Samenvatting PR Neurobiologie van gedrag Iris Schoonderwaldt
Practicum 1: Analyseren van sociaal spelgedrag in
jonge ratten
Onderzoeksvraag: wat is het effect van methylphenidaat (de werkzame stof van ritalin) op spelgedrag
bij jonge ratten?
Kennisclip
Wat is spelgedrag bij jonge ratten?
Sociaal spelgedrag is het eerste gedrag dat ze laten zien dat niet gericht is op de moeder maar op
leeftijdsgenoten. Ze vertonen dit gedrag vanaf dag 18, en de piek zit op week 4 en 5 na de geboorte.
Ze besteden dan 20% van hun tijd aan spelen. Het is zeer belonend, ratten willen werken voor spel.
Hoe ziet spelgedrag in ratten eruit?
Spelgedrag bij jonge ratten zit heel specifiek in elkaar. De twee meest karakteristieke
spelgedragingen zijn de pounce en de pin. Pouncing is de uitnodiging tot spelen, en bestaat uit het
bijten in de nek. Het dier dat gepounced wordt kan weglopen of ingaan op de uitnodiging: pinning.
Het onderste dier draait zich dan op de rug. Het bovenste dier likt of besnuffelt de buik van het
onderste dier. Vanuit de pin positie probeert het onderste dier de nek van het bovenste dier weer
aan te raken. Zo wordt er doorgespeeld tot dat één van de dieren niet meer pounced of er niet meer
op de pounce wordt ingegaan.
De overige gedragingen die we meenemen zijn:
Boksen: hierbij staan de dieren op hun achterpoten en proberen ze elkaar met de voorpoten
weg te duwen. Het komt niet vaak voor, maar kan voorafgaan aan een pounce.
Chasing: hierbij zitten die dieren elkaar achterna. Dit kan zowel voor als na een pounce
plaatsvinden.
Sociale exploratie: alle sociale gedragingen die dieren samen doen, maar wat geen
spelgedrag is, bijv. elkaars vacht likken, over elkaar heen lopen, elkaars genitaliën
besnuffelen etc.
Niet-sociale exploratie: exploreren van de kooi
Spelgedrag bevat elementen van de volwassen jacht, en agressief en seksueel gedrag. Maar buiten
de volwassen context en anders van vorm. Jonge dieren kunnen alvast oefenen met gedragingen die
ze als volwassen dier goed moeten kunnen. Spel is wederkerig, en dieren verwisselen van rol tijdens
het spel.
Waarom is het belangrijk om te spelen?
Door te spelen leren dieren zich snel en flexibel aanpassen aan een complexe en veranderlijke sociale
omgeving. Dit helpt bij overleving van zowel het individu als de soort.
1
, Samenvatting PR Neurobiologie van gedrag Iris Schoonderwaldt
Spel is ook zeer belangrijk voor de fysieke, sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling. Ratten die
niet hebben kunnen spelen:
Laten niet het juiste sociale gedrag op het juiste moment zien
Zijn langzamer in het leren van complexe taken
Zijn angstiger in nieuwe situaties
Hebben een verhoogde gevoeligheid voor drugs, zoals cocaïne en alcohol.
Waarom is het belangrijk om dit gedrag te kwantificeren?
Door het aantal gedragingen bij te houden kun je uitspraken doen over:
De invloed van omgevingsfactoren (bijv. licht/donker)
De rol van farmaca
De bijdrage van hersengebieden
De bijdragen van verbindingen tussen hersengebieden m.b.t. sociaal spelgedrag
Verder helpt het ons beter begrijpen hoe een gezond brein sociale informatie verwerkt, en wat er
mis is in het brein bij aandoeningen met een afwijking in sociaal gedrag zoals autisme, ADHD of
schizofrenie.
Samenvattend
Wat is sociaal spelgedrag bij jonge ratten?
o Eerste sociale gedrag met leeftijdsgenootjes, zeer belonend
Hoe ziet spelgedrag in ratten eruit?
o Uitnodiging: pounce; doorgaan met spelen: pin
o Aangepast volwassen gedrag in niet-volwassen context
Waarom is het belangrijk om te spelen?
o Ontwikkeling van beweging, sociale omgangsvormen, emotie en cognitief vermogen
Waarom is het belangrijk om dit gedrag te kwantificeren?
o Invloed omgeving, signaalstoffen en (verbindingen tussen) hersengebieden
Onderzoeksvraag
Wat is het effect van methylphenidaat op het spelgedrag van jonge ratten?
Quiz
Vraag 1
Wat voor soort stof is methylphenidaat?
a. Een cognitie verbeteraar
b. Een stof die de signaal/ruis verhouding in het brein aanpast
c. Een amphetamine derivaat
d. Een stof die verslavend werkt
Alle antwoorden zijn goed. De cognitie wordt verbeterd door de signaal/ruis verhouding in het brein
aan te passen. Het is een afgeleide van amphetamine, en daarmee is het dus ook verslavend (wel een
stuk minder dan amphetamine zelf)!
Vraag 2
Welke neurotransmitter(s) worden methyphenidaat beïnvloedt?
a. Dopamine
b. Noradrenaline
c. Serotonine
d. Dopamine en noradrenaline
2
Practicum 1: Analyseren van sociaal spelgedrag in
jonge ratten
Onderzoeksvraag: wat is het effect van methylphenidaat (de werkzame stof van ritalin) op spelgedrag
bij jonge ratten?
Kennisclip
Wat is spelgedrag bij jonge ratten?
Sociaal spelgedrag is het eerste gedrag dat ze laten zien dat niet gericht is op de moeder maar op
leeftijdsgenoten. Ze vertonen dit gedrag vanaf dag 18, en de piek zit op week 4 en 5 na de geboorte.
Ze besteden dan 20% van hun tijd aan spelen. Het is zeer belonend, ratten willen werken voor spel.
Hoe ziet spelgedrag in ratten eruit?
Spelgedrag bij jonge ratten zit heel specifiek in elkaar. De twee meest karakteristieke
spelgedragingen zijn de pounce en de pin. Pouncing is de uitnodiging tot spelen, en bestaat uit het
bijten in de nek. Het dier dat gepounced wordt kan weglopen of ingaan op de uitnodiging: pinning.
Het onderste dier draait zich dan op de rug. Het bovenste dier likt of besnuffelt de buik van het
onderste dier. Vanuit de pin positie probeert het onderste dier de nek van het bovenste dier weer
aan te raken. Zo wordt er doorgespeeld tot dat één van de dieren niet meer pounced of er niet meer
op de pounce wordt ingegaan.
De overige gedragingen die we meenemen zijn:
Boksen: hierbij staan de dieren op hun achterpoten en proberen ze elkaar met de voorpoten
weg te duwen. Het komt niet vaak voor, maar kan voorafgaan aan een pounce.
Chasing: hierbij zitten die dieren elkaar achterna. Dit kan zowel voor als na een pounce
plaatsvinden.
Sociale exploratie: alle sociale gedragingen die dieren samen doen, maar wat geen
spelgedrag is, bijv. elkaars vacht likken, over elkaar heen lopen, elkaars genitaliën
besnuffelen etc.
Niet-sociale exploratie: exploreren van de kooi
Spelgedrag bevat elementen van de volwassen jacht, en agressief en seksueel gedrag. Maar buiten
de volwassen context en anders van vorm. Jonge dieren kunnen alvast oefenen met gedragingen die
ze als volwassen dier goed moeten kunnen. Spel is wederkerig, en dieren verwisselen van rol tijdens
het spel.
Waarom is het belangrijk om te spelen?
Door te spelen leren dieren zich snel en flexibel aanpassen aan een complexe en veranderlijke sociale
omgeving. Dit helpt bij overleving van zowel het individu als de soort.
1
, Samenvatting PR Neurobiologie van gedrag Iris Schoonderwaldt
Spel is ook zeer belangrijk voor de fysieke, sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling. Ratten die
niet hebben kunnen spelen:
Laten niet het juiste sociale gedrag op het juiste moment zien
Zijn langzamer in het leren van complexe taken
Zijn angstiger in nieuwe situaties
Hebben een verhoogde gevoeligheid voor drugs, zoals cocaïne en alcohol.
Waarom is het belangrijk om dit gedrag te kwantificeren?
Door het aantal gedragingen bij te houden kun je uitspraken doen over:
De invloed van omgevingsfactoren (bijv. licht/donker)
De rol van farmaca
De bijdrage van hersengebieden
De bijdragen van verbindingen tussen hersengebieden m.b.t. sociaal spelgedrag
Verder helpt het ons beter begrijpen hoe een gezond brein sociale informatie verwerkt, en wat er
mis is in het brein bij aandoeningen met een afwijking in sociaal gedrag zoals autisme, ADHD of
schizofrenie.
Samenvattend
Wat is sociaal spelgedrag bij jonge ratten?
o Eerste sociale gedrag met leeftijdsgenootjes, zeer belonend
Hoe ziet spelgedrag in ratten eruit?
o Uitnodiging: pounce; doorgaan met spelen: pin
o Aangepast volwassen gedrag in niet-volwassen context
Waarom is het belangrijk om te spelen?
o Ontwikkeling van beweging, sociale omgangsvormen, emotie en cognitief vermogen
Waarom is het belangrijk om dit gedrag te kwantificeren?
o Invloed omgeving, signaalstoffen en (verbindingen tussen) hersengebieden
Onderzoeksvraag
Wat is het effect van methylphenidaat op het spelgedrag van jonge ratten?
Quiz
Vraag 1
Wat voor soort stof is methylphenidaat?
a. Een cognitie verbeteraar
b. Een stof die de signaal/ruis verhouding in het brein aanpast
c. Een amphetamine derivaat
d. Een stof die verslavend werkt
Alle antwoorden zijn goed. De cognitie wordt verbeterd door de signaal/ruis verhouding in het brein
aan te passen. Het is een afgeleide van amphetamine, en daarmee is het dus ook verslavend (wel een
stuk minder dan amphetamine zelf)!
Vraag 2
Welke neurotransmitter(s) worden methyphenidaat beïnvloedt?
a. Dopamine
b. Noradrenaline
c. Serotonine
d. Dopamine en noradrenaline
2
