Wetenschapsfilosofie in
veelvoud
Bronvermelding:
Titel: Wetenschapsfilosofie in veelvoud
Tweede druk, tweede oplage
Auteur: Victor van den Bersselaar
Uitgever: Coutinho
ISBN: 978 90 6283 386 3
Aantal pagina’s boek : 262
Aantal hoofdstukken boek : 8
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen. Je
dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel
nastreeft. Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden altijd aan
het bijbehorende studieboek erbij te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel worden diverse
verwijzingen gemaakt naar het studieboek op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2006 StudentsOnly B.V. Alle rechten voorbehouden.
De uitgever van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit uittreksel. Voor vragen
kan je je wenden per email aan .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Inleiding pag. 3
Hoofdstuk 2 Het domein van de feiten pag. 4
Hoofdstuk 3 Het domein van de beleving pag. 8
Hoofdstuk 4 Het domein van de betekenissen pag. 11
Hoofdstuk 5 Het domein van de regels pag. 15
Hoofdstuk 6 Het domein van de begrippen pag. 19
Hoofdstuk 7 Het domein van de belangen pag. 23
Hoofdstuk 8 Epiloog pag. ??
2
, Hoofdstuk 1 Inleiding
Bij empirisch onderzoek wordt geprobeerd de werkelijkheid te beschrijven door
middel van feiten. Er wordt geprobeerd verbanden te vinden die samen een samenhangend
geheel vormen (= een theorie). De belevingswereld van mensen komt niet altijd overeen met
de theorieën die onderzoekers bedenken. Zo kan het dat er uit statistische gegevens blijkt dat
een groep mensen behoort tot het armste deel van Nederland, terwijl ze dit zelf zo niet
ervaren. Het lijkt erop dat er een deel van de werkelijkheid onderzocht kan worden door
empirisch onderzoek en dat er een deel van de werkelijkheid bestaat waarbij dit niet kan. Ook
voor de sociale wetenschappen geldt dat niet alles via empirische weg te bestuderen is. Het
terugbrengen van de sociale wetenschappen naar alleen dat deel wat wel empirisch te
onderzoeken is wordt sciëntisme genoemd. Dit betekent dat er alleen nog maar gezocht wordt
naar waarheid, neutraliteit en objectiviteit. De laatste jaren zijn onderzoekers er echter
achtergekomen dat de wetenschap juist helemaal niet objectief is, maar juist afhankelijk is van
tijd en cultuur. Er wordt nu door de nieuwe bachelor-masterstructuur wel weer onderscheid
gemaakt tussen empirische en niet-empirische studies, waarbij de sociale wetenschappen
onder de niet-empirische studies vallen. Een andere indeling, namelijk de α−, β, γ−indeling
heeft gekozen voor de middenweg, de sociale studies combineren interpretatief en empirisch
onderzoek. De werkelijkheid kan onderzocht worden en wel op verschillende domeinen: die
van de feiten, de betekenissen, de belangen, de begrippen, de regels en de beleving.
Wetenschapsfilosofie: het onderzoek dat gedaan wordt naar wetenschappelijke kennis
en de methoden die gebruikt zijn om aan deze kennis te komen. Er wordt gekeken naar de
geldigheid, reikwijdte en grondslagen van deze kennis. Er wordt gekeken naar zowel de
mogelijkheden als de beperkingen van wetenschap op de verschillende domeinen. Het
onderzoek waar het in dit boek over gaat kan op allerlei verschillende manieren gedaan
worden en elke vorm van wetenschap hoort hierbij. Er zijn drie belangrijke vragen die
wetenschapsfilosofen bezig houden:
• Ontologische vraag: Wat voor soort verschijnsel wordt onderzocht?
• Methodologische vraag: Wat voor methode wordt gebruikt?
• Sociaalfilosofische en ethische vraag: Hoe komt men tot een bepaald
onderzoeksprobleem? Waarom moet deze opgelost worden?
• Kentheoretische of epistemologische vraag: Op welke manier kan de onderzoeksvraag
beantwoord worden? Hoe met er omgegaan worden met het object?
Bij alle domeinen die besproken worden in het boek hoort een bepaalde onderzoeksprocedure.
Soms zien aanhangers van een bepaalde procedure die procedure als de enige echte
wetenschappelijke benadering, maar in het boek wordt ervan uit gegaan dat de procedures
naast elkaar bestaan en elk wetenschappelijk zijn op het domein waartoe ze behoren. Van den
Bersselaar bepleit het methodenpluralisme, wat betekent dat het goed is dat aanhangers van
verschillende benaderingen kritiek leveren op elkaar.
De domeinen betekenis, feit en begrip kunnen in een driehoek gezet worden, waarbij
op elk punt wetenschappelijk onderzoek gedaan kan worden. Het domein van de beleving
komt dan tussen feit en betekenis, omdat een beleving een feit is en het betekenis krijgt
doordat het om een mens gaat die hier betekenis aan geeft. Het domein van de regels komt
tussen betekenis en begrip. Regels hebben altijd een bepaalde betekenis en door de regels
expliciet te maken is dit domein ook verwant aan begrip, ofwel kritische reflectie. Als laatste
het domein van het belang: deze komt tussen begrip en feit. Dit domein hoort bij begrip
omdat het ook hier om kritische reflectie gaat en bij feit omdat belangen voortkomen uit een
beschrijving van de feiten van alle betrokkenen.
Zie: hfst. 1; blz. 20; Wetenschapsfilosofie in veelvoud; Victor van den Bersselaar
3
veelvoud
Bronvermelding:
Titel: Wetenschapsfilosofie in veelvoud
Tweede druk, tweede oplage
Auteur: Victor van den Bersselaar
Uitgever: Coutinho
ISBN: 978 90 6283 386 3
Aantal pagina’s boek : 262
Aantal hoofdstukken boek : 8
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen. Je
dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel
nastreeft. Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden altijd aan
het bijbehorende studieboek erbij te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel worden diverse
verwijzingen gemaakt naar het studieboek op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2006 StudentsOnly B.V. Alle rechten voorbehouden.
De uitgever van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit uittreksel. Voor vragen
kan je je wenden per email aan .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Inleiding pag. 3
Hoofdstuk 2 Het domein van de feiten pag. 4
Hoofdstuk 3 Het domein van de beleving pag. 8
Hoofdstuk 4 Het domein van de betekenissen pag. 11
Hoofdstuk 5 Het domein van de regels pag. 15
Hoofdstuk 6 Het domein van de begrippen pag. 19
Hoofdstuk 7 Het domein van de belangen pag. 23
Hoofdstuk 8 Epiloog pag. ??
2
, Hoofdstuk 1 Inleiding
Bij empirisch onderzoek wordt geprobeerd de werkelijkheid te beschrijven door
middel van feiten. Er wordt geprobeerd verbanden te vinden die samen een samenhangend
geheel vormen (= een theorie). De belevingswereld van mensen komt niet altijd overeen met
de theorieën die onderzoekers bedenken. Zo kan het dat er uit statistische gegevens blijkt dat
een groep mensen behoort tot het armste deel van Nederland, terwijl ze dit zelf zo niet
ervaren. Het lijkt erop dat er een deel van de werkelijkheid onderzocht kan worden door
empirisch onderzoek en dat er een deel van de werkelijkheid bestaat waarbij dit niet kan. Ook
voor de sociale wetenschappen geldt dat niet alles via empirische weg te bestuderen is. Het
terugbrengen van de sociale wetenschappen naar alleen dat deel wat wel empirisch te
onderzoeken is wordt sciëntisme genoemd. Dit betekent dat er alleen nog maar gezocht wordt
naar waarheid, neutraliteit en objectiviteit. De laatste jaren zijn onderzoekers er echter
achtergekomen dat de wetenschap juist helemaal niet objectief is, maar juist afhankelijk is van
tijd en cultuur. Er wordt nu door de nieuwe bachelor-masterstructuur wel weer onderscheid
gemaakt tussen empirische en niet-empirische studies, waarbij de sociale wetenschappen
onder de niet-empirische studies vallen. Een andere indeling, namelijk de α−, β, γ−indeling
heeft gekozen voor de middenweg, de sociale studies combineren interpretatief en empirisch
onderzoek. De werkelijkheid kan onderzocht worden en wel op verschillende domeinen: die
van de feiten, de betekenissen, de belangen, de begrippen, de regels en de beleving.
Wetenschapsfilosofie: het onderzoek dat gedaan wordt naar wetenschappelijke kennis
en de methoden die gebruikt zijn om aan deze kennis te komen. Er wordt gekeken naar de
geldigheid, reikwijdte en grondslagen van deze kennis. Er wordt gekeken naar zowel de
mogelijkheden als de beperkingen van wetenschap op de verschillende domeinen. Het
onderzoek waar het in dit boek over gaat kan op allerlei verschillende manieren gedaan
worden en elke vorm van wetenschap hoort hierbij. Er zijn drie belangrijke vragen die
wetenschapsfilosofen bezig houden:
• Ontologische vraag: Wat voor soort verschijnsel wordt onderzocht?
• Methodologische vraag: Wat voor methode wordt gebruikt?
• Sociaalfilosofische en ethische vraag: Hoe komt men tot een bepaald
onderzoeksprobleem? Waarom moet deze opgelost worden?
• Kentheoretische of epistemologische vraag: Op welke manier kan de onderzoeksvraag
beantwoord worden? Hoe met er omgegaan worden met het object?
Bij alle domeinen die besproken worden in het boek hoort een bepaalde onderzoeksprocedure.
Soms zien aanhangers van een bepaalde procedure die procedure als de enige echte
wetenschappelijke benadering, maar in het boek wordt ervan uit gegaan dat de procedures
naast elkaar bestaan en elk wetenschappelijk zijn op het domein waartoe ze behoren. Van den
Bersselaar bepleit het methodenpluralisme, wat betekent dat het goed is dat aanhangers van
verschillende benaderingen kritiek leveren op elkaar.
De domeinen betekenis, feit en begrip kunnen in een driehoek gezet worden, waarbij
op elk punt wetenschappelijk onderzoek gedaan kan worden. Het domein van de beleving
komt dan tussen feit en betekenis, omdat een beleving een feit is en het betekenis krijgt
doordat het om een mens gaat die hier betekenis aan geeft. Het domein van de regels komt
tussen betekenis en begrip. Regels hebben altijd een bepaalde betekenis en door de regels
expliciet te maken is dit domein ook verwant aan begrip, ofwel kritische reflectie. Als laatste
het domein van het belang: deze komt tussen begrip en feit. Dit domein hoort bij begrip
omdat het ook hier om kritische reflectie gaat en bij feit omdat belangen voortkomen uit een
beschrijving van de feiten van alle betrokkenen.
Zie: hfst. 1; blz. 20; Wetenschapsfilosofie in veelvoud; Victor van den Bersselaar
3
