum landen, semi-periferie
(landen die een enorme ontwikkeling meemaken) en tot slot periferie landen wat arme
landen zijn. Deze drie soorten landen zijn met elkaar verbonden, door handelsrelaties.
Vanwege de verbondenheid noem je het een wereldsysteem.
2.2 Patronen: bevolkingsspreiding en natuurgebieden
De wereldbevolking woont op slechts 10 procent van het aardoppervlak. De
bevolkingspreiding laat zien dat we ongelijk verdeeld zijn. De meeste mensen wonen tussen
de 30 graden en 60 graden en vaak dicht bij zee. Als we het hebben over de
bevolkingsdichtheid van een land bekijken we dat per vierkante kilometer. Het
spreidingspatroon van de bevolking is een momentopname, want zo had eerst China de
meeste inwoners maar heeft India dat nu. Door het verschil in natuurlijke groei en migratie
,verandert het plaatje in de loop van de tijd verder. Afrika zal volgens voorspellingen 2x
zoveel inwoners hebben in 2050 en zullen veel mensen naar de steden zijn verhuisd.
De spreiding komt door drie sociaal-economische factoren, namelijk; De natuurlijke
mogelijkheden, zo is er op dichtbevolkte gebieden vaak genoeg water, vruchtbare grond en
een klimaat wat het liefst gematigd is. Daarnaast moet een gebied dus niet bergachtig zijn
om een agrarische samenleving te dragen. Ten tweede is de ligging van belang, want
gebieden die dichtbij de economische kern van de wereld horen en dus goed verbonden
zijn, zijn dichter bevolkt dan het platteland. We zien dus dat voornamelijk stedelijke gebieden
toenemen en afgelegen plattelandsgebieden leeglopen, ondanks de stijging van de
bevolking door bijvoorbeeld migratie. Tot slot het koloniale verleden. In vrijwel alle vroeger
gekoloniseerde gebieden concentreert de bevolking zich aan de kust, omdat daar vroeger
handelsposten waren neergezet om goed te kunnen handelen met het moederland. De
bevolkingsspreiding van Brazilië zie je ze alle drie goed terugkomen.
Het westerse cultuurgebied beslaat het grootste oppervlak, terwijl de Chinese bevolking
meer inwoners telt. Cultuur is een breed begrip, waar veel tastbare, maar ook immateriële
deel van uitmaken. Bij tastbare moet je voornamelijk denken aan gebouwen en bij
immateriële aan uitingen van de cultuur, normen en waarden. Een cultuurgebied wordt van
buitenaf voortdurend beïnvloed. De verspreiding vanuit een kerngebied van
cultuurelementen zoals, taal of sport noemen we culturele diffusie. Vaak wordt hierbij het
nieuwe cultuurelement aangepast aan de bestaande cultuur. Tegenwoordig speelt toerisme
en migratie een belangrijke rol voor het overdragen van de cultuur, terwijl vroeger dat
voornamelijk het westerse cultuurelement was.
Hoofdstuk 2.3 Patronen: De politieke en sociale wereldkaart
De manier waarop een staat wordt bestudeerd, blijkt uit een politiek stelsel. Gelet op het
democratisch gehalte onderscheiden we hierin drie vormen:
1. In een democratie hebben de burgers door vrije verkiezingen grote invloed op het
bestuur: Deze bestuursvorm vind je vanaf oudsher in westerse landen. Jonge
democratie hebben vaak nog een lange weg te gaan, want de vroegere elite probeert
nog politieke invloed te behouden. Dat neemt natuurlijk niet weg dat de helft van de
wereld vrij te noemen is.
2. In een beperkte democratie wordt de bevolking sterk gecontroleerd door de centrale
overheid. Zo hebben burgers wel stemrecht, maar kunnen ze maar alleen stemmen
op partijen die door de overheid gecontroleerd worden. Soms is er sprake van
corruptie, worden vrouwen buitengesloten bij het politieke proces.
3. Als een land een dictatuur is, dan wordt het bestuurd door een partij, een kleine
minderheid of zelfs een leider. Vaak gaan politieke en economische macht hier hand
in hand. De politieke vrijheid van de burger is klein . De mensenrechten bestaan hier
niet en elke oppositie wordt gelijk hardnekkig onderdrukt.
Staten worden beoordeeld aan de hand van hun bestuurskracht. In de zwakste staten slaagt
de overheid er niet in om hun gezag in het hele land te laten gelden. Arme landen waar
verschillende geloven en etniciteiten leven scoren hoog op deze ranglijst van fragile states.
, Op het mondiale politieke landschap is er sprake van grootmachten zoals de EU, VS en
China. Kleinere landen met wat minder invloed gaan een regionaal samenwerkingsverband
aan om tegenwicht te bieden, zoals bijv: RCEP, waarin ze economisch samenwerken.
Terwijl als we op een lager schaalniveau kijken er sprake is van een strijd naar macht en
economische invloed in de regio. Brazilië is het politieke en economische zwaargewicht van
Zuid-Amerika en profiteert van het samenwerken met buurlanden. In Azië concurreren
grootmachten India en China met elkaar. Hierbij worden invloedsferen opnieuw vastgesteld
en dat kan tot conflicten leiden.
Onderwijs leidt tot minder armoede, betere zorg en een betere maatschappelijke positie voor
de vrouw. Een van de belangrijkste elementen van de welzijnsindex is de
alfabetiseringsgraad in een land, wat de mate meet dat mensen toegang hebben tot
onderwijs. Naast armoede is politieke onrust ook een factor waarom de alfabetisering hoog
is in sommige landen. Door slecht onderwijs gaat veel talent in een land verloren, terwijl een
goed opgeleide bevolking juist zorgt voor ontwikkelingen op lange termijn. Dat is dan ook
een reden om flink te investeren in het onderwijs.
2.4 Samenhang: ontwikkeling en werk
De beroepsbevolking heeft zich ontwikkeld doordat er economie drie ingrijpende verandering
gebeurde: De agrarische revolutie (van jagen en verzamelen naar landbouw), industriële
revolutie (van landbouw naar industrie) en de opkomst van dienstensector die onder
begeleiding is geweest van de digitale revolutie. Door deze veranderingen trad er een
verschuiving op in de economie van veel landen. In centrumlanden werkt het overgrote deel
in de dienstensector, waaronder horeca en accountants, bijvoorbeeld vallen. De
verschuiving van de beroepssector gebeurt overal, maar niet overal even snel. De
belangrijkste krachten achter deze verschuiving zijn:
1. De stijging van de arbeidsproductiviteit door mechanisering, hierdoor zijn er steeds
minder arbeidskrachten in de primaire en tertiaire sector nodig.
2. De stijging van de welvaart en opleidingsniveau zorgt ervoor dat er sprake is van
meer vraag naar hoogwaardige goederen en diensten.
3. De ontwikkeling van de informatietechnologie die vanaf de jaren 90 zorgde voor
banengroei in de dienstensector.
In centrumlanden was er sprake van de-industrialisatie, omdat de industrie grotendeels
verdween.
Door de globalisering raken landen steeds vaker met elkaar verbonden. Dat zie je ook terug
in de internationale arbeidsverdeling. Dat is specialisatie van werkgelegenheid in
verschillende delen van de wereld. Landen richten zich dus op een deel van het
productieproces, in periferielanden wordt die vaak gedwongen door het centrum, deze
specialisatie kan je terugzien aan de verdeling van de beroepsbevolking en de samenstelling
van het exportpakket van de landen. In beide gevallen treed de laatste deccenia
verschuivingen op, want veel ontwikkelingslanden produceren nu ook laaggewaardeerde
industrie. Dat komt vooral in rekening bij de semi periferie landen zoals China en Brazilië
Als je exportpakket voornamelijk uit grondstoffen bestaat, heeft dat drie nadelen. Zo stijgen
de prijzen van grondstoffen minder snel dan de prijzen van een eindproduct. Ten tweede
dalen de prijzen van grondstoffen sterker dan dat van een eindproduct, wat als gevolg heeft
Welvaartsverschillen tussen landen kun je op meerdere manieren meten, namelijk via het
bruto binnenlands product in een land. Het bbp bereken je door de waarde van alle
goederen en diensten die door binnen-en buitenlandse bedrijven in een jaar geproduceerd
worden, op te tellen. Als je dit bedrag deelt door het aantal inwoners, krijg je het bbp per
hoofd.Soms wordt ook gebruik gemaakt van bruto nationaal product per hoofd dan gaat het
om de waarde van alle goederen en diensten die door nationale ondernemingen in binnen-
en buitenland worden geproduceerd. Daarnaast kun je kijken naar de samenstelling van de
beroepsbevolking. Dat zijn alle mensen die een beroep uitvoeren plus de werklozen. Die
worden onderverdeeld in 3 sectoren: primaire (landbouw, mijnbouw en visserij), secundaire
(industrie) en tertiaire (diensten). Hoe meer mensen in de primaire sector werken hoe armer
een land is. Ten slotte kan je de welvaart meten door de VN-ontwikkelingsindex en Human
Development index, waar zowel naar inkomen als naar de levensverwachting of
analfabetisme wordt gekeken. Als je levensverwachting meeneemt praten we over welzijn,
welzijn is daarom breder dan welvaart. Bij welzijn is het van belang of iemand in zijn
basisbehoeftes kan voorzien zoals eten en onderdak. Zaken als toegang tot schoon water
en onderwijs horen ook bij het welzijn. Uiteraard zijn welvaart en welzijn met elkaar
verbonden. Welvaart maakt het mogelijk om goed onderwijs of goede gezondheidszorg te
betalen.
Bij het meten van welvaart via bbp/hoofd zitten een paar nadelen: Ten eerste kan je in het
ene land meer kopen voor een dollar dan in het andere land, daarom moeten we gaan kijken
naar de koopkracht. Waar eerst het verschil dan enorm lijkt is het als je het naar de
koopkracht kijkt veel kleiner. Ten tweede worden de inkomsten uit de informele sector niet
meegerekend bij het bbp, terwijl daar in arme landen wel veel sprake van is. Waardoor
mensen in realiteit dus minder arm zijn dan we zouden vermoeden aan de hand van het
bbp. Ten derde kunnen de verschillen in een land van het gemiddelde enorm afwijken,
omdat er verschillen kunnen zijn in het inkomen en in de ontwikkelingskansen in het land
zelf. Zo kan een klein deel van de bevolking enorm rijk zijn en het andere deel onder de
armoede grens leven. Dat heeft met sociale ongelijkheid te maken. De grootste verschillen
in inkomen komen voor in ontwikkelingslanden waar de economie snel groeit. Tot slot laat
het bbp/hoofd geen regionale verschillen zien. Verschillen in welvaart en
levensomstandigheden tussen gebieden noem je ruimtelijke ongelijkheid.
De welvaart is ongelijk verdeeld in de wereld. Zo hebben we centrum landen, semi-periferie
(landen die een enorme ontwikkeling meemaken) en tot slot periferie landen wat arme
landen zijn. Deze drie soorten landen zijn met elkaar verbonden, door handelsrelaties.
Vanwege de verbondenheid noem je het een wereldsysteem.
2.2 Patronen: bevolkingsspreiding en natuurgebieden
De wereldbevolking woont op slechts 10 procent van het aardoppervlak. De
bevolkingspreiding laat zien dat we ongelijk verdeeld zijn. De meeste mensen wonen tussen
de 30 graden en 60 graden en vaak dicht bij zee. Als we het hebben over de
bevolkingsdichtheid van een land bekijken we dat per vierkante kilometer. Het
spreidingspatroon van de bevolking is een momentopname, want zo had eerst China de
meeste inwoners maar heeft India dat nu. Door het verschil in natuurlijke groei en migratie
,verandert het plaatje in de loop van de tijd verder. Afrika zal volgens voorspellingen 2x
zoveel inwoners hebben in 2050 en zullen veel mensen naar de steden zijn verhuisd.
De spreiding komt door drie sociaal-economische factoren, namelijk; De natuurlijke
mogelijkheden, zo is er op dichtbevolkte gebieden vaak genoeg water, vruchtbare grond en
een klimaat wat het liefst gematigd is. Daarnaast moet een gebied dus niet bergachtig zijn
om een agrarische samenleving te dragen. Ten tweede is de ligging van belang, want
gebieden die dichtbij de economische kern van de wereld horen en dus goed verbonden
zijn, zijn dichter bevolkt dan het platteland. We zien dus dat voornamelijk stedelijke gebieden
toenemen en afgelegen plattelandsgebieden leeglopen, ondanks de stijging van de
bevolking door bijvoorbeeld migratie. Tot slot het koloniale verleden. In vrijwel alle vroeger
gekoloniseerde gebieden concentreert de bevolking zich aan de kust, omdat daar vroeger
handelsposten waren neergezet om goed te kunnen handelen met het moederland. De
bevolkingsspreiding van Brazilië zie je ze alle drie goed terugkomen.
Het westerse cultuurgebied beslaat het grootste oppervlak, terwijl de Chinese bevolking
meer inwoners telt. Cultuur is een breed begrip, waar veel tastbare, maar ook immateriële
deel van uitmaken. Bij tastbare moet je voornamelijk denken aan gebouwen en bij
immateriële aan uitingen van de cultuur, normen en waarden. Een cultuurgebied wordt van
buitenaf voortdurend beïnvloed. De verspreiding vanuit een kerngebied van
cultuurelementen zoals, taal of sport noemen we culturele diffusie. Vaak wordt hierbij het
nieuwe cultuurelement aangepast aan de bestaande cultuur. Tegenwoordig speelt toerisme
en migratie een belangrijke rol voor het overdragen van de cultuur, terwijl vroeger dat
voornamelijk het westerse cultuurelement was.
Hoofdstuk 2.3 Patronen: De politieke en sociale wereldkaart
De manier waarop een staat wordt bestudeerd, blijkt uit een politiek stelsel. Gelet op het
democratisch gehalte onderscheiden we hierin drie vormen:
1. In een democratie hebben de burgers door vrije verkiezingen grote invloed op het
bestuur: Deze bestuursvorm vind je vanaf oudsher in westerse landen. Jonge
democratie hebben vaak nog een lange weg te gaan, want de vroegere elite probeert
nog politieke invloed te behouden. Dat neemt natuurlijk niet weg dat de helft van de
wereld vrij te noemen is.
2. In een beperkte democratie wordt de bevolking sterk gecontroleerd door de centrale
overheid. Zo hebben burgers wel stemrecht, maar kunnen ze maar alleen stemmen
op partijen die door de overheid gecontroleerd worden. Soms is er sprake van
corruptie, worden vrouwen buitengesloten bij het politieke proces.
3. Als een land een dictatuur is, dan wordt het bestuurd door een partij, een kleine
minderheid of zelfs een leider. Vaak gaan politieke en economische macht hier hand
in hand. De politieke vrijheid van de burger is klein . De mensenrechten bestaan hier
niet en elke oppositie wordt gelijk hardnekkig onderdrukt.
Staten worden beoordeeld aan de hand van hun bestuurskracht. In de zwakste staten slaagt
de overheid er niet in om hun gezag in het hele land te laten gelden. Arme landen waar
verschillende geloven en etniciteiten leven scoren hoog op deze ranglijst van fragile states.
, Op het mondiale politieke landschap is er sprake van grootmachten zoals de EU, VS en
China. Kleinere landen met wat minder invloed gaan een regionaal samenwerkingsverband
aan om tegenwicht te bieden, zoals bijv: RCEP, waarin ze economisch samenwerken.
Terwijl als we op een lager schaalniveau kijken er sprake is van een strijd naar macht en
economische invloed in de regio. Brazilië is het politieke en economische zwaargewicht van
Zuid-Amerika en profiteert van het samenwerken met buurlanden. In Azië concurreren
grootmachten India en China met elkaar. Hierbij worden invloedsferen opnieuw vastgesteld
en dat kan tot conflicten leiden.
Onderwijs leidt tot minder armoede, betere zorg en een betere maatschappelijke positie voor
de vrouw. Een van de belangrijkste elementen van de welzijnsindex is de
alfabetiseringsgraad in een land, wat de mate meet dat mensen toegang hebben tot
onderwijs. Naast armoede is politieke onrust ook een factor waarom de alfabetisering hoog
is in sommige landen. Door slecht onderwijs gaat veel talent in een land verloren, terwijl een
goed opgeleide bevolking juist zorgt voor ontwikkelingen op lange termijn. Dat is dan ook
een reden om flink te investeren in het onderwijs.
2.4 Samenhang: ontwikkeling en werk
De beroepsbevolking heeft zich ontwikkeld doordat er economie drie ingrijpende verandering
gebeurde: De agrarische revolutie (van jagen en verzamelen naar landbouw), industriële
revolutie (van landbouw naar industrie) en de opkomst van dienstensector die onder
begeleiding is geweest van de digitale revolutie. Door deze veranderingen trad er een
verschuiving op in de economie van veel landen. In centrumlanden werkt het overgrote deel
in de dienstensector, waaronder horeca en accountants, bijvoorbeeld vallen. De
verschuiving van de beroepssector gebeurt overal, maar niet overal even snel. De
belangrijkste krachten achter deze verschuiving zijn:
1. De stijging van de arbeidsproductiviteit door mechanisering, hierdoor zijn er steeds
minder arbeidskrachten in de primaire en tertiaire sector nodig.
2. De stijging van de welvaart en opleidingsniveau zorgt ervoor dat er sprake is van
meer vraag naar hoogwaardige goederen en diensten.
3. De ontwikkeling van de informatietechnologie die vanaf de jaren 90 zorgde voor
banengroei in de dienstensector.
In centrumlanden was er sprake van de-industrialisatie, omdat de industrie grotendeels
verdween.
Door de globalisering raken landen steeds vaker met elkaar verbonden. Dat zie je ook terug
in de internationale arbeidsverdeling. Dat is specialisatie van werkgelegenheid in
verschillende delen van de wereld. Landen richten zich dus op een deel van het
productieproces, in periferielanden wordt die vaak gedwongen door het centrum, deze
specialisatie kan je terugzien aan de verdeling van de beroepsbevolking en de samenstelling
van het exportpakket van de landen. In beide gevallen treed de laatste deccenia
verschuivingen op, want veel ontwikkelingslanden produceren nu ook laaggewaardeerde
industrie. Dat komt vooral in rekening bij de semi periferie landen zoals China en Brazilië
Als je exportpakket voornamelijk uit grondstoffen bestaat, heeft dat drie nadelen. Zo stijgen
de prijzen van grondstoffen minder snel dan de prijzen van een eindproduct. Ten tweede
dalen de prijzen van grondstoffen sterker dan dat van een eindproduct, wat als gevolg heeft
