Hoorcollege 1: Introductie in 5 ziektebeelden
Leerdoelen:
● Kan het ICF-model (International Classification of Functions) beschrijven
● Kan de definitie, incidentie en onderliggende pathologie van 5 verschillende aandoeningen benoemen
● Kan beschrijven hoe de onderliggende pathologie leidt tot stoornissen
● Kan beschrijven hoe deze stoornissen het lopen kunnen beïnvloeden
International Classification of Functions (ICF)
Dit model beschrijft hoe we kijken naar patiënten en hun problemen.
Niveau 1: Body function/structures (lichaamsniveau) (impairments/stoornissen)
Niveau 2: Activiteiten: Wat je doet in het dagelijks leven (limitaties)
Niveau 3: Participatie: deelname aan de maatschappij (kan je nog werken, boodschappen doen)
(restricties/(beperkingen))
➔ Doel van elke behandeling is om activiteiten en uiteindelijk de participatie te verbeteren. Behandeling
zelf vindt vaak plaats op lichaamsfunctie/-structuurniveau.
De schuingedrukte woorden geven aan wat het betekent als er iets fout gaat op dat nieuw (als iets fout gaat op
lichaamsfunctie-niveau noem je dat een impairment/stoornis)
Elk niveau kan direct of indirect beïnvloed worden door de ziekte (zie plaatje). Daarnaast zijn er externe factoren
(welk land geboren, welk werk je hiervoor had en graag terug naartoe zou willen) en persoonlijke factoren
(karaktereigenschappen)
Deze cursus richt zich met name op lichaamsfunctie/-structuren en dan op impairments in kaart brengen en hoe
dat invloed heeft op het lopen (activiteiten - niveau 2) (zie omcirkelde in het plaatje)
Upper & lower motor neurons
Bovenste motorneuronen = Centrale zenuwstelsel
● Cellichaam in cerebrale cortex (in de hersenen)
● Corticospinale banen (cortex naar ruggenmerg) en corticobulbaire banen (cortex naar hersenstam)
● Initieert vrijwillige beweging
● Regulatie van reflexen: reflexen meer of minder actief maken.
○ beïnvloedt reflexieve bewegingen door facilitatie of inhibitie van synapsen
Onderste motorneuronen = Perifere zenuwstelsel
● Craniale en spinale zenuwen (ook hersenzenuwen)
● Innerveren de spieren
● Zorgen voor reflexen
Dynamische relatie aandoening - consequenties
Een aandoening zorgt voor directe, primaire consequenties. Dit kan
leiden tot een veranderd bewegingspatroon of vermijding (compensatie)
,van bepaalde taken. Dit zorgt weer voor secundaire consequenties (door bijv overbelasting of onderbelasting)
(vergroeiingen van botten)
Incidentie en prevalentie
Incidentie: het aantal personen dat gedurende een gegeven tijdsperiode de ziekte krijgt
Prevalentie: het aantal personen dat op een gegeven tijdstip lijdt aan de ziekte.
CVA = Cerebrovasculair accident (stroke, beroerte)
Definitie: Tijdelijke of permanente stoornis aan het brein als gevolg van disfunctioneren van de bloedvaten
• TIA = transient ischaemic attack: gevolgen verdwijnen binnen 24u
• Herseninfarct (Ischemic stroke) (80% van de gevallen): trombose (bloedpropje) en
embolie: deel van de hersenen krijgt geen zuurstof
• Hersenbloeding (Hemorrhagic stroke) (20%): intra- or extracerebraal: bloedvat breekt en er
komt bloed in de hersenen
Beide vormen hebben andere oorzaken maar de gevolgen zijn vergelijkbaar: stukje hersenen
functioneert niet (goed) meer. Dit kan dan weer allerlei gevolgen hebben.
Prevalentie en incidentie
● Incidentie NL: 45.000 per jaar
● 75% >65 jaar
● Prevalentie: ca 174.000 ‘stroke survivors’
● Hoe ouder de leeftijd, hoe meer het voorkomt.
Consequenties
Welke consequenties er plaatsvinden, hangt af van welk deel van de hersenen is aangedaan.
● Bewegingsproblemen: hemiplegie (éénzijdig aangedaan)
– Eenzijdige parese (arm, romp en/of been) – contralateraal aan lesie
– Spasticiteit / spastische parese (parese = zwakte)
– Verlies aan kracht
– Verlies aan balans
– Contracturen (secundair) (stijve, korte spieren)
– Non-use (afgeleerd - secundair/compensatie)
– Deformiteiten (secundair) (vervormingen aan botten)
● Neuropsychologische stoornissen
– Apraxie (problemen met complexe handelingen)
– Hemi-neglect: halfzijdige verwaarlozing, een kant niet waarnemen (links of rechts geen objecten zien)
– Afasie (taal/spraak)
Wat is spasticiteit?
Een laesie aan de bovenste motorneuronen (centrale zenuwstelsel)
Leidt tot een verstoorde supraspinale inhibitie van reflexen > netto disinhibitie van spinale reflexen (uitzetten van
reflex vermindert) > overmatige rekreflexen (reflex altijd actief, bij spieruitrekking meteen aanspannen)
● Hierbij geldt: hoe sneller je beweegt, hoe meer spieren dat gaan tegenwerken, omdat je de spieren dan
harder gaat oprekken, en dat harder wordt afgeremd. Continue rem op al je spieren.
Samenvatting
CVA is een hersenbeschadiging door bloeding of infarct, leidt vaak tot blijvende stoornissen
Verstoord functioneren:
- Verlies aan spierkracht
- Spasticiteit aan de contralaterale zijde
- Balansproblemen
- Neuropsychologische stoornissen
,Cerebrale parese (CP)
Definitie: Cerebrale Parese omvat een groep van blijvende aandoeningen van de hersenen met blijvende effecten
voor de ontwikkeling van houding en beweging, ontstaan voor de eerste verjaardag, die leiden tot beperkingen in
dagelijkse activiteiten.
Het is eigenlijk een stroke die voor het 1e levensjaar ontstaat, waardoor kinderen niet eerst normaal hebben leren
lopen. Kinderen hebben gedurende hun hele ontwikkeling met deze stoornis (zie ICF) te maken.
➔ Meest voorkomende chronische motorische aandoening bij kinderen
● Komt veel voor bij vroeggeboren kinderen
● Prenataal, perinataal of (<1 jr) post-nataal (voor, rondom en na de geboorte
Ontstaat door:
• Zuurstofgebrek rond de geboorte
• Infecties (toxoplasmose, meningitis)
• Geboortetrauma
Snelle diagnose niet gemakkelijk: fysieke en mentale symptomen worden vaak pas later ontdekt
➔ Diagnose wordt gesteld dmv MRI van de hersenen: weefselschade (witte stof)
Incidentie
● 1.5 - 3 per 1000 geborenen
● NL: ca 2.4 per 1000
● ~500 gevallen per jaar (>1 per dag)
➔ Incidentie is vrij constant (komen niet steeds meer gevallen van deze ziekte)
➔ Komt minder vaak voor dan CVA
Classificatie CP
Classificatie gebaseerd op verstoorde motorische controle:
➢ Spastische parese (85% van de gevallen): reflex disinhibitie (eerder uitgelegd)
➢ Dyskinetisch: verstoorde centrale controle, onwillekeurige bewegingen in rust
➢ Atactisch: balans en coördinatie problemen
Classificatie gebaseerd op deel van het lichaam:
➢ Bilaterale CP / Diplegie – alleen onderste extremiteiten (benen maar niet de armen)
➢ Unilaterale CP / Hemiplegie – één zijde van het lichaam (vergelijkbaar met CVA)
➢ Quadriplegie – alle vier de extremiteiten (benen en armen)
Functionele classificatie CP
Gross Motor Function Classification System (GMFCS)
Niveau 1: zonder beperkingen kunnen lopen, alleen
bij geavanceerde taken (traplopen, rennen)
problemen
Niveau 2: kinderen kunnen nog wel zonder
hulpmiddelen lopen maar hebben wel beperkingen
in de gewone dagelijkse dingen van het lopen
Niveau 3: kinderen lopen met hulpmiddelen, rolstoel
voor langere afstanden
Niveau 4: vrijwel geheel bed/rolstoel verbonden,
alleen een transfer is zonder rolstoel mogelijk
Typisch looppatroon bij CP
flexie & op de tenen lopen
, Stoornissen bij CP
Hersenen zijn aangedaan dus de primaire consequentie is minder goede controle (aansturing) en spasticiteit.
Secundair leidt tot andere stoornissen: balansproblemen, spierzwakte, botdeformiteiten, co-contractie,
spierverkortingen, spasticiteit leidt tot spierstijfheid. Deze stoornissen beïnvloeden elkaar ook weer allemaal,
waardoor de looppatronen heel divers kunnen zijn.
Samenvatting CP
Beschadiging in de hersenen <1 jaar
● Primair neurologisch: spasticiteit, verstoorde controle
● Secundair: veel andere stoornissen daardoor beeld en looppatroon erg wisselend per patiënt
Multiple sclerose (MS)
Definitie: Multiple sclerose (MS) is een ziekte waarbij de bescherm- en isolatielaag rondom de zenuwen (myeline)
in de hersenen, ruggenmerg en oogzenuwen (het centrale zenuwstelsel, maar ook perifeer) is beschadigd
(ontsteking en littekenweefsel). De geleidingssnelheid van de zenuwen gaat omlaag, hierdoor kunnen onder
andere problemen ontstaan met lopen, voelen en zien.
Epidemiologie van MS
Incidentie: .000 per jaar
Prevalentie: 70-.000
` –> 15.000 patiënten in Nederland
• Leeftijd bij start: 20-40 jaar (relatief jonge leeftijd)
• Geslacht: mannen/vrouwen = 1/1.6: komt vaker voor bij vrouwen.
● Komt iets vaker voor dan CP
Oorzaken van MS
Mechanisme: Combinatie van genen en omgeving
Hypothese: Genetische gevoeligheid gecombineerd met infecties (omgevingsfactoren) leidt tot
autoimmuunreacties tegen het eigen myeline
Symptomen bij MS
➔ Belangrijkste symptoom: Vermoeidheid (75%)
Maar doordat alle zenuwen aangetast kunnen worden, ontstaan er ook veel andere problemen. Verschillende
looppatronen ontstaan doordat meerdere stoornissen een rol spelen.
● Visus problemen (gezichtsscherpte)
● Veranderde sensaties (gevoeligheid)
● Blaas- en darmproblemen
● Veranderingen in cognitieve functie, waaronder geheugen, aandacht en probleemoplossing
● Problemen zenuwstelsel: spierzwakte, spasticiteit & balans
Naarmate de ziekte vordert (en je ouder wordt) gaat de mobiliteit steeds verder achteruit
Samenvatting MS
● Aandoening van het centrale zenuwstelsel waarbij myeline wordt afgebroken
● Leidt tot onder andere vermoeidheid, spierzwakte, spasticiteit en balansproblemen
● Mobiliteitsproblemen spelen gedurende de ziekte een steeds grotere rol
Polio en postpolio syndroom
Poliomyelitis
● Virale infectie (fecaal / oraal)
● Vaak op kinderleeftijd
● Bij 1% van de infecties is het CNS aangedaan, deze groep kans om op latere leeftijd opnieuw problemen
te krijgen (post polio)
● Vooral motorneuronen in de wervelkolom
Leerdoelen:
● Kan het ICF-model (International Classification of Functions) beschrijven
● Kan de definitie, incidentie en onderliggende pathologie van 5 verschillende aandoeningen benoemen
● Kan beschrijven hoe de onderliggende pathologie leidt tot stoornissen
● Kan beschrijven hoe deze stoornissen het lopen kunnen beïnvloeden
International Classification of Functions (ICF)
Dit model beschrijft hoe we kijken naar patiënten en hun problemen.
Niveau 1: Body function/structures (lichaamsniveau) (impairments/stoornissen)
Niveau 2: Activiteiten: Wat je doet in het dagelijks leven (limitaties)
Niveau 3: Participatie: deelname aan de maatschappij (kan je nog werken, boodschappen doen)
(restricties/(beperkingen))
➔ Doel van elke behandeling is om activiteiten en uiteindelijk de participatie te verbeteren. Behandeling
zelf vindt vaak plaats op lichaamsfunctie/-structuurniveau.
De schuingedrukte woorden geven aan wat het betekent als er iets fout gaat op dat nieuw (als iets fout gaat op
lichaamsfunctie-niveau noem je dat een impairment/stoornis)
Elk niveau kan direct of indirect beïnvloed worden door de ziekte (zie plaatje). Daarnaast zijn er externe factoren
(welk land geboren, welk werk je hiervoor had en graag terug naartoe zou willen) en persoonlijke factoren
(karaktereigenschappen)
Deze cursus richt zich met name op lichaamsfunctie/-structuren en dan op impairments in kaart brengen en hoe
dat invloed heeft op het lopen (activiteiten - niveau 2) (zie omcirkelde in het plaatje)
Upper & lower motor neurons
Bovenste motorneuronen = Centrale zenuwstelsel
● Cellichaam in cerebrale cortex (in de hersenen)
● Corticospinale banen (cortex naar ruggenmerg) en corticobulbaire banen (cortex naar hersenstam)
● Initieert vrijwillige beweging
● Regulatie van reflexen: reflexen meer of minder actief maken.
○ beïnvloedt reflexieve bewegingen door facilitatie of inhibitie van synapsen
Onderste motorneuronen = Perifere zenuwstelsel
● Craniale en spinale zenuwen (ook hersenzenuwen)
● Innerveren de spieren
● Zorgen voor reflexen
Dynamische relatie aandoening - consequenties
Een aandoening zorgt voor directe, primaire consequenties. Dit kan
leiden tot een veranderd bewegingspatroon of vermijding (compensatie)
,van bepaalde taken. Dit zorgt weer voor secundaire consequenties (door bijv overbelasting of onderbelasting)
(vergroeiingen van botten)
Incidentie en prevalentie
Incidentie: het aantal personen dat gedurende een gegeven tijdsperiode de ziekte krijgt
Prevalentie: het aantal personen dat op een gegeven tijdstip lijdt aan de ziekte.
CVA = Cerebrovasculair accident (stroke, beroerte)
Definitie: Tijdelijke of permanente stoornis aan het brein als gevolg van disfunctioneren van de bloedvaten
• TIA = transient ischaemic attack: gevolgen verdwijnen binnen 24u
• Herseninfarct (Ischemic stroke) (80% van de gevallen): trombose (bloedpropje) en
embolie: deel van de hersenen krijgt geen zuurstof
• Hersenbloeding (Hemorrhagic stroke) (20%): intra- or extracerebraal: bloedvat breekt en er
komt bloed in de hersenen
Beide vormen hebben andere oorzaken maar de gevolgen zijn vergelijkbaar: stukje hersenen
functioneert niet (goed) meer. Dit kan dan weer allerlei gevolgen hebben.
Prevalentie en incidentie
● Incidentie NL: 45.000 per jaar
● 75% >65 jaar
● Prevalentie: ca 174.000 ‘stroke survivors’
● Hoe ouder de leeftijd, hoe meer het voorkomt.
Consequenties
Welke consequenties er plaatsvinden, hangt af van welk deel van de hersenen is aangedaan.
● Bewegingsproblemen: hemiplegie (éénzijdig aangedaan)
– Eenzijdige parese (arm, romp en/of been) – contralateraal aan lesie
– Spasticiteit / spastische parese (parese = zwakte)
– Verlies aan kracht
– Verlies aan balans
– Contracturen (secundair) (stijve, korte spieren)
– Non-use (afgeleerd - secundair/compensatie)
– Deformiteiten (secundair) (vervormingen aan botten)
● Neuropsychologische stoornissen
– Apraxie (problemen met complexe handelingen)
– Hemi-neglect: halfzijdige verwaarlozing, een kant niet waarnemen (links of rechts geen objecten zien)
– Afasie (taal/spraak)
Wat is spasticiteit?
Een laesie aan de bovenste motorneuronen (centrale zenuwstelsel)
Leidt tot een verstoorde supraspinale inhibitie van reflexen > netto disinhibitie van spinale reflexen (uitzetten van
reflex vermindert) > overmatige rekreflexen (reflex altijd actief, bij spieruitrekking meteen aanspannen)
● Hierbij geldt: hoe sneller je beweegt, hoe meer spieren dat gaan tegenwerken, omdat je de spieren dan
harder gaat oprekken, en dat harder wordt afgeremd. Continue rem op al je spieren.
Samenvatting
CVA is een hersenbeschadiging door bloeding of infarct, leidt vaak tot blijvende stoornissen
Verstoord functioneren:
- Verlies aan spierkracht
- Spasticiteit aan de contralaterale zijde
- Balansproblemen
- Neuropsychologische stoornissen
,Cerebrale parese (CP)
Definitie: Cerebrale Parese omvat een groep van blijvende aandoeningen van de hersenen met blijvende effecten
voor de ontwikkeling van houding en beweging, ontstaan voor de eerste verjaardag, die leiden tot beperkingen in
dagelijkse activiteiten.
Het is eigenlijk een stroke die voor het 1e levensjaar ontstaat, waardoor kinderen niet eerst normaal hebben leren
lopen. Kinderen hebben gedurende hun hele ontwikkeling met deze stoornis (zie ICF) te maken.
➔ Meest voorkomende chronische motorische aandoening bij kinderen
● Komt veel voor bij vroeggeboren kinderen
● Prenataal, perinataal of (<1 jr) post-nataal (voor, rondom en na de geboorte
Ontstaat door:
• Zuurstofgebrek rond de geboorte
• Infecties (toxoplasmose, meningitis)
• Geboortetrauma
Snelle diagnose niet gemakkelijk: fysieke en mentale symptomen worden vaak pas later ontdekt
➔ Diagnose wordt gesteld dmv MRI van de hersenen: weefselschade (witte stof)
Incidentie
● 1.5 - 3 per 1000 geborenen
● NL: ca 2.4 per 1000
● ~500 gevallen per jaar (>1 per dag)
➔ Incidentie is vrij constant (komen niet steeds meer gevallen van deze ziekte)
➔ Komt minder vaak voor dan CVA
Classificatie CP
Classificatie gebaseerd op verstoorde motorische controle:
➢ Spastische parese (85% van de gevallen): reflex disinhibitie (eerder uitgelegd)
➢ Dyskinetisch: verstoorde centrale controle, onwillekeurige bewegingen in rust
➢ Atactisch: balans en coördinatie problemen
Classificatie gebaseerd op deel van het lichaam:
➢ Bilaterale CP / Diplegie – alleen onderste extremiteiten (benen maar niet de armen)
➢ Unilaterale CP / Hemiplegie – één zijde van het lichaam (vergelijkbaar met CVA)
➢ Quadriplegie – alle vier de extremiteiten (benen en armen)
Functionele classificatie CP
Gross Motor Function Classification System (GMFCS)
Niveau 1: zonder beperkingen kunnen lopen, alleen
bij geavanceerde taken (traplopen, rennen)
problemen
Niveau 2: kinderen kunnen nog wel zonder
hulpmiddelen lopen maar hebben wel beperkingen
in de gewone dagelijkse dingen van het lopen
Niveau 3: kinderen lopen met hulpmiddelen, rolstoel
voor langere afstanden
Niveau 4: vrijwel geheel bed/rolstoel verbonden,
alleen een transfer is zonder rolstoel mogelijk
Typisch looppatroon bij CP
flexie & op de tenen lopen
, Stoornissen bij CP
Hersenen zijn aangedaan dus de primaire consequentie is minder goede controle (aansturing) en spasticiteit.
Secundair leidt tot andere stoornissen: balansproblemen, spierzwakte, botdeformiteiten, co-contractie,
spierverkortingen, spasticiteit leidt tot spierstijfheid. Deze stoornissen beïnvloeden elkaar ook weer allemaal,
waardoor de looppatronen heel divers kunnen zijn.
Samenvatting CP
Beschadiging in de hersenen <1 jaar
● Primair neurologisch: spasticiteit, verstoorde controle
● Secundair: veel andere stoornissen daardoor beeld en looppatroon erg wisselend per patiënt
Multiple sclerose (MS)
Definitie: Multiple sclerose (MS) is een ziekte waarbij de bescherm- en isolatielaag rondom de zenuwen (myeline)
in de hersenen, ruggenmerg en oogzenuwen (het centrale zenuwstelsel, maar ook perifeer) is beschadigd
(ontsteking en littekenweefsel). De geleidingssnelheid van de zenuwen gaat omlaag, hierdoor kunnen onder
andere problemen ontstaan met lopen, voelen en zien.
Epidemiologie van MS
Incidentie: .000 per jaar
Prevalentie: 70-.000
` –> 15.000 patiënten in Nederland
• Leeftijd bij start: 20-40 jaar (relatief jonge leeftijd)
• Geslacht: mannen/vrouwen = 1/1.6: komt vaker voor bij vrouwen.
● Komt iets vaker voor dan CP
Oorzaken van MS
Mechanisme: Combinatie van genen en omgeving
Hypothese: Genetische gevoeligheid gecombineerd met infecties (omgevingsfactoren) leidt tot
autoimmuunreacties tegen het eigen myeline
Symptomen bij MS
➔ Belangrijkste symptoom: Vermoeidheid (75%)
Maar doordat alle zenuwen aangetast kunnen worden, ontstaan er ook veel andere problemen. Verschillende
looppatronen ontstaan doordat meerdere stoornissen een rol spelen.
● Visus problemen (gezichtsscherpte)
● Veranderde sensaties (gevoeligheid)
● Blaas- en darmproblemen
● Veranderingen in cognitieve functie, waaronder geheugen, aandacht en probleemoplossing
● Problemen zenuwstelsel: spierzwakte, spasticiteit & balans
Naarmate de ziekte vordert (en je ouder wordt) gaat de mobiliteit steeds verder achteruit
Samenvatting MS
● Aandoening van het centrale zenuwstelsel waarbij myeline wordt afgebroken
● Leidt tot onder andere vermoeidheid, spierzwakte, spasticiteit en balansproblemen
● Mobiliteitsproblemen spelen gedurende de ziekte een steeds grotere rol
Polio en postpolio syndroom
Poliomyelitis
● Virale infectie (fecaal / oraal)
● Vaak op kinderleeftijd
● Bij 1% van de infecties is het CNS aangedaan, deze groep kans om op latere leeftijd opnieuw problemen
te krijgen (post polio)
● Vooral motorneuronen in de wervelkolom
