LUCHTVAART
WET- EN REGELGEVING
HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM
AVIATION
,AVIATION
INHOUDSOPGAVE
1. INTERNATIONALE BRONNEN VAN PUBLIEK LUCHTRECHT..................................................................7
VERDRAG VAN CHICAGO....................................................................................................................8
HISTORISCHE ACHTERGROND.........................................................................................................8
INDELING VAN HET VERDRAG.........................................................................................................8
VOORNAAMSTE BEPALINGEN UIT DEEL I........................................................................................9
INTERNATIONALE ORGANISATIE VOOR DE BURGERLUCHTVAART (ICAO)........................................10
DOELSTELLINGEN..........................................................................................................................10
ORGANISATIE................................................................................................................................11
GEOGRAFISCHE INDELING............................................................................................................12
HET PROCES VAN REGELGEVING BINNEN ICAO............................................................................13
ANNEXEN......................................................................................................................................14
IMPLEMENTATIE VAN ICAO REGELGEVING IN NATIONALE WETGEVING......................................15
2. EUROPESE BRONNEN VAN LUCHTVAARTREGELGEVING...................................................................15
EUROPEAN CIVIL AVIATION CONFERENCE (ECAC)............................................................................16
DE TOTSTANDKOMING VAN EEN EUROPESE BURGERLUCHTVAARTORGANISATIE.......................16
TAKEN.......................................................................................................................................17
2
,AVIATION
3. DE NEDERLANDSE LUCHTVAARTREGELGEVING................................................................................17
INLEIDING.........................................................................................................................................18
HISTORISCHE ONTWIKKELING......................................................................................................18
VLIEG- EN LUCHTVAARTWET............................................................................................................18
DE NEDERLANDSE WETGEVER......................................................................................................18
LUCHTVAARTWET.............................................................................................................................18
ALGEMEEN....................................................................................................................................18
WET LUCHTVAART............................................................................................................................19
ALGEMEEN....................................................................................................................................19
DELEGATIE VAN REGELGEVING.....................................................................................................20
DEREGULATIE VAN LUCHTVAARTWETGEVING VOOR DE ‘KLEINE’ LUCHTVAART........................20
4. LUCHTVERVOER................................................................................................................................22
INLEIDING.........................................................................................................................................22
BILATERALE OVEREENKOMSTEN..................................................................................................22
DEREGULERING & LIBERALISME...................................................................................................22
VRIJHEDEN IN HET LUCHTVERKEER..................................................................................................23
EXPLOITATIEVERGUNNING...............................................................................................................25
ICAO..............................................................................................................................................25
EUROPA........................................................................................................................................25
NEDERLAND..................................................................................................................................26
EU-OPS/EASA-OPS............................................................................................................................26
AIR OPERATOR CERTIFICATE (AOC)...................................................................................................26
AANVRAAG...................................................................................................................................27
SITUATIES WAARIN EEN AOC NIET IS VEREIST..............................................................................27
AOC VOOR RONDVLUCHTBEDRIJVEN...........................................................................................27
PROEFLESVLUCHTEN....................................................................................................................27
NIET-COMMERCIËLE LUCHTUITVOERIING....................................................................................28
VLUCHT ZONDER BAAT.....................................................................................................................28
ICAO..............................................................................................................................................28
NEDERLAND..................................................................................................................................28
LEASING, CODE SHARING EN INTERCHANGE....................................................................................28
VORMEN VAN LEASING................................................................................................................28
DEFINITIES:...............................................................................................................................29
NEDERLANDS UITVOERINGSBELEID..............................................................................................29
ONDERSCHEID GEREGELD EN ONGEREGELD LUCHTVERVOER..........................................................29
FACILITEITEN VOOR PASSAGIERS EN BEMANNING...........................................................................30
3
,AVIATION
BOORDDOCUMENTEN..................................................................................................................30
BOORDPERSONEEL.......................................................................................................................31
GEHANDICAPTEN EN PERSONEN MET BEPERKTE MOBILITEIT..........................................................31
ICAO..............................................................................................................................................32
NEDERLAND..................................................................................................................................32
INTERNATIONAAL.........................................................................................................................32
EUROPA........................................................................................................................................32
NEDERLAND..................................................................................................................................32
AANSPRAKELIJKHEID VAN DE LUCHTVERVOERDER......................................................................33
VERDRAG VAN WARSCHAU......................................................................................................33
VERVOERSBEWIJZEN.................................................................................................................33
DOOD OF LIHAMELIJK LETSEL...................................................................................................34
VERNIELING, VERLIES OF BESCHADIGING VAN GOEDEREN......................................................34
VERTRAGING.............................................................................................................................34
BIJZONDERE BEPALINGEN.........................................................................................................34
HET WARSCHAU SYSTEEM........................................................................................................34
VERDRAG VAN MONTREAL.......................................................................................................34
DOOR PASSAGIER.....................................................................................................................34
vooruitbetaling.........................................................................................................................34
VRACHT.....................................................................................................................................35
5. VLUCHTUITVOERING - OPERATIONS OF AIRCRAFT (OPS).................................................................35
6. LUCHTVAARTUIGEN..........................................................................................................................35
7. BEMANNING EN DE BEDIENING VAN LUCHTVAARTUIGEN...............................................................36
INLEIDING.........................................................................................................................................36
DE GEZAGVOERDER..........................................................................................................................36
DEFINITIE VAN GEZAGVOERDER...................................................................................................37
VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE GEZAGVOERDER................................................................37
BEVOEGDHEDEN EN VERPLICHTINGEN VAN DE GEZAGVOERDER................................................37
ADRESSAAT VAN RECHTSNORMEN...............................................................................................37
VERHOUDING POSITIE GEZAGVOERDER - VERKEERSLEIDING.......................................................38
AFWIJKEN VAN LUCHTVERKEERSREGELS......................................................................................38
UITGIFTE VAN BREVETTEN VOLGENS ICAO.......................................................................................38
NEDERLANDSE EISEN TEN AANZIEN VAN DE BEDIENING..................................................................38
BEWIJZEN VAN BEVOEGDHEID.........................................................................................................38
VERDRAG VAN CHICAGO EN ANNEX 1..........................................................................................38
EUROPESE BREVETTEN PART-FCL.................................................................................................39
4
,AVIATION
NEDERLANDSE WET- EN REGELGEVING............................................................................................39
LICHAMELIJKE EN GEESTELIJKE GESTELDHEID..................................................................................40
ALCOHOL, DRUGS EN PSYCHOTROPE GENEESMIDDELEN.................................................................40
8. LUCHTVERKEER.................................................................................................................................41
INLEIDING VLIEGVOORSCHIRFTEN....................................................................................................41
TOEPASSELIJKHEID........................................................................................................................42
ONDERSCHEID IN VLIEGVOORSCHRIFTEN.....................................................................................42
GENERAL FLIGHT RULES....................................................................................................................42
LUCHTVERKEER.............................................................................................................................42
BIJZONDERE LUCHTVAARTACTIVITEITEN......................................................................................42
VERBODEN, BEPERKINGS- EN GEVAARSGEBIEDEN.......................................................................44
VERBODEN GEBIEDEN (PROHIBITED AREAS)............................................................................45
BEPERKTE GEBIEDEN (RESTRICTED AREAS)...............................................................................45
GEVAARSGEBIEDEN (DANGER AREAS)......................................................................................45
TIJDELIJK GERESERVEERDE LUCHTRUIMEN (TEMPORARY RESERVED AIRSPACE).....................45
TEMPORARY SEGREGATED AREA (TSA).....................................................................................45
CROSS BORDER AREA (CBA)......................................................................................................45
SPECIAL RULES ZONE (SRZ).......................................................................................................45
AERODROME TRAFFIC ZONE (ATZ)...........................................................................................45
HELICOPTER PROTECTED ZONE (HPZ).......................................................................................45
HELICOPTER TRAFFIC ZONE (HTZ).............................................................................................46
LAAGVLIEGGEBIEDEN & -ROUTES.............................................................................................46
TRANSPONDER MANDATORY ZONE (TMZ) & TRANSPONDER FREE ZONE (TFZ).......................46
OVERIGE GEBIEDEN..................................................................................................................46
OVERGAAN VAN IFR NAAR VFR....................................................................................................46
9. LUCHTVERKEERDIENSTVERLENING...................................................................................................46
HET LUCHTRUIM: INDELING, CLASSIFICATIE EN VEREISTE NAUWKEURIGHEID VAN NAVIGATIE......47
INDELING......................................................................................................................................47
CLASSIFICATIE...............................................................................................................................48
KLASSE A-LUCHTRUIM..............................................................................................................48
KLASSE B-LUCHTRUIM..............................................................................................................48
KLASSE C-LUCHTRUIM..............................................................................................................48
KLASSE D-LUCHTRUIM..............................................................................................................48
KLASSE E-LUCHTRUIM...............................................................................................................48
KLASSE F-LUCHTRUIM...............................................................................................................49
KLASSE G-LUCHTRUIM..............................................................................................................49
5
,AVIATION
10. LUCHTHAVENS................................................................................................................................49
INLEIDING.........................................................................................................................................49
ALGEMEEN....................................................................................................................................49
AANLEG, INRICHTING & GEBRUIK.....................................................................................................50
ICAO..............................................................................................................................................50
RUNWAYS (RWY) & TAXIWAYS (TWY)..............................................................................................50
INLEIDING.....................................................................................................................................50
NON-PRECISION APPROACH RUNWAYS...................................................................................50
PRECISION APPROACH RUNWAYS, CATEGORY I.......................................................................50
PRECISION APPROACH RUNWAYS, CATEGORY II......................................................................51
PRECISION APPROACH RUNWAYS, CATEGORY III.....................................................................51
AERODROME REFERENCE CODE...................................................................................................51
LUCHTHAVENGEGEVENS..............................................................................................................52
AERODROME REFERENCE POINT..............................................................................................52
ELEVATIE VAN HET VLIEGVELD EN DE RUNWAY(S)...................................................................52
DRAAGKRACHT VAN RUNWAY EN TAXIWAYS...........................................................................52
PRE-FLIGHT ALTIMETER CHECK LOCATION...............................................................................52
BESCHIKBARE BAANLENGTE.....................................................................................................52
RUNWAY STRIP.........................................................................................................................52
RUNWAY END SAFETY AREA (RESA)..........................................................................................53
CLEARWAY (CWY).....................................................................................................................53
STOPWAY (SWY).......................................................................................................................53
BREEDTE VAN RUNWAYS..........................................................................................................53
BREEDTE VAN TAXIWAYS..........................................................................................................53
RADIO ALTIMETER OPERATING AREA...........................................................................................54
OBSTAKELS.......................................................................................................................................54
11. BEVEILIGING VAN DE BURGERLUCHTVAART...................................................................................55
VERSTORING VAN DE OORDE AAN BOORD......................................................................................55
WANGEDRAG................................................................................................................................55
PREVENTIEVE MAATREGELEN OP GROND VAN EU-OPS...............................................................56
BEVOEGDHEID VAN DE GEZAGVOERDER (OPS 1.090)..............................................................56
DRAAGBARE ELEKTRONISCHE APPERATUUR (OPS 1.110).........................................................56
ALCOHOL EN VERDOVENDE MIDDELEN (OPS 1.115)................................................................56
IN GEVAAR BRENGEN VAN DE VEILIGHEID (OPS 1.120)............................................................56
ANDERE MOGELIJKHEDEN VOOR AANPAK VAN AMOKMAKERS...................................................56
VERDRAG VAN TOKYO..............................................................................................................56
6
,AVIATION
NEDERLAND..............................................................................................................................56
REGISTER..............................................................................................................................................58
1. INTERNATIONALE BRONNEN VAN PUBLIEK
LUCHTRECHT
Doordat de luchtvaartwetgeving is gebaseerd op internationale rechtsbronnen,
waaronder het internationaal verdrag betreffende de burgerluchtvaart, oftewel het
Verdrag van Chicago, en op verordeningen en richtlijnen uitgevaardigd door de Europese
Unie, komt de Nederlandse luchtvaartwet- en regelgeving grotendeels overeen met
omliggende Europese landen.
VERDRAG VAN CHICAGO
HISTORISCHE ACHTERGROND
7
,AVIATION
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog heerste er grote onzekerheid over de
ontwikkeling van de algemene internationale verhoudingen. Op aansporing van Groot
Brittannië werden alle geallieerde landen, tevens neutrale landen, uitgenodigd door de
Verenigde Staten van Amerika om zich op 1 november 1944 in Chicago te verenigen voor
een conferentie op het gebied van de burgerluchtvaart. Elk land had zijn eigen
voorstelling over hoe de burgerluchtvaart gevormd moest worden. Er kunnen vier
richtingen worden onderscheiden:
De Amerikaanse richting, waarbij volledige concurrentie in het luchtverkeer zou
worden toegestaan.
De Engelse richting, waarbij er een voorstel werd gedaan tot het instellen van een
internationale organisatie die het luchtverkeer zou coördineren en die de taak zou
hebben de luchtroutes in de wereld te verdelen en de frequentie en tarieven vast
te stellen.
De Canadese richting, die een verdere uitwerking van het Engelse voorstel inhield.
De Nieuw-Zeelandse en Australische richting, die uitging van het
internationaliseren van de grote internationale lijnen en waarbij de uitvoering
werd gelegd bij een enkele vereniging, waarbij iedere Staat zou deelnemen.
Van deze voorstellen is echter weinig in het Verdrag van Chicago opgenomen. Men heeft
zich gebaseerd op het principe dat reeds in het Verdrag van Parijs uit 1919, het eerste
internationale verdrag op het gebied van luchtrecht, was neergelegd, namelijk dat iedere
Staat volledige en uitsluitende soevereiniteit1 heeft over de lucht boven zijn grondgebied.
Wat de opstellers van het Verdrag van Chicago voor ogen stond, was de naoorlogse
internationale burgerluchtvaart op veilige, doelmatige en economische wijze tot
ontwikkeling te brengen (Preambule Verdrag). Het verdrag werd op 7 december 1944
door 53 staten ondertekend, samen met een tweetal overeenkomsten die er annex aan
waren; het International Air Service Transit Agreement (IASTA) en het International Air
Transport Agreement (IATA).
Het Verdrag van Chicago leidde tot de oprichting van een internationale organisatie:
International Civil Aviation Organisation (ICAO), voorheen de Provisional International Civil
Aviation Organisation (PICAO). Deze organisatie trad in werking op 4 april 1947. Sindsdien
zijn er meer dan 188 Staten, waaronder Nederland, bij het Verdrag van Chicago
aangesloten. De Europese Unie heeft de status van waarnemer bij de ICAO.
INDELING VAN HET VERDRAG
Het verdrag is opgebouwd uit 4 delen, bevat 96 artikelen en behandelt een groot gebied
van onderwerpen cruciaal voor de internationale burgerluchtvaart. Deel I bevat onder
andere hoofdstukken over:
Nationaliteit van vliegtuigen
Facilitation (douane, onderzoek na ongeval etc.)
Internationale normen en aanbevolen werkwijzen
Documenten en bescheiden (erkennen van bewijzen van bevoegdheid etc.)
Aspecten verbonden aan het vliegen boven het grondgebied via aangesloten
landen, zoals luchtdiensten, douane, luchtverkeersregels, besmettelijke ziekten,
heffingen, discriminatie etc.
Deel II behandelt uitsluitend de organisatie ICAO, dat is opgericht op grond van het
Verdrag van Chicago. Deel III behandelt het internationale luchtvervoer en deel IV
behandelt slotvoorzieningen.
1
Het recht van een bestuursorgaan om het hoogste gezag uit te oefenen zonder dat verantwoording is verschuldigd aan een ander orgaan.
8
,AVIATION
VOORNAAMSTE BEPALINGEN UIT DEEL I
A. Elke Staat heeft volledige en uitsluitende soevereiniteit over het luchtruim boven
zijn grondgebied. Dit grondgebied wordt geacht het eigen grondgebied van de
Staat te omvatten, evenals de hieraan grenzende territoriale wateren.
B. Geregeld luchtvervoer naar of boven het gebied van een Staat mag alleen met
toestemming van de Staat.
C. Ongeregeld luchtvervoer moet volgens het verdrag worden toegestaan. Wel
kunnen er door veiligheidsredenen overvliegroutes door de Staat worden
vastgesteld.
D. Cabotage (binnenlands luchtvervoer) hoeft niet aan buitenlandse maatschappijen
te worden toegestaan.
E. Staten kunnen om redenen van militaire noodzaak of openbare veiligheid de
uitoefening van de luchtvaart boven bepaalde gebieden beperken of verbieden.
Hierin mag geen onderscheidt gemaakt worden tussen eigen en vreemde
luchtvaartuigen. Bijzonderheden dienen te worden gepubliceerd.
F. Staten mogen voorschrijven dat vliegtuigen van andere Staten op
douanevliegvelden aankomen en daarvan ook weer vertrekken.
Douanevliegvelden zijn vliegvelden waar douane aanwezig is.
G. De toepassing van luchtvaartvoorschriften moet zonder discriminatie ten aanzien
van nationaliteit gebeuren. Oftewel, geen discriminatie op nationaliteit.
H. Boven het gebied van een Staat gelden de luchtverkeersregels van de Staat.
Staten verplichten zich om deze regels zo veel mogelijk aan de ICAO-regels aan te
passen.
I. Staten hebben binnen hun grondgebied de bevoegdheid om, zonder onredelijke
vertraging, vliegtuigen te onderzoeken en inzage van documenten en dergelijken
te vragen.
J. Luchtvaartuigen hebben de nationaliteit van de Staat waar zij zijn ingeschreven.
Luchtvaartuigen kunnen niet bij meerdere Staten ingeschreven staan, maar
overschrijving naar een andere Staat is wel mogelijk.
K. Luchtvaartuigen zijn voor het landen en het daaropvolgende vertrek tijdelijk
vrijgesteld van invoerrechten. Brandstof, smeerolie, uitrustingsstukken en
reserveonderdelen, die weer worden uitgevoerd, zijn eveneens vrijgesteld van
invoerrechten.
L. Staten zijn verplicht hulp te bieden aan luchtvaartuigen die boven hun
grondgebied in nood zijn. Indien noodzakelijk en voorzover mogelijk dient de
eigenaar en de Staat van inschrijving bijstand te verlenen.
M. Indien een luchtvaartongeval de dood of ernstige verwondingen tot gevolg heeft,
of ernstige gebreken aan het luchtvaartuig of in de luchtverkeersfaciliteiten doet
vermoeden, moet de Staat, waarin het ongeval plaatsvind, een onderzoek naar de
omstandigheden van het ongeval instellen. Hierbij dient de Staat waarvan het
luchtvaartuig staat ingeschreven bij het onderzoek aanwezig te zijn.
N. Staten zijn verplicht luchtverkeersfaciliteiten en standaardsystemen voor de
luchtvaart ter beschikking te stellen, voorzover dit uitvoerbaar is. Dit betreft
luchthavens, radiodiensten, meteorologische diensten, berichtwisseling,
luchtvaartkaarten etc.
O. Bij internationale vluchten moeten de volgende gegevens worden meegebracht:
Bewijs van Inschrijving (BvI)
Bewijs van Bevoegdheid (BvB)
Journaal
Zendmachtiging (BAR)
Passagierslijst
Landingsmanifest
Gespecificeerde landingsverklaring
P. Radio-installaties mogen alleen met toestemming van de Staat van inschrijving
worden geïnstalleerd en alleen door bevoegd personeel worden bediend.
Q. Elk luchtvaartuig dat gebruikt wordt in de internationale luchtvaart moet voorzien
zijn van een Bewijs van Luchtwaardigheid (BvL) dat uitgereikt/geldig is verklaard
door de Staat van inschrijving.
9
, AVIATION
R. Het stuurhutpersoneel van deze luchtvaartuigen moet in het bezit zijn van
Bewijzen van Bevoegdheid (BvB) en van bevoegdverklaringen die uitgereikt
zijn/geldig zijn verklaard door de Staat van inschrijving.
S. Staten hebben het recht voor vluchten boven het eigen grondgebied Bewijzen van
Bevoegdheid, die aan hun onderdanen door andere Staten zijn afgegeven, niet te
erkennen.
T. Elk luchtvaartuig dat in het internationale luchtverkeer wordt ingezet, dient een
journaal bij te houden. Hierin dienen bijzonderheden te worden opgenomen
omtrent elke reis.
U. Vervoer van oorlogsmunitie en oorlogstuig is niet toegestaan zonder de
toestemming van de Staat boven wiens gebied gevlogen wordt. Het vervoer kan
ook verboden worden, mits er geen onderscheidt wordt gemaakt tussen vreemde
en eigen luchtvaartuigen.
V. Het gebruik van camera’s in vliegtuigen boven het gebied van een Staat kan
worden beperkt of verboden.
W. Teneinde de grootste eenvormigheid in voorschriften te verkrijgen, verbinden
Staten zich om mede te werken aan totstandkoming van internationale normen en
aanbevolen werkwijzen op onder andere het gebied van:
Communicatie- en navigatiehulpmiddelen
Luchthavens en verkeersleiding
Brevettering van luchtvaartpersoneel
Luchtwaardigheid
Inschrijving van vliegtuigen
Meteorologie
Journaals
Luchtvaartkaarten
Douane- en immigratiebepalingen
Noodprocedures en ongevallenonderzoek
X. BvL’s (Bewijzen van Luchtwaardigheid) en BvB’s (Bewijzen van Bevoegdheid)
moeten worden voorzien van aantekeningen als zij niet aan de internationale
eisen voldoen.
INTERNATIONALE ORGANISATIE VOOR DE BURGERLUCHTVAART (ICAO)
DOELSTELLINGEN
De ICAO heeft als doelstelling het bevorderen van de planning en ontwikkeling van
basisprincipes en technieken op het gebied van de internationale burgerluchtvaart met
het doel:
Een veilige luchtuitvoerig te bevorderen.
Discriminatie tussen aangesloten Staten te vermijden.
Alle aspecten van de internationale burgerluchtvaart te bevorderen.
Economische verspilling door onredelijke concurrentie te voorkomen.
Het ontwerpen van vliegtuigen voor vreedzame doeleinden aan te moedigen.
Mensen te voorzien van een veilig, regelmatig, doelmatig en economisch
luchtvervoer.
De ontwikkelingen van luchtwegen, luchthavens en luchtvaartfaciliteiten aan te
moedigen.
Zeker te stellen dat de internationale burgerluchtvaart in de gehele wereld zich op
een veilige en geordende wijze ontwikkelt. Daarnaast ook zeker te stellen dat de
rechten van alle aangesloten Staten worden gerespecteerd en iedere Staat
eerlijke kansen heeft in de burgerluchtvaart.
ORGANISATIE
De hoogste autoriteit binnen de ICAO is de Assembly (Algemene Vergadering). Iedere
verdragsluitende Staat is hierin vertegenwoordigt en beschikt over één stem. De
10
WET- EN REGELGEVING
HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM
AVIATION
,AVIATION
INHOUDSOPGAVE
1. INTERNATIONALE BRONNEN VAN PUBLIEK LUCHTRECHT..................................................................7
VERDRAG VAN CHICAGO....................................................................................................................8
HISTORISCHE ACHTERGROND.........................................................................................................8
INDELING VAN HET VERDRAG.........................................................................................................8
VOORNAAMSTE BEPALINGEN UIT DEEL I........................................................................................9
INTERNATIONALE ORGANISATIE VOOR DE BURGERLUCHTVAART (ICAO)........................................10
DOELSTELLINGEN..........................................................................................................................10
ORGANISATIE................................................................................................................................11
GEOGRAFISCHE INDELING............................................................................................................12
HET PROCES VAN REGELGEVING BINNEN ICAO............................................................................13
ANNEXEN......................................................................................................................................14
IMPLEMENTATIE VAN ICAO REGELGEVING IN NATIONALE WETGEVING......................................15
2. EUROPESE BRONNEN VAN LUCHTVAARTREGELGEVING...................................................................15
EUROPEAN CIVIL AVIATION CONFERENCE (ECAC)............................................................................16
DE TOTSTANDKOMING VAN EEN EUROPESE BURGERLUCHTVAARTORGANISATIE.......................16
TAKEN.......................................................................................................................................17
2
,AVIATION
3. DE NEDERLANDSE LUCHTVAARTREGELGEVING................................................................................17
INLEIDING.........................................................................................................................................18
HISTORISCHE ONTWIKKELING......................................................................................................18
VLIEG- EN LUCHTVAARTWET............................................................................................................18
DE NEDERLANDSE WETGEVER......................................................................................................18
LUCHTVAARTWET.............................................................................................................................18
ALGEMEEN....................................................................................................................................18
WET LUCHTVAART............................................................................................................................19
ALGEMEEN....................................................................................................................................19
DELEGATIE VAN REGELGEVING.....................................................................................................20
DEREGULATIE VAN LUCHTVAARTWETGEVING VOOR DE ‘KLEINE’ LUCHTVAART........................20
4. LUCHTVERVOER................................................................................................................................22
INLEIDING.........................................................................................................................................22
BILATERALE OVEREENKOMSTEN..................................................................................................22
DEREGULERING & LIBERALISME...................................................................................................22
VRIJHEDEN IN HET LUCHTVERKEER..................................................................................................23
EXPLOITATIEVERGUNNING...............................................................................................................25
ICAO..............................................................................................................................................25
EUROPA........................................................................................................................................25
NEDERLAND..................................................................................................................................26
EU-OPS/EASA-OPS............................................................................................................................26
AIR OPERATOR CERTIFICATE (AOC)...................................................................................................26
AANVRAAG...................................................................................................................................27
SITUATIES WAARIN EEN AOC NIET IS VEREIST..............................................................................27
AOC VOOR RONDVLUCHTBEDRIJVEN...........................................................................................27
PROEFLESVLUCHTEN....................................................................................................................27
NIET-COMMERCIËLE LUCHTUITVOERIING....................................................................................28
VLUCHT ZONDER BAAT.....................................................................................................................28
ICAO..............................................................................................................................................28
NEDERLAND..................................................................................................................................28
LEASING, CODE SHARING EN INTERCHANGE....................................................................................28
VORMEN VAN LEASING................................................................................................................28
DEFINITIES:...............................................................................................................................29
NEDERLANDS UITVOERINGSBELEID..............................................................................................29
ONDERSCHEID GEREGELD EN ONGEREGELD LUCHTVERVOER..........................................................29
FACILITEITEN VOOR PASSAGIERS EN BEMANNING...........................................................................30
3
,AVIATION
BOORDDOCUMENTEN..................................................................................................................30
BOORDPERSONEEL.......................................................................................................................31
GEHANDICAPTEN EN PERSONEN MET BEPERKTE MOBILITEIT..........................................................31
ICAO..............................................................................................................................................32
NEDERLAND..................................................................................................................................32
INTERNATIONAAL.........................................................................................................................32
EUROPA........................................................................................................................................32
NEDERLAND..................................................................................................................................32
AANSPRAKELIJKHEID VAN DE LUCHTVERVOERDER......................................................................33
VERDRAG VAN WARSCHAU......................................................................................................33
VERVOERSBEWIJZEN.................................................................................................................33
DOOD OF LIHAMELIJK LETSEL...................................................................................................34
VERNIELING, VERLIES OF BESCHADIGING VAN GOEDEREN......................................................34
VERTRAGING.............................................................................................................................34
BIJZONDERE BEPALINGEN.........................................................................................................34
HET WARSCHAU SYSTEEM........................................................................................................34
VERDRAG VAN MONTREAL.......................................................................................................34
DOOR PASSAGIER.....................................................................................................................34
vooruitbetaling.........................................................................................................................34
VRACHT.....................................................................................................................................35
5. VLUCHTUITVOERING - OPERATIONS OF AIRCRAFT (OPS).................................................................35
6. LUCHTVAARTUIGEN..........................................................................................................................35
7. BEMANNING EN DE BEDIENING VAN LUCHTVAARTUIGEN...............................................................36
INLEIDING.........................................................................................................................................36
DE GEZAGVOERDER..........................................................................................................................36
DEFINITIE VAN GEZAGVOERDER...................................................................................................37
VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE GEZAGVOERDER................................................................37
BEVOEGDHEDEN EN VERPLICHTINGEN VAN DE GEZAGVOERDER................................................37
ADRESSAAT VAN RECHTSNORMEN...............................................................................................37
VERHOUDING POSITIE GEZAGVOERDER - VERKEERSLEIDING.......................................................38
AFWIJKEN VAN LUCHTVERKEERSREGELS......................................................................................38
UITGIFTE VAN BREVETTEN VOLGENS ICAO.......................................................................................38
NEDERLANDSE EISEN TEN AANZIEN VAN DE BEDIENING..................................................................38
BEWIJZEN VAN BEVOEGDHEID.........................................................................................................38
VERDRAG VAN CHICAGO EN ANNEX 1..........................................................................................38
EUROPESE BREVETTEN PART-FCL.................................................................................................39
4
,AVIATION
NEDERLANDSE WET- EN REGELGEVING............................................................................................39
LICHAMELIJKE EN GEESTELIJKE GESTELDHEID..................................................................................40
ALCOHOL, DRUGS EN PSYCHOTROPE GENEESMIDDELEN.................................................................40
8. LUCHTVERKEER.................................................................................................................................41
INLEIDING VLIEGVOORSCHIRFTEN....................................................................................................41
TOEPASSELIJKHEID........................................................................................................................42
ONDERSCHEID IN VLIEGVOORSCHRIFTEN.....................................................................................42
GENERAL FLIGHT RULES....................................................................................................................42
LUCHTVERKEER.............................................................................................................................42
BIJZONDERE LUCHTVAARTACTIVITEITEN......................................................................................42
VERBODEN, BEPERKINGS- EN GEVAARSGEBIEDEN.......................................................................44
VERBODEN GEBIEDEN (PROHIBITED AREAS)............................................................................45
BEPERKTE GEBIEDEN (RESTRICTED AREAS)...............................................................................45
GEVAARSGEBIEDEN (DANGER AREAS)......................................................................................45
TIJDELIJK GERESERVEERDE LUCHTRUIMEN (TEMPORARY RESERVED AIRSPACE).....................45
TEMPORARY SEGREGATED AREA (TSA).....................................................................................45
CROSS BORDER AREA (CBA)......................................................................................................45
SPECIAL RULES ZONE (SRZ).......................................................................................................45
AERODROME TRAFFIC ZONE (ATZ)...........................................................................................45
HELICOPTER PROTECTED ZONE (HPZ).......................................................................................45
HELICOPTER TRAFFIC ZONE (HTZ).............................................................................................46
LAAGVLIEGGEBIEDEN & -ROUTES.............................................................................................46
TRANSPONDER MANDATORY ZONE (TMZ) & TRANSPONDER FREE ZONE (TFZ).......................46
OVERIGE GEBIEDEN..................................................................................................................46
OVERGAAN VAN IFR NAAR VFR....................................................................................................46
9. LUCHTVERKEERDIENSTVERLENING...................................................................................................46
HET LUCHTRUIM: INDELING, CLASSIFICATIE EN VEREISTE NAUWKEURIGHEID VAN NAVIGATIE......47
INDELING......................................................................................................................................47
CLASSIFICATIE...............................................................................................................................48
KLASSE A-LUCHTRUIM..............................................................................................................48
KLASSE B-LUCHTRUIM..............................................................................................................48
KLASSE C-LUCHTRUIM..............................................................................................................48
KLASSE D-LUCHTRUIM..............................................................................................................48
KLASSE E-LUCHTRUIM...............................................................................................................48
KLASSE F-LUCHTRUIM...............................................................................................................49
KLASSE G-LUCHTRUIM..............................................................................................................49
5
,AVIATION
10. LUCHTHAVENS................................................................................................................................49
INLEIDING.........................................................................................................................................49
ALGEMEEN....................................................................................................................................49
AANLEG, INRICHTING & GEBRUIK.....................................................................................................50
ICAO..............................................................................................................................................50
RUNWAYS (RWY) & TAXIWAYS (TWY)..............................................................................................50
INLEIDING.....................................................................................................................................50
NON-PRECISION APPROACH RUNWAYS...................................................................................50
PRECISION APPROACH RUNWAYS, CATEGORY I.......................................................................50
PRECISION APPROACH RUNWAYS, CATEGORY II......................................................................51
PRECISION APPROACH RUNWAYS, CATEGORY III.....................................................................51
AERODROME REFERENCE CODE...................................................................................................51
LUCHTHAVENGEGEVENS..............................................................................................................52
AERODROME REFERENCE POINT..............................................................................................52
ELEVATIE VAN HET VLIEGVELD EN DE RUNWAY(S)...................................................................52
DRAAGKRACHT VAN RUNWAY EN TAXIWAYS...........................................................................52
PRE-FLIGHT ALTIMETER CHECK LOCATION...............................................................................52
BESCHIKBARE BAANLENGTE.....................................................................................................52
RUNWAY STRIP.........................................................................................................................52
RUNWAY END SAFETY AREA (RESA)..........................................................................................53
CLEARWAY (CWY).....................................................................................................................53
STOPWAY (SWY).......................................................................................................................53
BREEDTE VAN RUNWAYS..........................................................................................................53
BREEDTE VAN TAXIWAYS..........................................................................................................53
RADIO ALTIMETER OPERATING AREA...........................................................................................54
OBSTAKELS.......................................................................................................................................54
11. BEVEILIGING VAN DE BURGERLUCHTVAART...................................................................................55
VERSTORING VAN DE OORDE AAN BOORD......................................................................................55
WANGEDRAG................................................................................................................................55
PREVENTIEVE MAATREGELEN OP GROND VAN EU-OPS...............................................................56
BEVOEGDHEID VAN DE GEZAGVOERDER (OPS 1.090)..............................................................56
DRAAGBARE ELEKTRONISCHE APPERATUUR (OPS 1.110).........................................................56
ALCOHOL EN VERDOVENDE MIDDELEN (OPS 1.115)................................................................56
IN GEVAAR BRENGEN VAN DE VEILIGHEID (OPS 1.120)............................................................56
ANDERE MOGELIJKHEDEN VOOR AANPAK VAN AMOKMAKERS...................................................56
VERDRAG VAN TOKYO..............................................................................................................56
6
,AVIATION
NEDERLAND..............................................................................................................................56
REGISTER..............................................................................................................................................58
1. INTERNATIONALE BRONNEN VAN PUBLIEK
LUCHTRECHT
Doordat de luchtvaartwetgeving is gebaseerd op internationale rechtsbronnen,
waaronder het internationaal verdrag betreffende de burgerluchtvaart, oftewel het
Verdrag van Chicago, en op verordeningen en richtlijnen uitgevaardigd door de Europese
Unie, komt de Nederlandse luchtvaartwet- en regelgeving grotendeels overeen met
omliggende Europese landen.
VERDRAG VAN CHICAGO
HISTORISCHE ACHTERGROND
7
,AVIATION
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog heerste er grote onzekerheid over de
ontwikkeling van de algemene internationale verhoudingen. Op aansporing van Groot
Brittannië werden alle geallieerde landen, tevens neutrale landen, uitgenodigd door de
Verenigde Staten van Amerika om zich op 1 november 1944 in Chicago te verenigen voor
een conferentie op het gebied van de burgerluchtvaart. Elk land had zijn eigen
voorstelling over hoe de burgerluchtvaart gevormd moest worden. Er kunnen vier
richtingen worden onderscheiden:
De Amerikaanse richting, waarbij volledige concurrentie in het luchtverkeer zou
worden toegestaan.
De Engelse richting, waarbij er een voorstel werd gedaan tot het instellen van een
internationale organisatie die het luchtverkeer zou coördineren en die de taak zou
hebben de luchtroutes in de wereld te verdelen en de frequentie en tarieven vast
te stellen.
De Canadese richting, die een verdere uitwerking van het Engelse voorstel inhield.
De Nieuw-Zeelandse en Australische richting, die uitging van het
internationaliseren van de grote internationale lijnen en waarbij de uitvoering
werd gelegd bij een enkele vereniging, waarbij iedere Staat zou deelnemen.
Van deze voorstellen is echter weinig in het Verdrag van Chicago opgenomen. Men heeft
zich gebaseerd op het principe dat reeds in het Verdrag van Parijs uit 1919, het eerste
internationale verdrag op het gebied van luchtrecht, was neergelegd, namelijk dat iedere
Staat volledige en uitsluitende soevereiniteit1 heeft over de lucht boven zijn grondgebied.
Wat de opstellers van het Verdrag van Chicago voor ogen stond, was de naoorlogse
internationale burgerluchtvaart op veilige, doelmatige en economische wijze tot
ontwikkeling te brengen (Preambule Verdrag). Het verdrag werd op 7 december 1944
door 53 staten ondertekend, samen met een tweetal overeenkomsten die er annex aan
waren; het International Air Service Transit Agreement (IASTA) en het International Air
Transport Agreement (IATA).
Het Verdrag van Chicago leidde tot de oprichting van een internationale organisatie:
International Civil Aviation Organisation (ICAO), voorheen de Provisional International Civil
Aviation Organisation (PICAO). Deze organisatie trad in werking op 4 april 1947. Sindsdien
zijn er meer dan 188 Staten, waaronder Nederland, bij het Verdrag van Chicago
aangesloten. De Europese Unie heeft de status van waarnemer bij de ICAO.
INDELING VAN HET VERDRAG
Het verdrag is opgebouwd uit 4 delen, bevat 96 artikelen en behandelt een groot gebied
van onderwerpen cruciaal voor de internationale burgerluchtvaart. Deel I bevat onder
andere hoofdstukken over:
Nationaliteit van vliegtuigen
Facilitation (douane, onderzoek na ongeval etc.)
Internationale normen en aanbevolen werkwijzen
Documenten en bescheiden (erkennen van bewijzen van bevoegdheid etc.)
Aspecten verbonden aan het vliegen boven het grondgebied via aangesloten
landen, zoals luchtdiensten, douane, luchtverkeersregels, besmettelijke ziekten,
heffingen, discriminatie etc.
Deel II behandelt uitsluitend de organisatie ICAO, dat is opgericht op grond van het
Verdrag van Chicago. Deel III behandelt het internationale luchtvervoer en deel IV
behandelt slotvoorzieningen.
1
Het recht van een bestuursorgaan om het hoogste gezag uit te oefenen zonder dat verantwoording is verschuldigd aan een ander orgaan.
8
,AVIATION
VOORNAAMSTE BEPALINGEN UIT DEEL I
A. Elke Staat heeft volledige en uitsluitende soevereiniteit over het luchtruim boven
zijn grondgebied. Dit grondgebied wordt geacht het eigen grondgebied van de
Staat te omvatten, evenals de hieraan grenzende territoriale wateren.
B. Geregeld luchtvervoer naar of boven het gebied van een Staat mag alleen met
toestemming van de Staat.
C. Ongeregeld luchtvervoer moet volgens het verdrag worden toegestaan. Wel
kunnen er door veiligheidsredenen overvliegroutes door de Staat worden
vastgesteld.
D. Cabotage (binnenlands luchtvervoer) hoeft niet aan buitenlandse maatschappijen
te worden toegestaan.
E. Staten kunnen om redenen van militaire noodzaak of openbare veiligheid de
uitoefening van de luchtvaart boven bepaalde gebieden beperken of verbieden.
Hierin mag geen onderscheidt gemaakt worden tussen eigen en vreemde
luchtvaartuigen. Bijzonderheden dienen te worden gepubliceerd.
F. Staten mogen voorschrijven dat vliegtuigen van andere Staten op
douanevliegvelden aankomen en daarvan ook weer vertrekken.
Douanevliegvelden zijn vliegvelden waar douane aanwezig is.
G. De toepassing van luchtvaartvoorschriften moet zonder discriminatie ten aanzien
van nationaliteit gebeuren. Oftewel, geen discriminatie op nationaliteit.
H. Boven het gebied van een Staat gelden de luchtverkeersregels van de Staat.
Staten verplichten zich om deze regels zo veel mogelijk aan de ICAO-regels aan te
passen.
I. Staten hebben binnen hun grondgebied de bevoegdheid om, zonder onredelijke
vertraging, vliegtuigen te onderzoeken en inzage van documenten en dergelijken
te vragen.
J. Luchtvaartuigen hebben de nationaliteit van de Staat waar zij zijn ingeschreven.
Luchtvaartuigen kunnen niet bij meerdere Staten ingeschreven staan, maar
overschrijving naar een andere Staat is wel mogelijk.
K. Luchtvaartuigen zijn voor het landen en het daaropvolgende vertrek tijdelijk
vrijgesteld van invoerrechten. Brandstof, smeerolie, uitrustingsstukken en
reserveonderdelen, die weer worden uitgevoerd, zijn eveneens vrijgesteld van
invoerrechten.
L. Staten zijn verplicht hulp te bieden aan luchtvaartuigen die boven hun
grondgebied in nood zijn. Indien noodzakelijk en voorzover mogelijk dient de
eigenaar en de Staat van inschrijving bijstand te verlenen.
M. Indien een luchtvaartongeval de dood of ernstige verwondingen tot gevolg heeft,
of ernstige gebreken aan het luchtvaartuig of in de luchtverkeersfaciliteiten doet
vermoeden, moet de Staat, waarin het ongeval plaatsvind, een onderzoek naar de
omstandigheden van het ongeval instellen. Hierbij dient de Staat waarvan het
luchtvaartuig staat ingeschreven bij het onderzoek aanwezig te zijn.
N. Staten zijn verplicht luchtverkeersfaciliteiten en standaardsystemen voor de
luchtvaart ter beschikking te stellen, voorzover dit uitvoerbaar is. Dit betreft
luchthavens, radiodiensten, meteorologische diensten, berichtwisseling,
luchtvaartkaarten etc.
O. Bij internationale vluchten moeten de volgende gegevens worden meegebracht:
Bewijs van Inschrijving (BvI)
Bewijs van Bevoegdheid (BvB)
Journaal
Zendmachtiging (BAR)
Passagierslijst
Landingsmanifest
Gespecificeerde landingsverklaring
P. Radio-installaties mogen alleen met toestemming van de Staat van inschrijving
worden geïnstalleerd en alleen door bevoegd personeel worden bediend.
Q. Elk luchtvaartuig dat gebruikt wordt in de internationale luchtvaart moet voorzien
zijn van een Bewijs van Luchtwaardigheid (BvL) dat uitgereikt/geldig is verklaard
door de Staat van inschrijving.
9
, AVIATION
R. Het stuurhutpersoneel van deze luchtvaartuigen moet in het bezit zijn van
Bewijzen van Bevoegdheid (BvB) en van bevoegdverklaringen die uitgereikt
zijn/geldig zijn verklaard door de Staat van inschrijving.
S. Staten hebben het recht voor vluchten boven het eigen grondgebied Bewijzen van
Bevoegdheid, die aan hun onderdanen door andere Staten zijn afgegeven, niet te
erkennen.
T. Elk luchtvaartuig dat in het internationale luchtverkeer wordt ingezet, dient een
journaal bij te houden. Hierin dienen bijzonderheden te worden opgenomen
omtrent elke reis.
U. Vervoer van oorlogsmunitie en oorlogstuig is niet toegestaan zonder de
toestemming van de Staat boven wiens gebied gevlogen wordt. Het vervoer kan
ook verboden worden, mits er geen onderscheidt wordt gemaakt tussen vreemde
en eigen luchtvaartuigen.
V. Het gebruik van camera’s in vliegtuigen boven het gebied van een Staat kan
worden beperkt of verboden.
W. Teneinde de grootste eenvormigheid in voorschriften te verkrijgen, verbinden
Staten zich om mede te werken aan totstandkoming van internationale normen en
aanbevolen werkwijzen op onder andere het gebied van:
Communicatie- en navigatiehulpmiddelen
Luchthavens en verkeersleiding
Brevettering van luchtvaartpersoneel
Luchtwaardigheid
Inschrijving van vliegtuigen
Meteorologie
Journaals
Luchtvaartkaarten
Douane- en immigratiebepalingen
Noodprocedures en ongevallenonderzoek
X. BvL’s (Bewijzen van Luchtwaardigheid) en BvB’s (Bewijzen van Bevoegdheid)
moeten worden voorzien van aantekeningen als zij niet aan de internationale
eisen voldoen.
INTERNATIONALE ORGANISATIE VOOR DE BURGERLUCHTVAART (ICAO)
DOELSTELLINGEN
De ICAO heeft als doelstelling het bevorderen van de planning en ontwikkeling van
basisprincipes en technieken op het gebied van de internationale burgerluchtvaart met
het doel:
Een veilige luchtuitvoerig te bevorderen.
Discriminatie tussen aangesloten Staten te vermijden.
Alle aspecten van de internationale burgerluchtvaart te bevorderen.
Economische verspilling door onredelijke concurrentie te voorkomen.
Het ontwerpen van vliegtuigen voor vreedzame doeleinden aan te moedigen.
Mensen te voorzien van een veilig, regelmatig, doelmatig en economisch
luchtvervoer.
De ontwikkelingen van luchtwegen, luchthavens en luchtvaartfaciliteiten aan te
moedigen.
Zeker te stellen dat de internationale burgerluchtvaart in de gehele wereld zich op
een veilige en geordende wijze ontwikkelt. Daarnaast ook zeker te stellen dat de
rechten van alle aangesloten Staten worden gerespecteerd en iedere Staat
eerlijke kansen heeft in de burgerluchtvaart.
ORGANISATIE
De hoogste autoriteit binnen de ICAO is de Assembly (Algemene Vergadering). Iedere
verdragsluitende Staat is hierin vertegenwoordigt en beschikt over één stem. De
10
