,Hoofdstuk 1 Inleiding Tot De Sociale Psychologie 4
1.1 Wat Is Sociale Psychologie? 4
1.2 De Macht Van De Situatie 4
1.3 De Macht Van Sociale Interpretatie 4
1.4 De Oorsprong Van Constructen: Fundamentele Menselijke Motieven 5
1.5 Sociale Psychologie En Maatschappelijke Problemen 5
Hoofdstuk 2 Methodologie: Hoe Doen Sociale Psychologen Onderzoek? 6
2.1 Sociale Psychologie: Een Empirische Wetenschap 6
2.2 De Observationele Methode: Sociale Gedrag Beschrijven 6
2.3 De Correlationele Methode: Sociaal Gedrag Voorspellen 6
2.4 De Experimentele Methode: Causale Vragen Beantwoorden 7
2.5 Nieuwe Ontwikkelingen In Het Sociaalpsychologisch Onderzoek 8
2.6 Ethische Thema’s In De Sociale Psychologie 8
Hoofdstuk 3 Sociale Cognitie: Hoe We Denken Over De Sociale Wereld 9
3.1 De Sociale Denker 9
3.2 Op De Automatische Piloot: Denken Zonder Inspanning 9
3.3 De Invloed Van Cultuur Op Sociaal Denken 10
3.4 Gecontroleerde Sociale Cognitie: Ingespannen Denken 10
Hoofdstuk 4 Sociale Perceptie: Hoe We Andere Mensen Begrijpen 11
4.1 Non-Verbale Communicatie 11
4.2 Eerste Indrukken: Snel En Hardnekkig 11
4.3 Causale Atributie: Het Beantwoorden Van Het Waarom 12
4.4 Cultuur En Sociale Perceptie 13
Hoofdstuk 5 Het Zelf: Onszelf Begrijpen In Een Sociale Context 14
5.1 De Oorsprong En Aard Van Het Zelfconcept 14
5.2 Zelfkennis 14
5.3 Zelfcontrole: De Uitvoerende Functie Van Het Zelf 16
5.4 Impressiemanagement: De Wereld Is Een Schouwtoneel 16
Hoofdstuk 6 De Behoefte Om Ons Handelen Te Rechtvaardigen 17
6.1 Een Stabiel, Positief Zelfbeeld In Stand Houden 17
6.2 Zelfrechtvaardiging In Het Dagelijks Leven 17
6.3 Een Negatief Zelfbeeld En Dissonantie 18
6.4 Terug Naar Heaven’s Gate 18
Hoofdstuk 7 Attitudes En Attitudeverandering: Gedachten En Gevoelens Beïnvloeden 19
7.1 De Aard En Oorsprong Van Attitudes 19
7.2 Attitudes En Het Voorspellen Van Gedrag 20
7.3 Attitudeverandering 20
7.4 De Macht Van Reclame 21
2
, 7.5 Persuasieve Boodschappen Weerstaan 21
Hoofdstuk 8 Conformisme: Sociale Invloed En Aanpassing Van Gedrag 22
8.1 Conformisme: Wanneer En Waarom 22
8.2 Informationele Sociale Invloed: De Behoefte Om Te Weten Wat ‘Juist’ Is 22
8.3 Normatieve Sociale Invloed: De Behoefte Om Geaccepteerd Te Worden 23
8.4 Strategieën Voor Het Gebruiken Van Sociale Invloed 24
Hoofdstuk 9 Groepsprocessen: Invloed In Sociale Groepen 25
9.1 Wat Is Een Groep? 25
9.2 Groepen En Het Gedrag Van Individuen 25
9.3 Groepsbeslissingen 26
9.4 Conflicten En Samenwerking 28
9.5 Intergroepsprocessen: Processen Tussen Groepen 28
Hoofdstuk 10 Interpersoonlijke Aantrekkelijkheid: Van Eerste Indrukken Tot Hechte Relaties 29
10.1 Waardoor Wordt Aantrekkelijkheid Veroorzaakt? 29
10.2 Contacten Leggen In Het Tijdperk Van De Technologie 30
10.3 Liefde En Intieme Relaties 31
10.4 Het Beëindigen Van Intieme Relaties 33
Hoofdstuk 11 Prosociaal Gedrag: Waarom Helpen Mensen? 34
11.1 Basismotieven Voor Prosociaal Gedrag 34
11.2 Persoonlijke Kwaliteiten En Prosociaal Gedrag 34
11.3 Situationele Determinanten Van Prosociaal Gedrag 35
11.4 Het Bevorderen Van Prosociaal Gedrag 36
Hoofdstuk 12 Agressie En Agressief Gedrag 37
12.1 De Definitie En Oorzaken Van Agressie 37
12.2 Sociale Situaties En Agressie 38
12.3 Geweld In De Media 38
12.4 Agressie Terugdringen 39
Hoofdstuk 13 Vooroordelen: Oorzaken En Oplossingen 40
13.1 Vooroordelen: Een Alomtegenwoordig Sociale Verschijnsel 40
13.2 Het Opsporen Van Onderdrukte Of Onbewuste Vooroordelen 41
13.3. De Effecten Van Vooroordelen 41
13.4 Drie Aspecten Van Het Sociale Leven Die Vooroordelen Kunnen Veroorzaken 41
13.5 Het Terugdringen Van Vooroordelen 42
3
, Hoofdstuk 1 Inleiding Tot De Sociale Psychologie
1.1 Wat Is Sociale Psychologie?
Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu.
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten,
gevoelens en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire
aanwezigheid van andere mensen. De kern van sociale psychologie is sociale invloed. Sociale
invloed is het effect dat woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere mensen hebben
op onze gedachten gevoelens, attitudes of gedrag.
Mensen zijn zich vaak niet bewust van de redenen achter hun reacties en gevoelens. Om toch
achter deze redenen te komen kan er empirisch onderzoek plaatsvinden. De empirische
methode is een op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het toetsen van
hypothesen. Wetenschappers hebben het doel om objectieve antwoorden te vinden op vragen.
Om dit te kunnen doen moeten ze eerst een hypothese opstellen, dit is een als voorlopig
waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling. Na het opstellen van de hypothese
ontwerpt de sociaal-psycholoog een experiment dat gedetailleerd genoeg is om de twee situaties
op te kunnen roepen.
Een taak van de sociaal psycholoog is dat hij onderzoekt wat de specifieke eigenschappen zijn
van de omstandigheden waaronder het één of het ander waarschijnlijk is. Sociaal psychologen
menen dat je pas kan begrijpen hoe mensen door hun sociale wereld worden beïnvloed als je
begrijpt hoe ze die sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren (construct). Een groot
deel van het onderzoek richt zich op determinanten van gedachten, gevoelens en gedragingen
van mensen. Determinanten zijn bepalende factoren in een ontwikkeling of toestand.
Als persoonlijkheidspsychologen proberen sociaal gedrag te verklaren, concentreren ze zich op
de individuele verschillen: de aspecten van de persoonlijkheid die mensen onderscheiden van
anderen. Het doel van de sociale psychologie is het identificeren van de universele
eigenschappen van de menselijke natuur die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale
invloed, afhankelijkheid van sociale klassen of cultuur.
Sociale psychologie beweegt zich in het gebied tussen de sociologie en de persoonlijkheids-
psychologie. Sociologie verschaft algemene wetten en theorieën over samenlevingen, niet over
individuen. Sociale psychologie onderzoekt de psychologische processen die mensen met elkaar
gemeenschappelijk hebben en hen gevoelig maken voor sociale invloed. Persoonlijkheids-
psychologie onderzoekt de kenmerken die maken dat individuen uniek zijn en van elkaar
verschillen.
1.2 De Macht Van De Situatie
Iedereen heeft de neiging om het gedrag van mensen te verklaren in termen van hun
persoonlijkheid. Dit heet ookwel de fundamentele attributiefout. De fundamentele attributiefout
is de neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt door de rol van persoonlijke
eigenschappen en andere interne factoren te overschatten en de rol van externe, situationele
factoren te onderschatten. Het principe hiervan staat centraal in de sociale psychologie. Het
gedrag op attribute manier verklaren kan een onterecht gevoel van veiligheid geven. Attributie is
het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of aan andermans gedrag en het daarmee voorzien
van verklaringen.
1.3 De Macht Van Sociale Interpretatie
In 1930 heeft B. F. Skinner de stroming van het behaviorisme in gang gezet. Het behaviorisme is
een stroming in de psychologie die de stelling verdedigt dat men, om menselijk gedrag te kunnen
begrijpen, slechts hoeft te kijken naar de bekrachtigende eigenschappen van de omgeving. De
vroege behavioristen vergaten echter het belang van de manier waarop mensen hun omgeving
interpreteren.
4
1.1 Wat Is Sociale Psychologie? 4
1.2 De Macht Van De Situatie 4
1.3 De Macht Van Sociale Interpretatie 4
1.4 De Oorsprong Van Constructen: Fundamentele Menselijke Motieven 5
1.5 Sociale Psychologie En Maatschappelijke Problemen 5
Hoofdstuk 2 Methodologie: Hoe Doen Sociale Psychologen Onderzoek? 6
2.1 Sociale Psychologie: Een Empirische Wetenschap 6
2.2 De Observationele Methode: Sociale Gedrag Beschrijven 6
2.3 De Correlationele Methode: Sociaal Gedrag Voorspellen 6
2.4 De Experimentele Methode: Causale Vragen Beantwoorden 7
2.5 Nieuwe Ontwikkelingen In Het Sociaalpsychologisch Onderzoek 8
2.6 Ethische Thema’s In De Sociale Psychologie 8
Hoofdstuk 3 Sociale Cognitie: Hoe We Denken Over De Sociale Wereld 9
3.1 De Sociale Denker 9
3.2 Op De Automatische Piloot: Denken Zonder Inspanning 9
3.3 De Invloed Van Cultuur Op Sociaal Denken 10
3.4 Gecontroleerde Sociale Cognitie: Ingespannen Denken 10
Hoofdstuk 4 Sociale Perceptie: Hoe We Andere Mensen Begrijpen 11
4.1 Non-Verbale Communicatie 11
4.2 Eerste Indrukken: Snel En Hardnekkig 11
4.3 Causale Atributie: Het Beantwoorden Van Het Waarom 12
4.4 Cultuur En Sociale Perceptie 13
Hoofdstuk 5 Het Zelf: Onszelf Begrijpen In Een Sociale Context 14
5.1 De Oorsprong En Aard Van Het Zelfconcept 14
5.2 Zelfkennis 14
5.3 Zelfcontrole: De Uitvoerende Functie Van Het Zelf 16
5.4 Impressiemanagement: De Wereld Is Een Schouwtoneel 16
Hoofdstuk 6 De Behoefte Om Ons Handelen Te Rechtvaardigen 17
6.1 Een Stabiel, Positief Zelfbeeld In Stand Houden 17
6.2 Zelfrechtvaardiging In Het Dagelijks Leven 17
6.3 Een Negatief Zelfbeeld En Dissonantie 18
6.4 Terug Naar Heaven’s Gate 18
Hoofdstuk 7 Attitudes En Attitudeverandering: Gedachten En Gevoelens Beïnvloeden 19
7.1 De Aard En Oorsprong Van Attitudes 19
7.2 Attitudes En Het Voorspellen Van Gedrag 20
7.3 Attitudeverandering 20
7.4 De Macht Van Reclame 21
2
, 7.5 Persuasieve Boodschappen Weerstaan 21
Hoofdstuk 8 Conformisme: Sociale Invloed En Aanpassing Van Gedrag 22
8.1 Conformisme: Wanneer En Waarom 22
8.2 Informationele Sociale Invloed: De Behoefte Om Te Weten Wat ‘Juist’ Is 22
8.3 Normatieve Sociale Invloed: De Behoefte Om Geaccepteerd Te Worden 23
8.4 Strategieën Voor Het Gebruiken Van Sociale Invloed 24
Hoofdstuk 9 Groepsprocessen: Invloed In Sociale Groepen 25
9.1 Wat Is Een Groep? 25
9.2 Groepen En Het Gedrag Van Individuen 25
9.3 Groepsbeslissingen 26
9.4 Conflicten En Samenwerking 28
9.5 Intergroepsprocessen: Processen Tussen Groepen 28
Hoofdstuk 10 Interpersoonlijke Aantrekkelijkheid: Van Eerste Indrukken Tot Hechte Relaties 29
10.1 Waardoor Wordt Aantrekkelijkheid Veroorzaakt? 29
10.2 Contacten Leggen In Het Tijdperk Van De Technologie 30
10.3 Liefde En Intieme Relaties 31
10.4 Het Beëindigen Van Intieme Relaties 33
Hoofdstuk 11 Prosociaal Gedrag: Waarom Helpen Mensen? 34
11.1 Basismotieven Voor Prosociaal Gedrag 34
11.2 Persoonlijke Kwaliteiten En Prosociaal Gedrag 34
11.3 Situationele Determinanten Van Prosociaal Gedrag 35
11.4 Het Bevorderen Van Prosociaal Gedrag 36
Hoofdstuk 12 Agressie En Agressief Gedrag 37
12.1 De Definitie En Oorzaken Van Agressie 37
12.2 Sociale Situaties En Agressie 38
12.3 Geweld In De Media 38
12.4 Agressie Terugdringen 39
Hoofdstuk 13 Vooroordelen: Oorzaken En Oplossingen 40
13.1 Vooroordelen: Een Alomtegenwoordig Sociale Verschijnsel 40
13.2 Het Opsporen Van Onderdrukte Of Onbewuste Vooroordelen 41
13.3. De Effecten Van Vooroordelen 41
13.4 Drie Aspecten Van Het Sociale Leven Die Vooroordelen Kunnen Veroorzaken 41
13.5 Het Terugdringen Van Vooroordelen 42
3
, Hoofdstuk 1 Inleiding Tot De Sociale Psychologie
1.1 Wat Is Sociale Psychologie?
Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu.
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten,
gevoelens en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire
aanwezigheid van andere mensen. De kern van sociale psychologie is sociale invloed. Sociale
invloed is het effect dat woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere mensen hebben
op onze gedachten gevoelens, attitudes of gedrag.
Mensen zijn zich vaak niet bewust van de redenen achter hun reacties en gevoelens. Om toch
achter deze redenen te komen kan er empirisch onderzoek plaatsvinden. De empirische
methode is een op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het toetsen van
hypothesen. Wetenschappers hebben het doel om objectieve antwoorden te vinden op vragen.
Om dit te kunnen doen moeten ze eerst een hypothese opstellen, dit is een als voorlopig
waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling. Na het opstellen van de hypothese
ontwerpt de sociaal-psycholoog een experiment dat gedetailleerd genoeg is om de twee situaties
op te kunnen roepen.
Een taak van de sociaal psycholoog is dat hij onderzoekt wat de specifieke eigenschappen zijn
van de omstandigheden waaronder het één of het ander waarschijnlijk is. Sociaal psychologen
menen dat je pas kan begrijpen hoe mensen door hun sociale wereld worden beïnvloed als je
begrijpt hoe ze die sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren (construct). Een groot
deel van het onderzoek richt zich op determinanten van gedachten, gevoelens en gedragingen
van mensen. Determinanten zijn bepalende factoren in een ontwikkeling of toestand.
Als persoonlijkheidspsychologen proberen sociaal gedrag te verklaren, concentreren ze zich op
de individuele verschillen: de aspecten van de persoonlijkheid die mensen onderscheiden van
anderen. Het doel van de sociale psychologie is het identificeren van de universele
eigenschappen van de menselijke natuur die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale
invloed, afhankelijkheid van sociale klassen of cultuur.
Sociale psychologie beweegt zich in het gebied tussen de sociologie en de persoonlijkheids-
psychologie. Sociologie verschaft algemene wetten en theorieën over samenlevingen, niet over
individuen. Sociale psychologie onderzoekt de psychologische processen die mensen met elkaar
gemeenschappelijk hebben en hen gevoelig maken voor sociale invloed. Persoonlijkheids-
psychologie onderzoekt de kenmerken die maken dat individuen uniek zijn en van elkaar
verschillen.
1.2 De Macht Van De Situatie
Iedereen heeft de neiging om het gedrag van mensen te verklaren in termen van hun
persoonlijkheid. Dit heet ookwel de fundamentele attributiefout. De fundamentele attributiefout
is de neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt door de rol van persoonlijke
eigenschappen en andere interne factoren te overschatten en de rol van externe, situationele
factoren te onderschatten. Het principe hiervan staat centraal in de sociale psychologie. Het
gedrag op attribute manier verklaren kan een onterecht gevoel van veiligheid geven. Attributie is
het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of aan andermans gedrag en het daarmee voorzien
van verklaringen.
1.3 De Macht Van Sociale Interpretatie
In 1930 heeft B. F. Skinner de stroming van het behaviorisme in gang gezet. Het behaviorisme is
een stroming in de psychologie die de stelling verdedigt dat men, om menselijk gedrag te kunnen
begrijpen, slechts hoeft te kijken naar de bekrachtigende eigenschappen van de omgeving. De
vroege behavioristen vergaten echter het belang van de manier waarop mensen hun omgeving
interpreteren.
4
