HOOFDLIJNEN NEDERLANDS
RECHT
14e druk
Samenvatting van de hoofdstukken: 1, 9 en 10
HOOFDSTUK 1 TERREINVERKENNING
De wet is een belangrijke rechtsbron.
Recht vormt een centraal onderdeel van het maatschappelijk leven en is dynamisch als complex. Het
recht is namelijk van belang voor zeer veel handelingen.
1.2 Waarom recht?
4 functies van het recht:
1. Normatieve functie: Er zijn gedragsregels (normen) waarvan bijna iedereen in de
samenleving vindt dat ze moeten worden nageleefd en opgevolgd. Ze zijn schriftelijk
vastgelegd en kennen een boete bij niet naleven. Dit zijn ethische normen. Daarnaast heb je
ook rechtsnormen, zoals moord, diefstal, discriminatie etc. Deze kunnen veranderen met de
tijd mee.
2. Geschiloplossende functie: Voor bovenstaande situaties hebben wij de rechterlijke macht die
oordeelt of iemand moet worden gestraft en hoe.
3. Additionele functie: Mensen regelen niet alles zelf tot in de puntjes. Ales partijen vergeten
zijn op een bepaald punt afspraken te maken, geeft het recht aan welke maatregel geldt.
Hebben ze wel afspraken gemaakt, dan gaan die vóór de wettelijke regeling.
4. Instrumentele functie: De wetgever heeft hier de knoop voor ons doorgehakt hoe iets moet
(rechts rijden in het verkeer): zo doen wij het en niet anders.
1.3 Waar vinden we het recht?
Rechtsbron: de plek waar we het recht kunnen vinden. 4 rechtsbronnen van het Nederlandse recht:
1. De wet
2. Het verdrag
3. De jurisprudentie
4. De gewoonte
1.3.1 Wet
Je hebt verschillende soorten wetten.
,Wetten – privaatrecht:
Het privaatrecht wordt ook wel het civiele recht of het burgerlijk recht genoemd. Binnen het
privaatrecht heb je 2 takken:
Het persoons- en familierecht
Regelt zaken als geboorte, huwelijk, geregistreerde partnerschap, adoptie etc
Het vermogensrecht
Hier vallen alle op geld waardeerbare handelingen tussen burgers onderling waaraan
juridische gevolgen verbonden zijn. Maar ook talloze ongelukjes, zoals een mooie vaas die je
per ongeluk omstoot. Bij geschillen bij het vermogensrecht wordt vaak schade geleden, die
via de rechter verhaald wordt op degene die de schade heeft toegebracht.
Beide rechtssoorten zijn terug te vinden in het Burgerlijk Wetboek (BW).
Wetten – ondernemingsrecht:
Het privaatrecht bestaat ook uit het ondernemingsrecht (is er later bijgekomen, dus 3 takken
eigenlijk): dit regelt alles wat ondernemingen en bedrijven betreft.
Wetten – burgerlijk procesrecht:
Naar de rechter gaan om geschil (onenigheid) te laten beslechten (beslissen) noemen we
procederen. De regels die op het voeren van juridische procedures op het terrein van het
privaatrecht van toepassing zijn, worden tot het burgerlijk procesrecht gerekend.
Wetten – strafrecht:
Kenmerkend hier is dat de staat door middel van het Openbaar Ministerie actief optreedt om
sancties te eisen bij overtreding van de normen. Bij strafrecht bezit de staat een monopoliepositie,
want alleen het OM kan tot vervolging van strafbare feiten gaan. Het strafrecht valt onder het
publiekrecht.
Wetten – staatsrecht:
Het staatsrecht regelt ruwweg gesproken de wijze waarop het Nederlandse staatsbestel wordt
vormgegeven en de invloed die de burgers daarop kunnen uitoefenen. Op het terrein van het
staatsrecht komen de Eerste en Tweede Kamer, de regering, verkiezingen en de totstandkoming van
wetten aan de orde. Een belangrijke wet hier is de Grondwet, waarin de basisregels van ons
staatsbestel staan opgesomd. Het staatsrecht valt onder het publiekrecht.
Wetten – bestuursrecht:
De Algemene wet bestuursrecht (Awb), wordt ook wel genoemd als een voorbeeld van
‘aanbouwwetgeving’. Sinds 1 januari 2013 is de Awb als kernwet nog belangrijker geworden, doordat
toen de Wet aanpassing bestuursprocesrecht in werking is getreden. Het bestuursrecht heeft
, betrekking op de mogelijkheden die de overheid heeft om regulerend op te treden ten aanzien van
de maatschappij. Het bestuursrecht valt onder het publiekrecht.
Wie zijn wetgever?:
Je hebt wetgevers op centraal en decentraal niveau.
Centraal niveau:
De wetgever is met name de nationale wetgever, die is samengesteld ui de regering en de Staten-
Generaal (die bestaat uit de 1e en 2e kamer). Dit is de regelgeving uit Den Haag/Het Binnenhof.
Decentraal niveau:
Deze vinden we op provinciaal en gemeentelijk niveau en zij vaardigen ook wetten uit. Het draagt
alleen niet de naam ‘wet’, maar ‘verordening’ uit.
Naast centrale en decentrale wetgevers zijn er ook nog andere instanties die wetten uitvaardigen,
zoals de Sociaal-Economische Raad (SER). Ook waterschappen kunnen regels uitvaardigen. In de
praktijk kennen deze ‘wetten’ de naam ‘keuren’.
Rangorde tussen wetgevende orgaan:
Hogere regels gaan boven lagere regels
Bijzondere regels gaan boven algemene regels
Jongere regels gaan boven de oudere regels
Wet in formele en materiële zin:
Wet in formele zin: een wet die tot stand is gekomen door de regering en de Staten-Generaal
(1e en 2e kamer) gezamenlijk. Door de nationale wetgever dus.
Wet in materiële zin: iedere regeling van een wetgever die geschreven is voor een onbepaald
aantal en dus niet bij naam genoemde personen. Als de Provinciale Staten of de
Gemeenteraad nemen die op alle inwoners van de betreffende provincie of gemeente
betrekking hebben, is dit een wet in materiële zin.
1.3.2 Verdrag
Verdrag: een afspraak, een overeenkomst, gesloten door twee of meer staten. Dit tussen twee
landen heet een bilateraal verdrag. Zijn er meer dan twee staten bij betrokken dan noemen we dit
een multilateraal verdrag. De regels (het recht) in een verdrag noemen we verdragsbepalingen. Soms
is dit zo belangrijk (EU verordeningen bijv) dat deze een wet van de nationale wetgever terzijde kan
schuiven.
RECHT
14e druk
Samenvatting van de hoofdstukken: 1, 9 en 10
HOOFDSTUK 1 TERREINVERKENNING
De wet is een belangrijke rechtsbron.
Recht vormt een centraal onderdeel van het maatschappelijk leven en is dynamisch als complex. Het
recht is namelijk van belang voor zeer veel handelingen.
1.2 Waarom recht?
4 functies van het recht:
1. Normatieve functie: Er zijn gedragsregels (normen) waarvan bijna iedereen in de
samenleving vindt dat ze moeten worden nageleefd en opgevolgd. Ze zijn schriftelijk
vastgelegd en kennen een boete bij niet naleven. Dit zijn ethische normen. Daarnaast heb je
ook rechtsnormen, zoals moord, diefstal, discriminatie etc. Deze kunnen veranderen met de
tijd mee.
2. Geschiloplossende functie: Voor bovenstaande situaties hebben wij de rechterlijke macht die
oordeelt of iemand moet worden gestraft en hoe.
3. Additionele functie: Mensen regelen niet alles zelf tot in de puntjes. Ales partijen vergeten
zijn op een bepaald punt afspraken te maken, geeft het recht aan welke maatregel geldt.
Hebben ze wel afspraken gemaakt, dan gaan die vóór de wettelijke regeling.
4. Instrumentele functie: De wetgever heeft hier de knoop voor ons doorgehakt hoe iets moet
(rechts rijden in het verkeer): zo doen wij het en niet anders.
1.3 Waar vinden we het recht?
Rechtsbron: de plek waar we het recht kunnen vinden. 4 rechtsbronnen van het Nederlandse recht:
1. De wet
2. Het verdrag
3. De jurisprudentie
4. De gewoonte
1.3.1 Wet
Je hebt verschillende soorten wetten.
,Wetten – privaatrecht:
Het privaatrecht wordt ook wel het civiele recht of het burgerlijk recht genoemd. Binnen het
privaatrecht heb je 2 takken:
Het persoons- en familierecht
Regelt zaken als geboorte, huwelijk, geregistreerde partnerschap, adoptie etc
Het vermogensrecht
Hier vallen alle op geld waardeerbare handelingen tussen burgers onderling waaraan
juridische gevolgen verbonden zijn. Maar ook talloze ongelukjes, zoals een mooie vaas die je
per ongeluk omstoot. Bij geschillen bij het vermogensrecht wordt vaak schade geleden, die
via de rechter verhaald wordt op degene die de schade heeft toegebracht.
Beide rechtssoorten zijn terug te vinden in het Burgerlijk Wetboek (BW).
Wetten – ondernemingsrecht:
Het privaatrecht bestaat ook uit het ondernemingsrecht (is er later bijgekomen, dus 3 takken
eigenlijk): dit regelt alles wat ondernemingen en bedrijven betreft.
Wetten – burgerlijk procesrecht:
Naar de rechter gaan om geschil (onenigheid) te laten beslechten (beslissen) noemen we
procederen. De regels die op het voeren van juridische procedures op het terrein van het
privaatrecht van toepassing zijn, worden tot het burgerlijk procesrecht gerekend.
Wetten – strafrecht:
Kenmerkend hier is dat de staat door middel van het Openbaar Ministerie actief optreedt om
sancties te eisen bij overtreding van de normen. Bij strafrecht bezit de staat een monopoliepositie,
want alleen het OM kan tot vervolging van strafbare feiten gaan. Het strafrecht valt onder het
publiekrecht.
Wetten – staatsrecht:
Het staatsrecht regelt ruwweg gesproken de wijze waarop het Nederlandse staatsbestel wordt
vormgegeven en de invloed die de burgers daarop kunnen uitoefenen. Op het terrein van het
staatsrecht komen de Eerste en Tweede Kamer, de regering, verkiezingen en de totstandkoming van
wetten aan de orde. Een belangrijke wet hier is de Grondwet, waarin de basisregels van ons
staatsbestel staan opgesomd. Het staatsrecht valt onder het publiekrecht.
Wetten – bestuursrecht:
De Algemene wet bestuursrecht (Awb), wordt ook wel genoemd als een voorbeeld van
‘aanbouwwetgeving’. Sinds 1 januari 2013 is de Awb als kernwet nog belangrijker geworden, doordat
toen de Wet aanpassing bestuursprocesrecht in werking is getreden. Het bestuursrecht heeft
, betrekking op de mogelijkheden die de overheid heeft om regulerend op te treden ten aanzien van
de maatschappij. Het bestuursrecht valt onder het publiekrecht.
Wie zijn wetgever?:
Je hebt wetgevers op centraal en decentraal niveau.
Centraal niveau:
De wetgever is met name de nationale wetgever, die is samengesteld ui de regering en de Staten-
Generaal (die bestaat uit de 1e en 2e kamer). Dit is de regelgeving uit Den Haag/Het Binnenhof.
Decentraal niveau:
Deze vinden we op provinciaal en gemeentelijk niveau en zij vaardigen ook wetten uit. Het draagt
alleen niet de naam ‘wet’, maar ‘verordening’ uit.
Naast centrale en decentrale wetgevers zijn er ook nog andere instanties die wetten uitvaardigen,
zoals de Sociaal-Economische Raad (SER). Ook waterschappen kunnen regels uitvaardigen. In de
praktijk kennen deze ‘wetten’ de naam ‘keuren’.
Rangorde tussen wetgevende orgaan:
Hogere regels gaan boven lagere regels
Bijzondere regels gaan boven algemene regels
Jongere regels gaan boven de oudere regels
Wet in formele en materiële zin:
Wet in formele zin: een wet die tot stand is gekomen door de regering en de Staten-Generaal
(1e en 2e kamer) gezamenlijk. Door de nationale wetgever dus.
Wet in materiële zin: iedere regeling van een wetgever die geschreven is voor een onbepaald
aantal en dus niet bij naam genoemde personen. Als de Provinciale Staten of de
Gemeenteraad nemen die op alle inwoners van de betreffende provincie of gemeente
betrekking hebben, is dit een wet in materiële zin.
1.3.2 Verdrag
Verdrag: een afspraak, een overeenkomst, gesloten door twee of meer staten. Dit tussen twee
landen heet een bilateraal verdrag. Zijn er meer dan twee staten bij betrokken dan noemen we dit
een multilateraal verdrag. De regels (het recht) in een verdrag noemen we verdragsbepalingen. Soms
is dit zo belangrijk (EU verordeningen bijv) dat deze een wet van de nationale wetgever terzijde kan
schuiven.
