Personen en familierecht 2022-2023
Week 1
Personenrecht: ziet in op het recht van natuurlijke personen
Familierecht: juridische relaties die ontstaan door affectieve relaties en afstamming
Er zijn zowel nationale als internationale bronnen
Nationale bronnen:
- Boek 1 BW
- Internationaal Privaatrecht: boek 10 BW
- Familieprocesrecht: wetboek van burgerlijke rechtsvordering (Rv)
- Algemene regels vermogensrecht: boek 3 BW
- Bijzondere wetten bv. Jeugdwet, Embryowet en Wet donorgegevens kunstmatige
bevruchting
Internationale bronnen
- Internationale verdragen
EVRM, IVRK, Haags adoptieverdrag, Haags kinderontvoeringsverdrag etc.
- Regelgeving vanuit de Europese Unie
- Jurisprudentie EHRM en HvJEU
EVRM
- Art. 8 recht op bescherming van familie en gezinsleven
Je mag niet zomaar ingrijpen in iemands familieleven, alleen bij wet voorzien
- Art. 12 recht om te trouwen en een gezin te stichten
- Art. 14 verbod van discriminatie
Jurisprudentie EHRM
- Marckx t. Belgie 1979
Dynamische interpretatie EHRM, de ontwikkelingen in de maatschappij moet je meenemen
Positieve verplichting van de lidstaten, als het nodig is moeten ze hun burgers beschermen
de uitoefening van de onder het verdrag vallende rechten te waarborgen
- Schalk and kopf t. Austria 2010
Ontbreken van enige vorm van formele relatie voor paren van gelijk geslacht is NIET in strijd
met art. 8 en 14 EVRM
- Oliari and Others t. Italy 2015
Positieve verplichting om in enige vorm van formele relatie voor paren van gelijk geslacht te
voorzien; niet naleven is wel in strijd met art. 8 en 14 EVRM
MAAR: wel/niet openstellen van huwelijk voor paren van gelijk geslacht ligt binnen margin of
appreciation van de lidstaten
Voorbeeld van dynamische interpretatie
IVRK
- Art. 3 belang van het kind een eerste overweging
- Art. 7 recht op naam, nationaliteit en afstammingskennis
- Art. 12 recht van het kind om gehoord te worden in procedures die het kind aangaan
- Art. 18 primaire verantwoordelijkheid voor het kind ligt bij de ouders
Geen supranationale rechter; wel toezicht op naleving door VN-Comité voor de Rechten van
het Kind
,1. Aangaan van een huwelijk of geregistreerd partnerschap
Formele relatie: huwelijk of geregistreerd partnerschap
- Een door de wet geregelde duurzame levensgemeenschap van twee natuurlijke personen
- Huwelijk (art. 1:30 lid 1 BW)
Voor 2 personen van verschillend geslacht en sinds 1-1-2001 ook gelijk geslacht
- Geregistreerd partnerschap (art. 1:80a lid 1 BW)
Sinds 1-1-1998 voor 2 personen van hetzelfde of verschillend geslacht
Vereisten voor het aangaan van een huwelijk
- Inwendige vereisten (materiele vereisten: afwezigheid van huwelijksbeletselen (afdeling 1
titel 5 boek 1 BW)
- Uitwendige vereisten: vormvoorschriften (afdeling 2 en 4 titel 5 boek 1 BW)
Inwendige vereisten (huwelijksbeletselen)
- Absolute volstrekte vereisten: een persoon kan met geen enkele persoon een huwelijk
sluiten, geldt tegenover iedereen (art. 1:31-1:39 en 1:42 BW)
- Relatieve betrekkelijke vereisten: een persoon kan slechts met een bepaalde persoon geen
huwelijk sluiten (art. 1:41 en 1:41a BW)
Absolute inwendige vereisten (beletselen)
- Leeftijd van 18 jaar , sinds 5-12-2015 mogen minderjarigen geen huwelijk sluiten, Wet
tegengaan huwelijksdwang(1:31 BW)
- Geen zodanige stoornis van geestvermogens waardoor een partij niet in staat is om haar wil
te bepalen of de betekenis van haar verklaring te begrijpen (art. 1:32 BW)
- Monogamie: geen gelijktijdig ander huwelijk of geregistreerd partnerschap (art. 1:33 en 1:42
BW)
- Art. 80a lid 5 BW is schakelbepaling met gp
Toestemming nodig
Personen onder curatele
- Wegens drugs- of dranksmisbruik- curator; vervangende toestemming door kantonrechter
(art. 1:37 BW)
- Wegens lichamelijke of geestelijke toestand- kantonrechter (art. 1:38 BW); beroep tegen
verleende toestemming bij rechtbank (art. 1:39 BW)
Relatieve inwendige vereisten (beletselen)
- Verbod van een huwelijk tussen (natuurlijke en familierechtelijke bloedverwanten in de
rechte lijn én broeders en zusters (art. 1:41 lid 1 BW)
- Broeders en zusters door adoptie kunnen ontheffing vragen (lid 2)
- Natuurlijke en familierechtelijke bloedverwanten in de derde graad (ooms, tantes, neefjes en
nichtjes) en vierde graad (neven/nichten) mogen geen huwelijk sluiten, tenzij de aanstaande
echtgenoten bij de ambtenaar van de burgerlijke stand een beëdigde verklaring afleggen,
inhoudende dat zij hun vrije toestemming tot het huwelijk geven (art. 1:41a BW)
Uitwendige vereisten (vormvoorschriften) art. 1:43-1:49a, 1:58-1:68 BW
- Formaliteiten die aan de voltrekking van het huwelijk vooraf moeten gaan (art. 1:43-1:49a
BW)
, - Kenbaar maken voornemen om in het huwelijk te treden bij ambtenaar v/d burgerlijke stand
v/d woonplaats van een van partijen in persoon of schriftelijk of langs elektronische weg en
verstrekken gegevens/bescheiden zoals namen, woonplaatsen en geboortegegevens v/d a.s
echtgenoten, namen en adressen getuigen, keuze gemeente waar huwelijk wordt voltrokken
enz. (art. 1:44 BW)
- Overige bepalingen bv. Wat doen als geboortrakte ontbreekt (1:45), opnieuw aangifte doen
als huwelijk niet binnen jaar wordt voltrokken (1:46)
- Formaliteiten m.b.t de voltrekking van het huwelijk (art. 1:58-1:68 BW)
Voltrekking van het huwelijk (art. 1:58-1:68 BW)
- Voltrekking geschiedt in openbaar in gemeentehuis door de partijen ten overstaan van de
ambtenaar van de burgerlijke stand in tegenwoordigheid van tenminste twee en maximaal
vier getuigen (art. 1:63 lid 1 BW)
- De partijen verklaren elkaar tot echtgenoot aan te nemen (ja woord) en getrouw alle
echtelijke plichten te zullen vervullen (art. 1:67 lid 1 BW)
- De ambtenaar v/d burgerlijke stand verklaart hen in de echt te zijn verbonden en maakt
daarvan een akte op (art. 1:67 lid 2 BW)
Formaliteiten
- Twee weken wachttijd na kenbaar maken voorgenomen huwelijk (art. 1:62 lid 1 BW)
Uitzondering lid 2 gewichtige redenen vrijstelling – OM
- Voltrekking in het gemeentehuis (art. 1:63 BW)
Uitzondering 1:64 bijzonder huis indien verhinderd naar gemeentehuis te begeven, mits 6
getuigen
- Persoonlijke aanwezigheid v/d a.s. echtgenoten (art. 1:65 BW)
Uitzondering 1:66 gewichtige redenen volmacht – MvJ
Burgerlijk en religieus huwelijk
- De wet beschouwt het huwelijk alleen in zijn burgerlijke betrekking (art. 1:30 lid 2 BW)
- Religieus huwelijk heeft geen rechtsgevolgen
- Godsdienstige plechtigheden vóór de sluiting v/h huwelijk zijn strafbaar (art. 1:68 BW, art.
449 Sr)
- Wetsvoorstel in eerste kamer plenaire behandeling (tegengaan huwelijkse gevangenschap-
rechter kan medewerking aan beëindiging religieus huwelijk afdwingen)
Stuiting en nietigverklaring huwelijk als een van de eisen/formaliteiten niet aan is voldaan
- Stuiting (art. 1:50-1:57 BW) vooraf
- Nietigverklaring (art. 1:69- 1:77 BW) achteraf
- Als niet aan de vereisten voor het aangaan van het huwelijk is voldaan
Geregistreerd partnerschap
- Voor het aangaan/stuiting/vernietiging van een geregistreerd partnerschap gelden
grotendeels dezelfde vereisten als m.b.t het huwelijk (art. 1:80a lid 4 tot 6 BW)
- Voltrekking d.m.v. akte van registratie van partnerschap (art. 1:80a lid 3 BW)
- Gevolgen grotendeels gelijk aan huwelijk
- Sinds 1-42014 dezelfde afstammingrechtelijke consequenties als bij huwelijk
2. Beëindigen van een huwelijk/geregistreerd partnerschap
Ontbinding van het huwelijk art. 1:149 BW
Week 1
Personenrecht: ziet in op het recht van natuurlijke personen
Familierecht: juridische relaties die ontstaan door affectieve relaties en afstamming
Er zijn zowel nationale als internationale bronnen
Nationale bronnen:
- Boek 1 BW
- Internationaal Privaatrecht: boek 10 BW
- Familieprocesrecht: wetboek van burgerlijke rechtsvordering (Rv)
- Algemene regels vermogensrecht: boek 3 BW
- Bijzondere wetten bv. Jeugdwet, Embryowet en Wet donorgegevens kunstmatige
bevruchting
Internationale bronnen
- Internationale verdragen
EVRM, IVRK, Haags adoptieverdrag, Haags kinderontvoeringsverdrag etc.
- Regelgeving vanuit de Europese Unie
- Jurisprudentie EHRM en HvJEU
EVRM
- Art. 8 recht op bescherming van familie en gezinsleven
Je mag niet zomaar ingrijpen in iemands familieleven, alleen bij wet voorzien
- Art. 12 recht om te trouwen en een gezin te stichten
- Art. 14 verbod van discriminatie
Jurisprudentie EHRM
- Marckx t. Belgie 1979
Dynamische interpretatie EHRM, de ontwikkelingen in de maatschappij moet je meenemen
Positieve verplichting van de lidstaten, als het nodig is moeten ze hun burgers beschermen
de uitoefening van de onder het verdrag vallende rechten te waarborgen
- Schalk and kopf t. Austria 2010
Ontbreken van enige vorm van formele relatie voor paren van gelijk geslacht is NIET in strijd
met art. 8 en 14 EVRM
- Oliari and Others t. Italy 2015
Positieve verplichting om in enige vorm van formele relatie voor paren van gelijk geslacht te
voorzien; niet naleven is wel in strijd met art. 8 en 14 EVRM
MAAR: wel/niet openstellen van huwelijk voor paren van gelijk geslacht ligt binnen margin of
appreciation van de lidstaten
Voorbeeld van dynamische interpretatie
IVRK
- Art. 3 belang van het kind een eerste overweging
- Art. 7 recht op naam, nationaliteit en afstammingskennis
- Art. 12 recht van het kind om gehoord te worden in procedures die het kind aangaan
- Art. 18 primaire verantwoordelijkheid voor het kind ligt bij de ouders
Geen supranationale rechter; wel toezicht op naleving door VN-Comité voor de Rechten van
het Kind
,1. Aangaan van een huwelijk of geregistreerd partnerschap
Formele relatie: huwelijk of geregistreerd partnerschap
- Een door de wet geregelde duurzame levensgemeenschap van twee natuurlijke personen
- Huwelijk (art. 1:30 lid 1 BW)
Voor 2 personen van verschillend geslacht en sinds 1-1-2001 ook gelijk geslacht
- Geregistreerd partnerschap (art. 1:80a lid 1 BW)
Sinds 1-1-1998 voor 2 personen van hetzelfde of verschillend geslacht
Vereisten voor het aangaan van een huwelijk
- Inwendige vereisten (materiele vereisten: afwezigheid van huwelijksbeletselen (afdeling 1
titel 5 boek 1 BW)
- Uitwendige vereisten: vormvoorschriften (afdeling 2 en 4 titel 5 boek 1 BW)
Inwendige vereisten (huwelijksbeletselen)
- Absolute volstrekte vereisten: een persoon kan met geen enkele persoon een huwelijk
sluiten, geldt tegenover iedereen (art. 1:31-1:39 en 1:42 BW)
- Relatieve betrekkelijke vereisten: een persoon kan slechts met een bepaalde persoon geen
huwelijk sluiten (art. 1:41 en 1:41a BW)
Absolute inwendige vereisten (beletselen)
- Leeftijd van 18 jaar , sinds 5-12-2015 mogen minderjarigen geen huwelijk sluiten, Wet
tegengaan huwelijksdwang(1:31 BW)
- Geen zodanige stoornis van geestvermogens waardoor een partij niet in staat is om haar wil
te bepalen of de betekenis van haar verklaring te begrijpen (art. 1:32 BW)
- Monogamie: geen gelijktijdig ander huwelijk of geregistreerd partnerschap (art. 1:33 en 1:42
BW)
- Art. 80a lid 5 BW is schakelbepaling met gp
Toestemming nodig
Personen onder curatele
- Wegens drugs- of dranksmisbruik- curator; vervangende toestemming door kantonrechter
(art. 1:37 BW)
- Wegens lichamelijke of geestelijke toestand- kantonrechter (art. 1:38 BW); beroep tegen
verleende toestemming bij rechtbank (art. 1:39 BW)
Relatieve inwendige vereisten (beletselen)
- Verbod van een huwelijk tussen (natuurlijke en familierechtelijke bloedverwanten in de
rechte lijn én broeders en zusters (art. 1:41 lid 1 BW)
- Broeders en zusters door adoptie kunnen ontheffing vragen (lid 2)
- Natuurlijke en familierechtelijke bloedverwanten in de derde graad (ooms, tantes, neefjes en
nichtjes) en vierde graad (neven/nichten) mogen geen huwelijk sluiten, tenzij de aanstaande
echtgenoten bij de ambtenaar van de burgerlijke stand een beëdigde verklaring afleggen,
inhoudende dat zij hun vrije toestemming tot het huwelijk geven (art. 1:41a BW)
Uitwendige vereisten (vormvoorschriften) art. 1:43-1:49a, 1:58-1:68 BW
- Formaliteiten die aan de voltrekking van het huwelijk vooraf moeten gaan (art. 1:43-1:49a
BW)
, - Kenbaar maken voornemen om in het huwelijk te treden bij ambtenaar v/d burgerlijke stand
v/d woonplaats van een van partijen in persoon of schriftelijk of langs elektronische weg en
verstrekken gegevens/bescheiden zoals namen, woonplaatsen en geboortegegevens v/d a.s
echtgenoten, namen en adressen getuigen, keuze gemeente waar huwelijk wordt voltrokken
enz. (art. 1:44 BW)
- Overige bepalingen bv. Wat doen als geboortrakte ontbreekt (1:45), opnieuw aangifte doen
als huwelijk niet binnen jaar wordt voltrokken (1:46)
- Formaliteiten m.b.t de voltrekking van het huwelijk (art. 1:58-1:68 BW)
Voltrekking van het huwelijk (art. 1:58-1:68 BW)
- Voltrekking geschiedt in openbaar in gemeentehuis door de partijen ten overstaan van de
ambtenaar van de burgerlijke stand in tegenwoordigheid van tenminste twee en maximaal
vier getuigen (art. 1:63 lid 1 BW)
- De partijen verklaren elkaar tot echtgenoot aan te nemen (ja woord) en getrouw alle
echtelijke plichten te zullen vervullen (art. 1:67 lid 1 BW)
- De ambtenaar v/d burgerlijke stand verklaart hen in de echt te zijn verbonden en maakt
daarvan een akte op (art. 1:67 lid 2 BW)
Formaliteiten
- Twee weken wachttijd na kenbaar maken voorgenomen huwelijk (art. 1:62 lid 1 BW)
Uitzondering lid 2 gewichtige redenen vrijstelling – OM
- Voltrekking in het gemeentehuis (art. 1:63 BW)
Uitzondering 1:64 bijzonder huis indien verhinderd naar gemeentehuis te begeven, mits 6
getuigen
- Persoonlijke aanwezigheid v/d a.s. echtgenoten (art. 1:65 BW)
Uitzondering 1:66 gewichtige redenen volmacht – MvJ
Burgerlijk en religieus huwelijk
- De wet beschouwt het huwelijk alleen in zijn burgerlijke betrekking (art. 1:30 lid 2 BW)
- Religieus huwelijk heeft geen rechtsgevolgen
- Godsdienstige plechtigheden vóór de sluiting v/h huwelijk zijn strafbaar (art. 1:68 BW, art.
449 Sr)
- Wetsvoorstel in eerste kamer plenaire behandeling (tegengaan huwelijkse gevangenschap-
rechter kan medewerking aan beëindiging religieus huwelijk afdwingen)
Stuiting en nietigverklaring huwelijk als een van de eisen/formaliteiten niet aan is voldaan
- Stuiting (art. 1:50-1:57 BW) vooraf
- Nietigverklaring (art. 1:69- 1:77 BW) achteraf
- Als niet aan de vereisten voor het aangaan van het huwelijk is voldaan
Geregistreerd partnerschap
- Voor het aangaan/stuiting/vernietiging van een geregistreerd partnerschap gelden
grotendeels dezelfde vereisten als m.b.t het huwelijk (art. 1:80a lid 4 tot 6 BW)
- Voltrekking d.m.v. akte van registratie van partnerschap (art. 1:80a lid 3 BW)
- Gevolgen grotendeels gelijk aan huwelijk
- Sinds 1-42014 dezelfde afstammingrechtelijke consequenties als bij huwelijk
2. Beëindigen van een huwelijk/geregistreerd partnerschap
Ontbinding van het huwelijk art. 1:149 BW
