SAMENVATTING VOEDINGSLEER PERIODE 1
Week 1: De voedingskundige analyse en inzoomen op voedingsnormen, voedingspatronen
en cliëntgroepen
Bronnen
• Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2018; publicatienr. 2018/19. Te downloaden via
https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/09/18/gezondheidsraad-herziet-
voedingsnormen-voor-volwassenen (Download ‘Kernadvies Voedingsnormen voor vitamines en
mineralen voor volwassenen’). Hoofdstuk 1: Inleiding en Hoofdstuk 2: Werkwijze
• Health Council of the Netherlands. An evaluation of the EFSA’s dietary reference values (DRVs), Part 1.
Dietary reference values for vitamins and minerals for adults. Background document to
Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. The Hague: Health Council of the
Netherlands, 2018; publication no. 2018/19A. Te downloaden via:
https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/09/18/gezondheidsraad-herziet-
voedingsnormen-voor-volwassenen (Download ‘achtergronddocument Voedingsnormen voor
vitamines en mineralen voor volwassenen’). Chapter 1: introduction (p. 4-7)
• Gezondheidsraad. Voedingsnormen energie, eiwitten, vetten en verteerbare koolhydraten. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2001; publicatie nr 2001/19. ISBN-10: 90-5549-384-8 Hoofdstuk 1: Algemene
inleiding en begripsbepaling, t/m paragraaf 1.7.6
• Stegeman, N. (2017). Voeding bij gezondheid en ziekte. Houten: Noordhoff Uitgevers. Hoofdstuk 1:
Voedingspatronen (#Onderwijs Online)
• Nieuws voor diëtisten (21 juni 2018). Gezonde voedingspatronen in kaart gebracht.
Kennisclips en hoorcolleges
• EFSA (7-1-2013). Nutrition: Dietery Reference Values [videobestand]. Te verkrijgen via
http://www.youtube.com/watch?v=WfcmanEi5gQ (4:43 min.)
• Maurie Luetkemeier (16-9-2015). Dietary Reference Intake [videobestand]. Te verkrijgen via
https://www.youtube.com/watch?v=UPsymcEobDk (7:00 min.)
• British Nutrition Foundation (5-10-2012). Diet through life [videobestand]. Te verkrijgen via
https://www.youtube.com/watch?v=vwvrEFq8F38 (14:06 min).
1
,Bron: Alle bovenstaande schriftelijke bronnen
Voedingspatronen
Voedingspatroon: De wijze waarop een individu, een groep of een volk zich gewoonlijk voedt. Het geeft
antwoord op de vraag: wie eet wanneer wat in welke hoeveelheid, waar en hoe.
Het ontstaan van een voedingspatroon en voedingsgedrag wordt bepaald door een ingewikkeld samenspel van
een aantal factoren. Deze factoren zijn te onderscheiden in:
• Omgevingsfactoren: geografische, klimatologische, technologische, economische en politieke factoren
die bepalen welk voedsel beschikbaar is.
• Sociaal-culturele factoren: Factoren die bepalen welk voedsel als eetbaar wordt beschouwd en welke
betekenis voedsel heeft in de omgang met elkaar.
• Persoonsgebonden factoren: Fysiologische en psychologische factoren die bepalen wat de
voedselbehoefte is en wat voeding voor iemand betekent.
Trends rondom de voeding
1. Maaltijden worden minder belangrijk een worden vaker overgeslagen.
2. Steeds meer gebruik maken van gemaksvoedsel.
3. Er wordt diverser gegeten.
4. Belangstelling voor gezonde voeding is sterk toegenomen.
Mediterrane voeding
Wat gezonde voedingspatronen betreft heeft een mediterrane voeding de beste papieren. In
bevolkingsonderzoek gaat een mediterrane voeding gepaard met een lager risico op kanker, diabetes type 2 en
hart- en vaatziekten. Ook in een gerandomiseerde gecontroleerde studie (RCT) zijn gunstige effecten
gevonden, zoals 30% minder hart- en vaatziekten. Maar een mediterrane voeding sluit niet helemaal naadloos
aan bij het rijtje van gezonde en ongezonde voedingsmiddelen, zo stellen de auteurs. Zo bevat een
mediterrane voeding geen specifieke adviezen over volkoren graanproducten en rood vlees. Ook bevat een
mediterrane voeding weinig zuivel, terwijl daar volgens de auteurs geen onderbouwing voor is. Tenslotte is een
matige consumptie van alcohol één van de belangrijke onderdelen van een mediterrane voeding, terwijl
alcohol niet voorkomt in het rijtje van gezonde voedingsmiddelen.
Veelgebruikte begrippen
Gemiddelde behoefte: niveau van inneming dat bij een normale verdeling van de behoefte toereikend is voor
de helft van een populatie.
- Het vaststellen van de gemiddelde behoefte is mogelijk als onderzoeksgegevens een dosiseffectrelatie
tussen inneming en behoefte beschrijven in het gebied van inneming rond deze gemiddelde behoefte.
Dergelijke gegevens zijn echter in veel gevallen niet beschikbaar.
Aanbevolen hoeveelheid: niveau van inneming dat toereikend is voor vrijwel de gehele populatie, afgeleid van
de gemiddelde behoefte (Gemiddelde behoefte + 2 SD(behoefte).
- Het vaststellen van een aanbevolen hoeveelheid is alleen mogelijk als er voldoende gegevens
beschikbaar zijn om de gemiddelde behoefte te kunnen schatten
Adequate inneming: niveau van inneming dat toereikend is voor vrijwel de gehele populatie, afgeleid van
andere gegevens dan de gemiddelde behoefte.
2
, - De adequate inneming zal veelal hoger zijn dan de aanbevolen hoeveelheid (wanneer deze vast te
stellen zou zijn geweest).
Aanvaardbare bovengrens van inneming: niveau van inneming waarboven de kans bestaat dat ongewenste
effecten optreden.
3
, Week 2: Koolhydraten
Bronnen
• Whitney, E. & Rolfes, S.R. (2016). Understanding Nutrition. (14e druk). Belmont, CA: Wadsworth
Cengage Learning
• Gezondheidsraad. Voedingsnormen energie, eiwitten, vetten en verteerbare koolhydraten. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2001; publicatie nr 2001/19. ISBN-10: 90-5549-384-8
• Gezondheidsraad Richtlijn voor de vezelconsumptie. Den Haag: Gezondheidsraad, 2006; publicatie nr
2006/03. ISBN-10: 90-5549-589-1.
• Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad, 2015; publicatie nr
2015/24
• De informatie over koolhydraten, koolhydraat- en vezelrijke producten en suikerhoudende dranken
• Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (z.d.). Voedselconsumptiepeiling. Wat eet en drinkt
Nederland? Resultaten van de voedselconsumptiepeiling 2012-2016. Te raadplegen via
https://www.wateetnederland.nl/
Kennisclips en hoorcolleges
• Thimister, E. oktober (2014). Koolhydraat en voedingsvezel [videobestand]. Te verkrijgen via
https://video.han.nl/p2gplayer/Player.aspx?id=dk5CZb
Vraag Literatuurbron Nutriënt Koolhydraten
Wat is de chemische structuur? Functie:
Wat is de functie? Waar is het voor?
-Een koolhydraat of sacharide is
een chemische verbinding van
koolstof-, waterstof- en
zuurstofatomen.
- koolhydraten zijn
voedingsstoffen die energie
leveren aan het lichaam, vooral
aan de hersenen en de rode
bloedcellen.
- Hersencellen, rode
bloedlichaampjes,
niermergcellen, centraal
zenuwstelsel, foetaal weefsel
en melkklieren zijn afhankelijk
van glucose.
Structuur:
Monosachariden: de
eenvoudigste koolhydraat.
4
Week 1: De voedingskundige analyse en inzoomen op voedingsnormen, voedingspatronen
en cliëntgroepen
Bronnen
• Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2018; publicatienr. 2018/19. Te downloaden via
https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/09/18/gezondheidsraad-herziet-
voedingsnormen-voor-volwassenen (Download ‘Kernadvies Voedingsnormen voor vitamines en
mineralen voor volwassenen’). Hoofdstuk 1: Inleiding en Hoofdstuk 2: Werkwijze
• Health Council of the Netherlands. An evaluation of the EFSA’s dietary reference values (DRVs), Part 1.
Dietary reference values for vitamins and minerals for adults. Background document to
Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. The Hague: Health Council of the
Netherlands, 2018; publication no. 2018/19A. Te downloaden via:
https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/09/18/gezondheidsraad-herziet-
voedingsnormen-voor-volwassenen (Download ‘achtergronddocument Voedingsnormen voor
vitamines en mineralen voor volwassenen’). Chapter 1: introduction (p. 4-7)
• Gezondheidsraad. Voedingsnormen energie, eiwitten, vetten en verteerbare koolhydraten. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2001; publicatie nr 2001/19. ISBN-10: 90-5549-384-8 Hoofdstuk 1: Algemene
inleiding en begripsbepaling, t/m paragraaf 1.7.6
• Stegeman, N. (2017). Voeding bij gezondheid en ziekte. Houten: Noordhoff Uitgevers. Hoofdstuk 1:
Voedingspatronen (#Onderwijs Online)
• Nieuws voor diëtisten (21 juni 2018). Gezonde voedingspatronen in kaart gebracht.
Kennisclips en hoorcolleges
• EFSA (7-1-2013). Nutrition: Dietery Reference Values [videobestand]. Te verkrijgen via
http://www.youtube.com/watch?v=WfcmanEi5gQ (4:43 min.)
• Maurie Luetkemeier (16-9-2015). Dietary Reference Intake [videobestand]. Te verkrijgen via
https://www.youtube.com/watch?v=UPsymcEobDk (7:00 min.)
• British Nutrition Foundation (5-10-2012). Diet through life [videobestand]. Te verkrijgen via
https://www.youtube.com/watch?v=vwvrEFq8F38 (14:06 min).
1
,Bron: Alle bovenstaande schriftelijke bronnen
Voedingspatronen
Voedingspatroon: De wijze waarop een individu, een groep of een volk zich gewoonlijk voedt. Het geeft
antwoord op de vraag: wie eet wanneer wat in welke hoeveelheid, waar en hoe.
Het ontstaan van een voedingspatroon en voedingsgedrag wordt bepaald door een ingewikkeld samenspel van
een aantal factoren. Deze factoren zijn te onderscheiden in:
• Omgevingsfactoren: geografische, klimatologische, technologische, economische en politieke factoren
die bepalen welk voedsel beschikbaar is.
• Sociaal-culturele factoren: Factoren die bepalen welk voedsel als eetbaar wordt beschouwd en welke
betekenis voedsel heeft in de omgang met elkaar.
• Persoonsgebonden factoren: Fysiologische en psychologische factoren die bepalen wat de
voedselbehoefte is en wat voeding voor iemand betekent.
Trends rondom de voeding
1. Maaltijden worden minder belangrijk een worden vaker overgeslagen.
2. Steeds meer gebruik maken van gemaksvoedsel.
3. Er wordt diverser gegeten.
4. Belangstelling voor gezonde voeding is sterk toegenomen.
Mediterrane voeding
Wat gezonde voedingspatronen betreft heeft een mediterrane voeding de beste papieren. In
bevolkingsonderzoek gaat een mediterrane voeding gepaard met een lager risico op kanker, diabetes type 2 en
hart- en vaatziekten. Ook in een gerandomiseerde gecontroleerde studie (RCT) zijn gunstige effecten
gevonden, zoals 30% minder hart- en vaatziekten. Maar een mediterrane voeding sluit niet helemaal naadloos
aan bij het rijtje van gezonde en ongezonde voedingsmiddelen, zo stellen de auteurs. Zo bevat een
mediterrane voeding geen specifieke adviezen over volkoren graanproducten en rood vlees. Ook bevat een
mediterrane voeding weinig zuivel, terwijl daar volgens de auteurs geen onderbouwing voor is. Tenslotte is een
matige consumptie van alcohol één van de belangrijke onderdelen van een mediterrane voeding, terwijl
alcohol niet voorkomt in het rijtje van gezonde voedingsmiddelen.
Veelgebruikte begrippen
Gemiddelde behoefte: niveau van inneming dat bij een normale verdeling van de behoefte toereikend is voor
de helft van een populatie.
- Het vaststellen van de gemiddelde behoefte is mogelijk als onderzoeksgegevens een dosiseffectrelatie
tussen inneming en behoefte beschrijven in het gebied van inneming rond deze gemiddelde behoefte.
Dergelijke gegevens zijn echter in veel gevallen niet beschikbaar.
Aanbevolen hoeveelheid: niveau van inneming dat toereikend is voor vrijwel de gehele populatie, afgeleid van
de gemiddelde behoefte (Gemiddelde behoefte + 2 SD(behoefte).
- Het vaststellen van een aanbevolen hoeveelheid is alleen mogelijk als er voldoende gegevens
beschikbaar zijn om de gemiddelde behoefte te kunnen schatten
Adequate inneming: niveau van inneming dat toereikend is voor vrijwel de gehele populatie, afgeleid van
andere gegevens dan de gemiddelde behoefte.
2
, - De adequate inneming zal veelal hoger zijn dan de aanbevolen hoeveelheid (wanneer deze vast te
stellen zou zijn geweest).
Aanvaardbare bovengrens van inneming: niveau van inneming waarboven de kans bestaat dat ongewenste
effecten optreden.
3
, Week 2: Koolhydraten
Bronnen
• Whitney, E. & Rolfes, S.R. (2016). Understanding Nutrition. (14e druk). Belmont, CA: Wadsworth
Cengage Learning
• Gezondheidsraad. Voedingsnormen energie, eiwitten, vetten en verteerbare koolhydraten. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2001; publicatie nr 2001/19. ISBN-10: 90-5549-384-8
• Gezondheidsraad Richtlijn voor de vezelconsumptie. Den Haag: Gezondheidsraad, 2006; publicatie nr
2006/03. ISBN-10: 90-5549-589-1.
• Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad, 2015; publicatie nr
2015/24
• De informatie over koolhydraten, koolhydraat- en vezelrijke producten en suikerhoudende dranken
• Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (z.d.). Voedselconsumptiepeiling. Wat eet en drinkt
Nederland? Resultaten van de voedselconsumptiepeiling 2012-2016. Te raadplegen via
https://www.wateetnederland.nl/
Kennisclips en hoorcolleges
• Thimister, E. oktober (2014). Koolhydraat en voedingsvezel [videobestand]. Te verkrijgen via
https://video.han.nl/p2gplayer/Player.aspx?id=dk5CZb
Vraag Literatuurbron Nutriënt Koolhydraten
Wat is de chemische structuur? Functie:
Wat is de functie? Waar is het voor?
-Een koolhydraat of sacharide is
een chemische verbinding van
koolstof-, waterstof- en
zuurstofatomen.
- koolhydraten zijn
voedingsstoffen die energie
leveren aan het lichaam, vooral
aan de hersenen en de rode
bloedcellen.
- Hersencellen, rode
bloedlichaampjes,
niermergcellen, centraal
zenuwstelsel, foetaal weefsel
en melkklieren zijn afhankelijk
van glucose.
Structuur:
Monosachariden: de
eenvoudigste koolhydraat.
4
