Jurisprudentielijst Strafrecht en Mensenrechten
Week 2: Het recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven..................................................2
EHRM A, B en C/Ierland (Abortuswetgeving Ierland in 2/3 gevallen schending art. 8 EVRM)............2
EHRM Big Brother Watch e.a./het Verenigd Koninkrijk (Bulkinterceptie)...........................................2
Week 4: Het recht op een eerlijk proces.................................................................................................3
EHRM Hokkeling t. Nederland (Schending aanwezigheidsrecht hoger beroep)..................................3
EHRM Van de Kolk t. Nederland (Schending recht op verhoorbijstand).............................................4
EHRM Dijkhuizen t. Nederland (Geen schending aanwezigheidsrecht hoger beroep)........................4
EHRM X t. Nederland (Schending aanwezigheidsrecht hoger beroep)...............................................4
EHRM Atristain Gorosabel t. Spanje (Schending recht op verhoorbijstand).......................................5
Week 5: Nemo tenetur-beginsel.............................................................................................................5
EHRM Funke/Frankrijk (Nemo tenetur: fishing expedition)................................................................5
EHRM Saunders/VK (Nemo tenetur beschermt niet tegen afdwingen wilsonafhankelijk materiaal)..5
EHRM J.B./Zwitserland (Nemo tenetur: fishing expedition)...............................................................6
EHRM Jalloh/Duitsland (afdwingen wilsonafhankelijk materiaal wel schending als verkrijging in
strijd is met art. 3 EVRM)....................................................................................................................6
Week 6: Verbod op foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing.................6
EHRM Gäfgen/Duitsland (dreigen met martelen schending art. 3 EVRM en wanneer uitsluiting
bewijsmateriaal).................................................................................................................................6
EHRM Vinter e.a./het Verenigd Koninkrijk (levenslang zonder (reële) mogelijkheid op vervroegde
vrijlating is schending van art. 3 EVRM)..............................................................................................7
EHRM Bouyid/België (politiegeweld schending art. 3 EVRM als dit niet strikt noodzakelijk is)..........7
EHRM Murray/Nederland (levenslang zonder reële mogelijkheid op vrijlating schending art. 3
EVRM).................................................................................................................................................7
EHRM D./Letland (kastensysteem in Letse PI‘s schending art. 3 EVRM).............................................7
HR 19 december 2017 (door herbeoordeling levenslang niet in strijd met art. 3 EVRM)...................8
HR 23 juni 2020 (Michael P. strafvermindering door vormverzuim bij arrestatie en transport)..........8
Conclusie A-G A.E. Harteveld bij HR 23 juni 2020...............................................................................8
Noot A.H. Klip bij HR 23 juni 2020......................................................................................................9
Week 7: onschuldpresumptie.................................................................................................................9
EHRM Allenet de Ribemont/Frankrijk.................................................................................................9
EHRM Geerings/Nederland (geen ontneming voordeel van vrijgesproken feiten)...........................10
EHRM Allen/Verenigd Koninkrijk......................................................................................................10
EHRM Nealon & Hellam/Verenigd Koninkrijk...................................................................................10
Beoordelingskader witwassen..........................................................................................................11
Prejudiciële vragen ten aanzien van schuldcriterium en onschuldpresumptie (niet officiële naam) 11
1
, Bewijslast bij beroep op noodweer (niet officiële naam)..................................................................12
Vonnis en persbericht in zaak medeverdachte schending onschuldpresumptie? (niet officiële naam)
..........................................................................................................................................................12
Week 2: Het recht op eerbiediging van privé-, familie- en
gezinsleven
EHRM A, B en C/Ierland (Abortuswetgeving Ierland in 2/3 gevallen schending art. 8 EVRM)
EHRM 16 december 2010, ECLI:CE:ECHR:2010:1216JUD002557905, nr. 25579/05 (A, B en C/Ierland).
Samenvatting: Drie vrouwen uit Ierland klagen dat zij vanwege de Ierse abortuswetgeving
genoodzaakt waren voor een abortus naar Engeland te gaan. Schending van art. 8 EVRM?
Rechtsregel: Het Hof stelt een schending van artikel 8 EVRM vast ten aanzien van de klaagster die
haar volgens de Ierse wetgeving bestaande aanspraak op een abortus in geval van een
levensbedreigende (ze had kanker) zwangerschap niet effectief kon maken.
Het Ierse verbod op abortus wegens gezondheids- of welzijnsredenen, waardoor beide andere
klaagsters werden getroffen, vormt een inmenging op het recht op privéleven van klaagsters, maar
was bij wet voorzien én diende een legitiem doel. Hof kent ruime beoordelingsvrijheid (margin of
appreciation) toe aan landen, omdat er geen consensus bestaat over de vraag wanneer het leven
begint. Ierland heeft zijn ruime beoordelingsvrijheid niet overschreden, aangezien klaagsters toegang
hadden tot informatie over buitenlandse abortusdiensten, zij medische zorg ontvingen en zij niet
wettelijk belemmerd werden om naar het buitenland te reizen voor een abortus.
EHRM Big Brother Watch e.a./het Verenigd Koninkrijk (Bulkinterceptie)
EHRM 25 mei 2021, ECLI:CE:ECHR:2021:0525JUD005817013, nrs. 58170/13, 62322/14 en 24960/15
(Big Brother Watch e.a./het Verenigd Koninkrijk)
Samenvatting: Naar aanleiding van het lekken van Edward Snowden bleek dat de Britse geheime
dienst heimelijk grote hoeveelheden gegevens aftapte van internetkabels (bulkinterceptie).
Schending van art. 8 EVRM?
Rechtsregel: proces dient stap voor stap bekeken te worden, waarbij de inmenging toeneemt,
naarmate je verder komt in het proces. (A) automatische interceptie en opslag van veel mensen
zonder onderscheid (telefoongesprekken, e-mails, meta), (B) toepassen van selectoren is het
toepassen van zoektermen of filters op de opgeslagen gegevens (telefoonnummer, e-mailadres of
bepaalde woordcombinatie, waarmee gefilterd wordt welke info interessant is, (C) inhoudelijke
analyse door mensen van de inhoud van de geselecteerde berichten en (D) verdere opslag en delen
van interessante gegevens (grootste inmenging).
Voorzienbaarheid dient anders te worden beoordeeld (dan normaal), want: geheime operatie. Er zijn
gedetailleerde regels nodig, zodat duidelijk is onder welke omstandigheden en welke gevallen
dergelijke bevoegdheden ingezet kunnen worden (par. 333).
Hof kijkt naar ‘quality of law’. De wet moet toegankelijk, voorzienbaar en alleen toegepast in situaties
die noodzakelijk zijn in een democratische samenleving, met name door adequate en effectieve
waarborgen tegen misbruik (par. 334).
Om het risico op misbruik van bulkinterceptie te minimaliseren, moet het onderworpen zijn aan
“end-to-end safeguards”, wat betekent:
1. Bij elke fase moet de noodzakelijkheid en proportionaliteit beoordeeld worden.
2
Week 2: Het recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven..................................................2
EHRM A, B en C/Ierland (Abortuswetgeving Ierland in 2/3 gevallen schending art. 8 EVRM)............2
EHRM Big Brother Watch e.a./het Verenigd Koninkrijk (Bulkinterceptie)...........................................2
Week 4: Het recht op een eerlijk proces.................................................................................................3
EHRM Hokkeling t. Nederland (Schending aanwezigheidsrecht hoger beroep)..................................3
EHRM Van de Kolk t. Nederland (Schending recht op verhoorbijstand).............................................4
EHRM Dijkhuizen t. Nederland (Geen schending aanwezigheidsrecht hoger beroep)........................4
EHRM X t. Nederland (Schending aanwezigheidsrecht hoger beroep)...............................................4
EHRM Atristain Gorosabel t. Spanje (Schending recht op verhoorbijstand).......................................5
Week 5: Nemo tenetur-beginsel.............................................................................................................5
EHRM Funke/Frankrijk (Nemo tenetur: fishing expedition)................................................................5
EHRM Saunders/VK (Nemo tenetur beschermt niet tegen afdwingen wilsonafhankelijk materiaal)..5
EHRM J.B./Zwitserland (Nemo tenetur: fishing expedition)...............................................................6
EHRM Jalloh/Duitsland (afdwingen wilsonafhankelijk materiaal wel schending als verkrijging in
strijd is met art. 3 EVRM)....................................................................................................................6
Week 6: Verbod op foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing.................6
EHRM Gäfgen/Duitsland (dreigen met martelen schending art. 3 EVRM en wanneer uitsluiting
bewijsmateriaal).................................................................................................................................6
EHRM Vinter e.a./het Verenigd Koninkrijk (levenslang zonder (reële) mogelijkheid op vervroegde
vrijlating is schending van art. 3 EVRM)..............................................................................................7
EHRM Bouyid/België (politiegeweld schending art. 3 EVRM als dit niet strikt noodzakelijk is)..........7
EHRM Murray/Nederland (levenslang zonder reële mogelijkheid op vrijlating schending art. 3
EVRM).................................................................................................................................................7
EHRM D./Letland (kastensysteem in Letse PI‘s schending art. 3 EVRM).............................................7
HR 19 december 2017 (door herbeoordeling levenslang niet in strijd met art. 3 EVRM)...................8
HR 23 juni 2020 (Michael P. strafvermindering door vormverzuim bij arrestatie en transport)..........8
Conclusie A-G A.E. Harteveld bij HR 23 juni 2020...............................................................................8
Noot A.H. Klip bij HR 23 juni 2020......................................................................................................9
Week 7: onschuldpresumptie.................................................................................................................9
EHRM Allenet de Ribemont/Frankrijk.................................................................................................9
EHRM Geerings/Nederland (geen ontneming voordeel van vrijgesproken feiten)...........................10
EHRM Allen/Verenigd Koninkrijk......................................................................................................10
EHRM Nealon & Hellam/Verenigd Koninkrijk...................................................................................10
Beoordelingskader witwassen..........................................................................................................11
Prejudiciële vragen ten aanzien van schuldcriterium en onschuldpresumptie (niet officiële naam) 11
1
, Bewijslast bij beroep op noodweer (niet officiële naam)..................................................................12
Vonnis en persbericht in zaak medeverdachte schending onschuldpresumptie? (niet officiële naam)
..........................................................................................................................................................12
Week 2: Het recht op eerbiediging van privé-, familie- en
gezinsleven
EHRM A, B en C/Ierland (Abortuswetgeving Ierland in 2/3 gevallen schending art. 8 EVRM)
EHRM 16 december 2010, ECLI:CE:ECHR:2010:1216JUD002557905, nr. 25579/05 (A, B en C/Ierland).
Samenvatting: Drie vrouwen uit Ierland klagen dat zij vanwege de Ierse abortuswetgeving
genoodzaakt waren voor een abortus naar Engeland te gaan. Schending van art. 8 EVRM?
Rechtsregel: Het Hof stelt een schending van artikel 8 EVRM vast ten aanzien van de klaagster die
haar volgens de Ierse wetgeving bestaande aanspraak op een abortus in geval van een
levensbedreigende (ze had kanker) zwangerschap niet effectief kon maken.
Het Ierse verbod op abortus wegens gezondheids- of welzijnsredenen, waardoor beide andere
klaagsters werden getroffen, vormt een inmenging op het recht op privéleven van klaagsters, maar
was bij wet voorzien én diende een legitiem doel. Hof kent ruime beoordelingsvrijheid (margin of
appreciation) toe aan landen, omdat er geen consensus bestaat over de vraag wanneer het leven
begint. Ierland heeft zijn ruime beoordelingsvrijheid niet overschreden, aangezien klaagsters toegang
hadden tot informatie over buitenlandse abortusdiensten, zij medische zorg ontvingen en zij niet
wettelijk belemmerd werden om naar het buitenland te reizen voor een abortus.
EHRM Big Brother Watch e.a./het Verenigd Koninkrijk (Bulkinterceptie)
EHRM 25 mei 2021, ECLI:CE:ECHR:2021:0525JUD005817013, nrs. 58170/13, 62322/14 en 24960/15
(Big Brother Watch e.a./het Verenigd Koninkrijk)
Samenvatting: Naar aanleiding van het lekken van Edward Snowden bleek dat de Britse geheime
dienst heimelijk grote hoeveelheden gegevens aftapte van internetkabels (bulkinterceptie).
Schending van art. 8 EVRM?
Rechtsregel: proces dient stap voor stap bekeken te worden, waarbij de inmenging toeneemt,
naarmate je verder komt in het proces. (A) automatische interceptie en opslag van veel mensen
zonder onderscheid (telefoongesprekken, e-mails, meta), (B) toepassen van selectoren is het
toepassen van zoektermen of filters op de opgeslagen gegevens (telefoonnummer, e-mailadres of
bepaalde woordcombinatie, waarmee gefilterd wordt welke info interessant is, (C) inhoudelijke
analyse door mensen van de inhoud van de geselecteerde berichten en (D) verdere opslag en delen
van interessante gegevens (grootste inmenging).
Voorzienbaarheid dient anders te worden beoordeeld (dan normaal), want: geheime operatie. Er zijn
gedetailleerde regels nodig, zodat duidelijk is onder welke omstandigheden en welke gevallen
dergelijke bevoegdheden ingezet kunnen worden (par. 333).
Hof kijkt naar ‘quality of law’. De wet moet toegankelijk, voorzienbaar en alleen toegepast in situaties
die noodzakelijk zijn in een democratische samenleving, met name door adequate en effectieve
waarborgen tegen misbruik (par. 334).
Om het risico op misbruik van bulkinterceptie te minimaliseren, moet het onderworpen zijn aan
“end-to-end safeguards”, wat betekent:
1. Bij elke fase moet de noodzakelijkheid en proportionaliteit beoordeeld worden.
2
