Samenvatting IIP
Week 1
o U kunt uitleggen wat de geschiedenis, grondslagen en kernbeginselen zijn van de
internationale rechtsorde
o U kunt de aard en het karakter van het internationaal publiekrechtuitleggen, en in hoeverre
de internationale rechtsorde verschilt van de nationale rechtsorde
o U kunt onder meer aan de hand van de actualiteit uitleggen hoe het internationaal
publiekrecht de thema’s vrede en veiligheid nastreeft en hoe het internationaal publiekrecht
van toepassing is op internationale conflicten
o U kunt een uitspraak van het Internationaal Gerechtshof vinden, en u begrijpt hoe u deze
moet lezen
Internationaal publiekrecht
Internationaal publiekrecht regelt de uitoefening van publiek gezag in de internationale
gemeenschap. Het kent bevoegdheden toe aan entiteiten die publiekgezag uitoefen (vooral Staten
en internationale organisaties) en biedt een juridisch kader waarbinnen zij deze bevoegdheden
uitoefenen.
Nationale rechtsorde Internationale rechtsorde
Hoogontwikkeld Gefragmenteerd
Verticale structuur Horizontale structuur
Centraal gezag Geen centraal gezag; decentraal karakter
Rechter bindende uitspraken Geen wereldrechter rechtsmacht IGH
Grote beleidsvrijheid voor staten
Geschiedenis IP
Oorsprong van het internationaal publiekrecht Vrede van Westfalen (1648), ontstond een systeem
van soevereine en gelijke staten die niet langer waren onderworpen aan een hoger gezag.
‘Europees’ Internationaal Publiekrecht = kolonisatie gaf het IP in geografische zin een mondiaal
karakter, maar dit rechtssysteem werd beheerst door een klein aantal Europese staten en kon dus
niet universeel worden genoemd.
Na WO 1 verloor Europa zijn greep op de internationale rechtsorde VS als machtsfactor en
opkomst communistische SU (beginsel van zelfbeschikking).
Het Westen had verwacht dat met toenemende globalisering ook de Westerse ideeën, zoals
democratie en mensenrechten globaal zouden worden overgenomen, maar door kloof met China en
Rusland wordt het internationaal recht steeds minder gedomineerd door Europa.
Soevereiniteit
Het internationaal recht gaat uit van de soevereine gelijkheid van staten, hieruit vloeit het beginsel
van instemming (consent) voort een staat moet instemmen met een regel of lidmaatschap van
een internationale organisatie voordat deze bindend is voor de staat. Soevereiniteit houdt in dat alle
Staten een gelijke juridische positie hebben, maar is wel gevoelig voor politieke belangen en macht.
,Organisatievormen
1. Recht van co-existentie: vreedzaam naast elkaar bestaan
2. Recht van samenwerking: actieve samenwerking tussen staten (klimaat, terrorisme)
3. Recht van integratie: overdragen van bevoegdheden, EU en in mindere mate VN
Grondslagen internationale rechtsorde
Co-existentie en samenwerking
Soevereine gelijkheid van staten
Vreedzame geschillenbeslechting
Geweldverbod
Vroeger behoorde oorlog voeren tot de manieren waarop staten en volkeren hun buitenlandse
betrekkingen uitvoerden: een ultimum remedium, maar na WO 1&2 erkenning van risico op escalatie
met kernwapens en meer aandacht voor mensenrechten.
Volkenbond (League of Nations) 1919 – 1946
Verenigde Naties (United Nations) 1945 – heden
Handvest van de VN
De belangrijkste doelstelling van de VN is het handhaven van de vrede en veiligheid (art 1). Om dit te
bewerkstelligen bestaat er een stelsel van collectieve veiligheid, vreedzame geschillenbeslechting (art
2 lid 3) en het geweldverbod (art 2 lid 4).
Jus ad bellum het recht van toepassing op het al dan niet beginnen van een oorlog
Jus in bello het recht van toepassing tijdens een oorlog
Het geweldverbod behoort tot het gewoonterecht, ook jus cogens (dwingend recht), en geldt voor
zowel het gebruik van geweld als de bedreiging ermee. Het verbod is in principe alleen van
toepassing op geweld tussen staten, en niet binnen staten.
Uitzonderingen geweldverbod: geweld door VN & Zelfverdediging
1. Zelfverdediging
Het recht op zelfverdediging is vastgelegd in art 51 en behoort ook tot het gewoonterecht.
Zelfverdediging kan individueel en collectief zijn, anticiperende werking is controversieel maar mag
naar de letter genomen niet.
Criteria:
Gewapende aanval
Meldplicht aan de VN-veiligheidsraad
Noodzakelijkheid (geen andere mogelijkheid) en proportionaliteit (tegenmaatregelen moet in
aard en schaal evenredig zijn)
2. Door/namens VN
De veiligheidsraad stelt een dreiging en/of verbreking van de vrede vast (art 39), er wordt een
voorlopige maatregel getroffen, zoals staakt-het-vuren (art 40), vervolgens niet-militaire sancties,
zoals het verbreken van economische of diplomatieke betrekkingen (art 41) en als dat niet werkt kan
de VN kiezen voor dwangmaatregelen met geweldsmandaat (art 42). Dit veelal pas nadat art 41 niet
tot resultaat heeft geleid. De VN delegeert het gebruik van geweld door een machtiging te geven,
maar kan ook kiezen voor het meer terughoudende peacekeeping (vredesbewaring).
, VN-veiligheidsraad
Doel: handhaven van de internationale vrede en veiligheid
De veiligheidsraad bestaat uit 15 leden: 10 niet-permanente leden per termijn van 2 jaar en 5
permanente leden met een vetorecht. De raad kan bindende resoluties uitschrijven.
Naast de veiligheidsraad bestaat er de Algemene Vergadering van de VN (AVVN). In dit orgaan zitten
193 leden, oftewel alle lidstaten van de VN; elk lid heeft een stem. En de vergadering kan niet-
bindende resoluties uitschrijven.
Week 1
o U kunt uitleggen wat de geschiedenis, grondslagen en kernbeginselen zijn van de
internationale rechtsorde
o U kunt de aard en het karakter van het internationaal publiekrechtuitleggen, en in hoeverre
de internationale rechtsorde verschilt van de nationale rechtsorde
o U kunt onder meer aan de hand van de actualiteit uitleggen hoe het internationaal
publiekrecht de thema’s vrede en veiligheid nastreeft en hoe het internationaal publiekrecht
van toepassing is op internationale conflicten
o U kunt een uitspraak van het Internationaal Gerechtshof vinden, en u begrijpt hoe u deze
moet lezen
Internationaal publiekrecht
Internationaal publiekrecht regelt de uitoefening van publiek gezag in de internationale
gemeenschap. Het kent bevoegdheden toe aan entiteiten die publiekgezag uitoefen (vooral Staten
en internationale organisaties) en biedt een juridisch kader waarbinnen zij deze bevoegdheden
uitoefenen.
Nationale rechtsorde Internationale rechtsorde
Hoogontwikkeld Gefragmenteerd
Verticale structuur Horizontale structuur
Centraal gezag Geen centraal gezag; decentraal karakter
Rechter bindende uitspraken Geen wereldrechter rechtsmacht IGH
Grote beleidsvrijheid voor staten
Geschiedenis IP
Oorsprong van het internationaal publiekrecht Vrede van Westfalen (1648), ontstond een systeem
van soevereine en gelijke staten die niet langer waren onderworpen aan een hoger gezag.
‘Europees’ Internationaal Publiekrecht = kolonisatie gaf het IP in geografische zin een mondiaal
karakter, maar dit rechtssysteem werd beheerst door een klein aantal Europese staten en kon dus
niet universeel worden genoemd.
Na WO 1 verloor Europa zijn greep op de internationale rechtsorde VS als machtsfactor en
opkomst communistische SU (beginsel van zelfbeschikking).
Het Westen had verwacht dat met toenemende globalisering ook de Westerse ideeën, zoals
democratie en mensenrechten globaal zouden worden overgenomen, maar door kloof met China en
Rusland wordt het internationaal recht steeds minder gedomineerd door Europa.
Soevereiniteit
Het internationaal recht gaat uit van de soevereine gelijkheid van staten, hieruit vloeit het beginsel
van instemming (consent) voort een staat moet instemmen met een regel of lidmaatschap van
een internationale organisatie voordat deze bindend is voor de staat. Soevereiniteit houdt in dat alle
Staten een gelijke juridische positie hebben, maar is wel gevoelig voor politieke belangen en macht.
,Organisatievormen
1. Recht van co-existentie: vreedzaam naast elkaar bestaan
2. Recht van samenwerking: actieve samenwerking tussen staten (klimaat, terrorisme)
3. Recht van integratie: overdragen van bevoegdheden, EU en in mindere mate VN
Grondslagen internationale rechtsorde
Co-existentie en samenwerking
Soevereine gelijkheid van staten
Vreedzame geschillenbeslechting
Geweldverbod
Vroeger behoorde oorlog voeren tot de manieren waarop staten en volkeren hun buitenlandse
betrekkingen uitvoerden: een ultimum remedium, maar na WO 1&2 erkenning van risico op escalatie
met kernwapens en meer aandacht voor mensenrechten.
Volkenbond (League of Nations) 1919 – 1946
Verenigde Naties (United Nations) 1945 – heden
Handvest van de VN
De belangrijkste doelstelling van de VN is het handhaven van de vrede en veiligheid (art 1). Om dit te
bewerkstelligen bestaat er een stelsel van collectieve veiligheid, vreedzame geschillenbeslechting (art
2 lid 3) en het geweldverbod (art 2 lid 4).
Jus ad bellum het recht van toepassing op het al dan niet beginnen van een oorlog
Jus in bello het recht van toepassing tijdens een oorlog
Het geweldverbod behoort tot het gewoonterecht, ook jus cogens (dwingend recht), en geldt voor
zowel het gebruik van geweld als de bedreiging ermee. Het verbod is in principe alleen van
toepassing op geweld tussen staten, en niet binnen staten.
Uitzonderingen geweldverbod: geweld door VN & Zelfverdediging
1. Zelfverdediging
Het recht op zelfverdediging is vastgelegd in art 51 en behoort ook tot het gewoonterecht.
Zelfverdediging kan individueel en collectief zijn, anticiperende werking is controversieel maar mag
naar de letter genomen niet.
Criteria:
Gewapende aanval
Meldplicht aan de VN-veiligheidsraad
Noodzakelijkheid (geen andere mogelijkheid) en proportionaliteit (tegenmaatregelen moet in
aard en schaal evenredig zijn)
2. Door/namens VN
De veiligheidsraad stelt een dreiging en/of verbreking van de vrede vast (art 39), er wordt een
voorlopige maatregel getroffen, zoals staakt-het-vuren (art 40), vervolgens niet-militaire sancties,
zoals het verbreken van economische of diplomatieke betrekkingen (art 41) en als dat niet werkt kan
de VN kiezen voor dwangmaatregelen met geweldsmandaat (art 42). Dit veelal pas nadat art 41 niet
tot resultaat heeft geleid. De VN delegeert het gebruik van geweld door een machtiging te geven,
maar kan ook kiezen voor het meer terughoudende peacekeeping (vredesbewaring).
, VN-veiligheidsraad
Doel: handhaven van de internationale vrede en veiligheid
De veiligheidsraad bestaat uit 15 leden: 10 niet-permanente leden per termijn van 2 jaar en 5
permanente leden met een vetorecht. De raad kan bindende resoluties uitschrijven.
Naast de veiligheidsraad bestaat er de Algemene Vergadering van de VN (AVVN). In dit orgaan zitten
193 leden, oftewel alle lidstaten van de VN; elk lid heeft een stem. En de vergadering kan niet-
bindende resoluties uitschrijven.
