Hoofdstuk 1 Tijd van Jagers en Boeren (Tot 3000
v. Chr.)
1.3 De eerste boeren: Bandkeramiekers en Hunebedbouwers
Agrarische Revolutie: Jagers-verzamelaars gaan hun eigen voedsel produceren
Akkerbouw en veeteelt. In de Vruchtbare Halve Maan zijn de voorwaarden te zien voor
dit overgangsproces.
Bandkeramiekers: landbouwers die vernoemd zijn naar hun aardewerk. Bouwen lange,
rechthoekige huizen. Deze groep brengen de agrarische levenswijze naar huidig
Nederland. De grondsoort löss is van groot belang omdat deze vruchtbaar en gemakkelijk
te bewerken is.
Deze cultuur staat bekend om hun bolvormige potten met versieringen in de vorm van
banden.
De graven bevatten grafgiften in de vorm van potten voor voedsel, botten en
gebruiksvoorwerpen. Deze giften wijzen op het idee van een reis naar een leven na de
dood.
De eerste echte agrarische samenleving ten noorden van de grote rivieren is die van de
Hunebedbouwers in Drenthe (3400 tot 2850 v. Chr.)
Het woord ‘hunebed’ komt het eerst voor in de 17e eeuw. ‘Hunen’ slaat waarschijnlijk op
‘huijnen’ of reuzen.
Andere naam voor de Hunebedbouwers is Trechterbekercultuur, verwijzend naar de
pot die veel voor kwam: de trechterbeker.
De Hunebedden zijn gebouwd in de periode 3400 v. Chr. tot 3200 v. Chr. Daarna zijn ze
zeker wel tot 200o v. Chr. als grafkamers gebruikt.
Rond 2850 v. Chr. verdwijnt de trechterbekervorm -> nu een Standvoetbekercultuur.
De hunebedbouwers wonen op de zandgronden van het Drents plateau. Gevormd in de
voorlaatste ijstijd. Door deze ijstijd is Drenthe bezaaid met aangevoerde stenen,
zwerfkeien.
Hunebedbouwers woonden in kleine nederzettingen van drie huizen met zo’n twintig
bewoners. Ze leggen rond hun huizen akkers aan en zorgen voor een vruchtbare aslaag
door de boden in brand te steken. Als ploeg gebruiken ze het eergetouw, dat de grond los
maakt.
Ze verbouwen emmer en gerst, maar ook eenkoorn, vlas en peulvruchten. Ze houden
runderen, schapen en geiten. De akkerbouw levert het meeste voedsel op, maar door de
trapeziumvormige pijlpunten die gevonden zijn weten we dat er ook nog steeds gejaagd
wordt. Ook vissen en verzamelen gebeurt nog steeds.
De Hunebedbouwers gebruiken veel vuursteen. Hier worden onder meer bijlen, mesjes,
schrabbers en pijlpunten van gemaakt. Ze hebben ook handel met andere gebieden in
Noord-Europa. Ze maken veel van aardewerk zoals emmers, kommen, schalen,
kraaghalsflesjes, kruiken.
Het aardewerk wat gevonden is komt voornamelijk uit de hunebedden en is gevuld met
voedsel, dat is meegegeven aan de doden.
Hunebedden zijn geen graven voor de hele
dorpsgemeenschap. Waarschijnlijk is wel de helft
van de dorpsgemeenschap buiten de hunebedden
begraven. Hunebedden zijn vermoedelijk meer
dan alleen grafkamers: contact met voorouders,
merktekens voor territorium.
Hunebedden vormen een onderdeel van de megalithische (grote stenen)cultuur die zich
vanaf 4600 v. Chr. in het westen van Europa manifesteert. In Nederland zijn er nog 54
hunebedden. Er waren er veel meer, maar in de loop van de tijd zijn de stenen gebruikt
1
,voor versterking van dijken en voor aanleg van wegen. Vanaf 1734 zijn de hunebedden
beschermd.
1.3.4 Latere bewoners van de Lage Landen tot de komst van de Romeinen
Mensen van de Vlaardingen cultuur leefden van 3000 tot 2700 v. Chr. (ong. zelfde tijd
als de hunebedbouwers). Het zijn landbouwers, die ook jagen en vissen. Ze wonen in
rechthoekige huizen op strandwallen langst de kust in het huidige Vlaanderen.
Mensen van de Strijdhamer- of Standvoetbekervolk kwamen rond 3000 v. Chr. uit
Oost-Europa naar de Lage Landen (Noord- en Midden-Nederland). Het zijn vooral
veeboeren.
Mensen van de Klokbekervolk wonen vooral in het Midden- en West-Nederland.
De Bronstijd nam de plaats in van de Steentijd en duurde van 2100 tot 700 v. Chr. Het
brons bestaat uit 90% koper en 10% tin. Het is sterker dus beter geschikt voor bijlen,
dolken, sikkels en ook voor armbanden en kledingspelden.
De voorwerpen of grondstoffen moeten worden geïmporteerd. Dit wijst op een levendige
handel in Europa. Het maken van bronzen voorwerk eist specifieke vakkennis en
gereedschap, dus ontstaat er een gespecialiseerd ambacht (de bronsgieters) die door
Europa trekken.
Na de Bronstijd kwam de IJzertijd. Deze duurde van 700 v. Chr. tot 50 v. Chr. Het ijzer
was te vinden in Europa, maar is moeilijker te bewerken dan koper en tin.
Tijdens de ijzertijd gaan bewoners van Drenthe zich vestigen in de Fries-Groningse
kleistreek. Ze houden vee en verbouwen gewassen die geschikt zijn voor de zoute grond
(gerst, vlas en tuinbonen). Ze gaan wonen op terpen (verhogingen voor boerderijen en
later een heel dorp), omdat delen van het land regelmatig overstromen. De terpentijd in
Noord-Nederland duurde tot ong. 1000 na Chr. Daarna komen er dijken en wordt het land
beschermd tegen de zee.
Tegen het einde van de IJzertijd leefden er verschillende Germaanse stammen in de Lage
Landen. In het noorden de Friezen, in het oosten de Tubanten en in het zuiden de Kelten.
Het exact jaartal voor het einde van de prehistorie is niet voor ieder gebied hetzelfde,
want die eindigt wanneer er geschreven geschriften zijn gevonden. Daarna begint de
historie. Voor de Lage Landen eindigde de prehistorie rond 50 v. Chr. omdat Romeinse
geschriften zijn gevonden in de Lage Landen uit die tijd.
2
, Hoofdstuk 2 Tijd van de Grieken en Romeinen
(3000 v. Chr. tot 500 n. Chr.’
2.1 Van stadstaat tot wereldmacht
Rome is eerst een boerennederzetting, later de hoofdstad van een koninkrijk en vanaf
ong. 510 v. Chr. de hoofdstad van een republiek. Vanuit Rome onderwerpen de Romeinen
heel Italië. De Romeinse legers trekken verder en slagen erin om de hele kustlijn van de
Middellandse Zeegebied te veroveren.
In de eerste eeuw is Julius Caesar de stadhouder-legeraanvoerder. Hij krijgt veel macht
door zijn successen, maar wordt in 44 v. Chr. vermoord. Aan hem hebben we de
tijdrekening te danken, dus het uitgaan van 365 dagen en 12 maanden in een jaar.
Na de machtsstrijd na de dood van Caesar komt zijn aangenomen zoon Augustus in 27 v.
Chr. als overwinnaar tevoorschijn. Hij wordt de eerste keizer van het Romeinse Rijk. Er
breekt een periode van rust aan tot 250 n. Chr.: Pax Romana (de Romeinse vrede).
De legers van de Romeinen zijn superieur en de veroverde
gebieden worden ingedeeld in provincies met Romeinse
bestuurders. Er wordt een enorm wegennetwerk aangelegd
met verharde wegen en hierlangs staan mijlpalen die de afstand
aangeven met Rome.
Er wordt gebruik gemaakt van postdienst, vaarwegen en het
heffen van belasting. Het grondbezit wordt vastgelegd en
provincies moeten soldaten leveren voor het leger.
Steden worden aangelegd volgens een vast patroon. Er kruisen
twee wegen: één in de noord-zuidrichting en de ander in de
oost-westrichting. Op het kruispunt, het hart van de stad, staan
de belangrijkste gebouwen: bestuurs- en gerechtsgebouwen,
tempels. Ook staat er vaak een triomfboog. De stad is opgebouwd uit rechthoekige
blokjes, wat bestaat uit woonhuizen en/of winkels. Belangrijke gebouwen zijn de
badhuizen, theaters, amfitheater en de renbaan waar er gladiatorengevechten en
wagenrennen plaats vinden.
Er is een kleine bovenlaag van rijken. De verschillen tussen arm en rijk zijn groot. In de
eerste eeuw n. Chr. wonen er ong. 1 miljoen mensen in Rome waaronder ook 400.000
slaven. Deze zijn vaak krijgsgevangenen uit andere landen. In feite zijn alle slaven
rechteloos. In 73 v. Chr. was de Spartacusopstand. Spartacus, een slaaf uit Bulgarije,
kwam in opstand en er ontstond een slavenleger die het twee jaar vol hield.
De Romeinen vereerden een groot aantal goden (polytheïsme) die vergelijkbaar zijn met
de Griekse. Ook uit andere landen hebben ze goden overgenomen. Iedere god(in) heeft
een eigen tempel en priesters.
Christenen worden vervolgd omdat ze de goden, inclusief de keizer als god, weigeren te
erkennen. Ondanks de onderdrukking groeit het christendom.
Keizer Constantijn de Grote verleent in 313 vrijheid van godsdienst aan de christenen.
In 380 wordt het christendom onder keizer Theodosius uitgeroepen tot de
staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk.
3
, Germaanse stammen vallen het Romeinse Rijk voortdurend binnen. Vooral als de
grenstroepen naar Rome worden teruggeroepen wegens burgeroorlogen. 250 na Chr.
gebeurt dit regelmatig.
Bij de dood van keizer Theodosius in 395 wordt het rijk tussen zijn twee zonen verdeed en
ontstaan het West-Romeinse Rijk met Rome als hoofdstad en het Oost-Romeinse
Rijk met Constantinopel als hoofdstad.
Na 400 verloopt de afbrokkeling van het West-Romeinse Rijk snel. Steeds meer
Germaanse stammen gaan voeren plundertochten uit op Romeins grondgebied. Nadat
keizer Romulus Augustus wordt afgezet in 476 is het West-Romeinse Rijk ten einde
gekomen. Het Oost-Romeinse Rijk zal blijven bestaan tot 1453.
2.2 De agrarisch-stedelijke levenswijze: het verschijnsel stad
De agrarische samenleving (vooral landbouw) gaat over in de agrarische-stedelijke
samenleving (landbouw en ambacht + handel).
Kenmerken stad:
Stadsrechten (eigen bestuur, eigen rechtspraak)
Grote aantallen mensen op een klein grondgebied
Beroepsbevolking waarbij meer handelaren en ambachtslieden zijn dan
landbouwers
Afbakening ten opzichte van het platteland (stadsmuren met toegangspoorten)
Vanaf 9000 v. Chr. ontwikkelden zich steden. Een van de oudste steden van de wereld
was het oude Jericho (Tell es Sultan). Rond 9000 v. Chr. vestigden hier de eerste mensen
door de aanwezigheid van water en voedsel. Tweeduizend jaar later heeft de stad een
omvang van 1,6 ha. Het ligt aan een belangrijke handelsroute van Egypte naar Turkije.
In Turkije is door opgravingen de stad Catal Hüyük ontdekt. Tussen 6500 en 5650 v. Chr.
wonen er ong. 5000 à 6000 mensen in huizen die tegen elkaar aan liggen zonder straten
of stegen. Ingang van de huizen zit op het platte dak.
De Soemeriërs leefden in Mesopotamië van 5000 tot 2000 v. Chr. Ze bedachten een
systeem van irrigatie. De dorpen groeiden uit tot stadstaten met een eigen bestuur onder
leiding van een vorst. Centraal in de stad staat de tempel, de zigurrat. Daarom heen
bouwden ze hun huizen. De tempels ontvangen van de bewoners gift. Om alle bezittingen
te registreren ontstond er een behoefte aan schrift. Er ontstaat spijkerschrift op
kleitabletten. Babylon (rond 1700 v. Chr.) is de grootste stad.
Door overstromingen van de Nijl is er vruchtbare grond ontstaan. Dit is de basis voor de
hoogontwikkelde cultuur van het oude Egypte met een bloeitijd van 2800 tot 700 v. Chr.
De geschiedenis van Egypte is verdeeld in rijken.
Tijdens het Oude rijk (2800 tot 2200 v. Chr.) was Memphis de hoofdstad. Daar woonde de
farao, die koning en ook god is. De farao’s werden begraven in piramiden dicht bij
Memphis bij Gizeh.
Tijdens het Middenrijk (2100 tot 1650 v. Chr.) was Thebe de hoofdstad.
Tijdens het Nieuwe rijk (1600 tot 700 v. Chr.) was El Amarna de hoofdstad.
De Egyptenaren ontwikkelen een beeldschrift: het hiërogliefenschrift. Die dankzij de
steen van Rosette met dezelfde tekst in drie talen was in het begin van de negentiende
eeuw gelukt om het hiërogliefenschrift te ontcijferen.
2.1.2 De verspreiding van het verschijnsel stad
In het Midden-Oosten ontstaan er steeds meer steden en stadstaten richting het huidige
India, Griekenland en Italië.
Door de groei van de Griekse bevolking is er meer voedsel nodig, wat zorgt voor een
uitbreiding van de landbouwgronden en het intensiever gebruik daarvan.
Landeigenaren zoeken een marktplaats voor het verkopen van hun producten en zo
ontstaan steden met een eigen bestuursvorm.
4
v. Chr.)
1.3 De eerste boeren: Bandkeramiekers en Hunebedbouwers
Agrarische Revolutie: Jagers-verzamelaars gaan hun eigen voedsel produceren
Akkerbouw en veeteelt. In de Vruchtbare Halve Maan zijn de voorwaarden te zien voor
dit overgangsproces.
Bandkeramiekers: landbouwers die vernoemd zijn naar hun aardewerk. Bouwen lange,
rechthoekige huizen. Deze groep brengen de agrarische levenswijze naar huidig
Nederland. De grondsoort löss is van groot belang omdat deze vruchtbaar en gemakkelijk
te bewerken is.
Deze cultuur staat bekend om hun bolvormige potten met versieringen in de vorm van
banden.
De graven bevatten grafgiften in de vorm van potten voor voedsel, botten en
gebruiksvoorwerpen. Deze giften wijzen op het idee van een reis naar een leven na de
dood.
De eerste echte agrarische samenleving ten noorden van de grote rivieren is die van de
Hunebedbouwers in Drenthe (3400 tot 2850 v. Chr.)
Het woord ‘hunebed’ komt het eerst voor in de 17e eeuw. ‘Hunen’ slaat waarschijnlijk op
‘huijnen’ of reuzen.
Andere naam voor de Hunebedbouwers is Trechterbekercultuur, verwijzend naar de
pot die veel voor kwam: de trechterbeker.
De Hunebedden zijn gebouwd in de periode 3400 v. Chr. tot 3200 v. Chr. Daarna zijn ze
zeker wel tot 200o v. Chr. als grafkamers gebruikt.
Rond 2850 v. Chr. verdwijnt de trechterbekervorm -> nu een Standvoetbekercultuur.
De hunebedbouwers wonen op de zandgronden van het Drents plateau. Gevormd in de
voorlaatste ijstijd. Door deze ijstijd is Drenthe bezaaid met aangevoerde stenen,
zwerfkeien.
Hunebedbouwers woonden in kleine nederzettingen van drie huizen met zo’n twintig
bewoners. Ze leggen rond hun huizen akkers aan en zorgen voor een vruchtbare aslaag
door de boden in brand te steken. Als ploeg gebruiken ze het eergetouw, dat de grond los
maakt.
Ze verbouwen emmer en gerst, maar ook eenkoorn, vlas en peulvruchten. Ze houden
runderen, schapen en geiten. De akkerbouw levert het meeste voedsel op, maar door de
trapeziumvormige pijlpunten die gevonden zijn weten we dat er ook nog steeds gejaagd
wordt. Ook vissen en verzamelen gebeurt nog steeds.
De Hunebedbouwers gebruiken veel vuursteen. Hier worden onder meer bijlen, mesjes,
schrabbers en pijlpunten van gemaakt. Ze hebben ook handel met andere gebieden in
Noord-Europa. Ze maken veel van aardewerk zoals emmers, kommen, schalen,
kraaghalsflesjes, kruiken.
Het aardewerk wat gevonden is komt voornamelijk uit de hunebedden en is gevuld met
voedsel, dat is meegegeven aan de doden.
Hunebedden zijn geen graven voor de hele
dorpsgemeenschap. Waarschijnlijk is wel de helft
van de dorpsgemeenschap buiten de hunebedden
begraven. Hunebedden zijn vermoedelijk meer
dan alleen grafkamers: contact met voorouders,
merktekens voor territorium.
Hunebedden vormen een onderdeel van de megalithische (grote stenen)cultuur die zich
vanaf 4600 v. Chr. in het westen van Europa manifesteert. In Nederland zijn er nog 54
hunebedden. Er waren er veel meer, maar in de loop van de tijd zijn de stenen gebruikt
1
,voor versterking van dijken en voor aanleg van wegen. Vanaf 1734 zijn de hunebedden
beschermd.
1.3.4 Latere bewoners van de Lage Landen tot de komst van de Romeinen
Mensen van de Vlaardingen cultuur leefden van 3000 tot 2700 v. Chr. (ong. zelfde tijd
als de hunebedbouwers). Het zijn landbouwers, die ook jagen en vissen. Ze wonen in
rechthoekige huizen op strandwallen langst de kust in het huidige Vlaanderen.
Mensen van de Strijdhamer- of Standvoetbekervolk kwamen rond 3000 v. Chr. uit
Oost-Europa naar de Lage Landen (Noord- en Midden-Nederland). Het zijn vooral
veeboeren.
Mensen van de Klokbekervolk wonen vooral in het Midden- en West-Nederland.
De Bronstijd nam de plaats in van de Steentijd en duurde van 2100 tot 700 v. Chr. Het
brons bestaat uit 90% koper en 10% tin. Het is sterker dus beter geschikt voor bijlen,
dolken, sikkels en ook voor armbanden en kledingspelden.
De voorwerpen of grondstoffen moeten worden geïmporteerd. Dit wijst op een levendige
handel in Europa. Het maken van bronzen voorwerk eist specifieke vakkennis en
gereedschap, dus ontstaat er een gespecialiseerd ambacht (de bronsgieters) die door
Europa trekken.
Na de Bronstijd kwam de IJzertijd. Deze duurde van 700 v. Chr. tot 50 v. Chr. Het ijzer
was te vinden in Europa, maar is moeilijker te bewerken dan koper en tin.
Tijdens de ijzertijd gaan bewoners van Drenthe zich vestigen in de Fries-Groningse
kleistreek. Ze houden vee en verbouwen gewassen die geschikt zijn voor de zoute grond
(gerst, vlas en tuinbonen). Ze gaan wonen op terpen (verhogingen voor boerderijen en
later een heel dorp), omdat delen van het land regelmatig overstromen. De terpentijd in
Noord-Nederland duurde tot ong. 1000 na Chr. Daarna komen er dijken en wordt het land
beschermd tegen de zee.
Tegen het einde van de IJzertijd leefden er verschillende Germaanse stammen in de Lage
Landen. In het noorden de Friezen, in het oosten de Tubanten en in het zuiden de Kelten.
Het exact jaartal voor het einde van de prehistorie is niet voor ieder gebied hetzelfde,
want die eindigt wanneer er geschreven geschriften zijn gevonden. Daarna begint de
historie. Voor de Lage Landen eindigde de prehistorie rond 50 v. Chr. omdat Romeinse
geschriften zijn gevonden in de Lage Landen uit die tijd.
2
, Hoofdstuk 2 Tijd van de Grieken en Romeinen
(3000 v. Chr. tot 500 n. Chr.’
2.1 Van stadstaat tot wereldmacht
Rome is eerst een boerennederzetting, later de hoofdstad van een koninkrijk en vanaf
ong. 510 v. Chr. de hoofdstad van een republiek. Vanuit Rome onderwerpen de Romeinen
heel Italië. De Romeinse legers trekken verder en slagen erin om de hele kustlijn van de
Middellandse Zeegebied te veroveren.
In de eerste eeuw is Julius Caesar de stadhouder-legeraanvoerder. Hij krijgt veel macht
door zijn successen, maar wordt in 44 v. Chr. vermoord. Aan hem hebben we de
tijdrekening te danken, dus het uitgaan van 365 dagen en 12 maanden in een jaar.
Na de machtsstrijd na de dood van Caesar komt zijn aangenomen zoon Augustus in 27 v.
Chr. als overwinnaar tevoorschijn. Hij wordt de eerste keizer van het Romeinse Rijk. Er
breekt een periode van rust aan tot 250 n. Chr.: Pax Romana (de Romeinse vrede).
De legers van de Romeinen zijn superieur en de veroverde
gebieden worden ingedeeld in provincies met Romeinse
bestuurders. Er wordt een enorm wegennetwerk aangelegd
met verharde wegen en hierlangs staan mijlpalen die de afstand
aangeven met Rome.
Er wordt gebruik gemaakt van postdienst, vaarwegen en het
heffen van belasting. Het grondbezit wordt vastgelegd en
provincies moeten soldaten leveren voor het leger.
Steden worden aangelegd volgens een vast patroon. Er kruisen
twee wegen: één in de noord-zuidrichting en de ander in de
oost-westrichting. Op het kruispunt, het hart van de stad, staan
de belangrijkste gebouwen: bestuurs- en gerechtsgebouwen,
tempels. Ook staat er vaak een triomfboog. De stad is opgebouwd uit rechthoekige
blokjes, wat bestaat uit woonhuizen en/of winkels. Belangrijke gebouwen zijn de
badhuizen, theaters, amfitheater en de renbaan waar er gladiatorengevechten en
wagenrennen plaats vinden.
Er is een kleine bovenlaag van rijken. De verschillen tussen arm en rijk zijn groot. In de
eerste eeuw n. Chr. wonen er ong. 1 miljoen mensen in Rome waaronder ook 400.000
slaven. Deze zijn vaak krijgsgevangenen uit andere landen. In feite zijn alle slaven
rechteloos. In 73 v. Chr. was de Spartacusopstand. Spartacus, een slaaf uit Bulgarije,
kwam in opstand en er ontstond een slavenleger die het twee jaar vol hield.
De Romeinen vereerden een groot aantal goden (polytheïsme) die vergelijkbaar zijn met
de Griekse. Ook uit andere landen hebben ze goden overgenomen. Iedere god(in) heeft
een eigen tempel en priesters.
Christenen worden vervolgd omdat ze de goden, inclusief de keizer als god, weigeren te
erkennen. Ondanks de onderdrukking groeit het christendom.
Keizer Constantijn de Grote verleent in 313 vrijheid van godsdienst aan de christenen.
In 380 wordt het christendom onder keizer Theodosius uitgeroepen tot de
staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk.
3
, Germaanse stammen vallen het Romeinse Rijk voortdurend binnen. Vooral als de
grenstroepen naar Rome worden teruggeroepen wegens burgeroorlogen. 250 na Chr.
gebeurt dit regelmatig.
Bij de dood van keizer Theodosius in 395 wordt het rijk tussen zijn twee zonen verdeed en
ontstaan het West-Romeinse Rijk met Rome als hoofdstad en het Oost-Romeinse
Rijk met Constantinopel als hoofdstad.
Na 400 verloopt de afbrokkeling van het West-Romeinse Rijk snel. Steeds meer
Germaanse stammen gaan voeren plundertochten uit op Romeins grondgebied. Nadat
keizer Romulus Augustus wordt afgezet in 476 is het West-Romeinse Rijk ten einde
gekomen. Het Oost-Romeinse Rijk zal blijven bestaan tot 1453.
2.2 De agrarisch-stedelijke levenswijze: het verschijnsel stad
De agrarische samenleving (vooral landbouw) gaat over in de agrarische-stedelijke
samenleving (landbouw en ambacht + handel).
Kenmerken stad:
Stadsrechten (eigen bestuur, eigen rechtspraak)
Grote aantallen mensen op een klein grondgebied
Beroepsbevolking waarbij meer handelaren en ambachtslieden zijn dan
landbouwers
Afbakening ten opzichte van het platteland (stadsmuren met toegangspoorten)
Vanaf 9000 v. Chr. ontwikkelden zich steden. Een van de oudste steden van de wereld
was het oude Jericho (Tell es Sultan). Rond 9000 v. Chr. vestigden hier de eerste mensen
door de aanwezigheid van water en voedsel. Tweeduizend jaar later heeft de stad een
omvang van 1,6 ha. Het ligt aan een belangrijke handelsroute van Egypte naar Turkije.
In Turkije is door opgravingen de stad Catal Hüyük ontdekt. Tussen 6500 en 5650 v. Chr.
wonen er ong. 5000 à 6000 mensen in huizen die tegen elkaar aan liggen zonder straten
of stegen. Ingang van de huizen zit op het platte dak.
De Soemeriërs leefden in Mesopotamië van 5000 tot 2000 v. Chr. Ze bedachten een
systeem van irrigatie. De dorpen groeiden uit tot stadstaten met een eigen bestuur onder
leiding van een vorst. Centraal in de stad staat de tempel, de zigurrat. Daarom heen
bouwden ze hun huizen. De tempels ontvangen van de bewoners gift. Om alle bezittingen
te registreren ontstond er een behoefte aan schrift. Er ontstaat spijkerschrift op
kleitabletten. Babylon (rond 1700 v. Chr.) is de grootste stad.
Door overstromingen van de Nijl is er vruchtbare grond ontstaan. Dit is de basis voor de
hoogontwikkelde cultuur van het oude Egypte met een bloeitijd van 2800 tot 700 v. Chr.
De geschiedenis van Egypte is verdeeld in rijken.
Tijdens het Oude rijk (2800 tot 2200 v. Chr.) was Memphis de hoofdstad. Daar woonde de
farao, die koning en ook god is. De farao’s werden begraven in piramiden dicht bij
Memphis bij Gizeh.
Tijdens het Middenrijk (2100 tot 1650 v. Chr.) was Thebe de hoofdstad.
Tijdens het Nieuwe rijk (1600 tot 700 v. Chr.) was El Amarna de hoofdstad.
De Egyptenaren ontwikkelen een beeldschrift: het hiërogliefenschrift. Die dankzij de
steen van Rosette met dezelfde tekst in drie talen was in het begin van de negentiende
eeuw gelukt om het hiërogliefenschrift te ontcijferen.
2.1.2 De verspreiding van het verschijnsel stad
In het Midden-Oosten ontstaan er steeds meer steden en stadstaten richting het huidige
India, Griekenland en Italië.
Door de groei van de Griekse bevolking is er meer voedsel nodig, wat zorgt voor een
uitbreiding van de landbouwgronden en het intensiever gebruik daarvan.
Landeigenaren zoeken een marktplaats voor het verkopen van hun producten en zo
ontstaan steden met een eigen bestuursvorm.
4
